stać I - Wielki słownik języka polskiego PAN

1.

znajdować się w pozycji pionowej, w której ma się całe ciało wyprostowane a nogi, ręce lub łapy są oparte na podłożu

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA

Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego

czynności i stany fizjologiczne

dziecko, dziewczyna, kobieta, mężczyzna; człowiek; żołnierz stoi
stać na stopniu; na balkonie; na ulicy; na brzegu; na uboczu
stać przed lustrem
stać przy oknie
stać w bramie, w drzwiach, w progu
stać bez ruchu; bezczynnie, nieruchomo; prosto; długo; przez chwilę
stać i czekać, stać i patrzyć
ktoś stoi jak kołek, jak słup soli

	Jenny stała przed lustrem obok szatni i poprawiała makijaż. Henryk patrzył przez chwilę, jak maluje wargi jasnoróżową, perłową pomadką. źródło: NKJP: Paulina Grych: Schiza, 2008
	Mama dba o rozwój swojej pociechy. Przygotowuje dla niej dodatkowe ćwiczenia, których nie ma na treningach. - W domu ma ciężarki do podnoszenia - mówi Dila. - Musi też umieć stać na rękach. źródło: NKJP: Robert Zapora: Córki i mamy, Gazeta Wrocławska, 2003-03-29
	Przez chwilę stałem nieruchomo. Potem schyliłem się po papierosa z podłogi i zapaliłem. źródło: NKJP: Ireneusz Iredyński: Dzień oszusta. Człowiek epoki, 1962
	Tam zwrócił uwagę na młodzieńca, który tuż przed nim stał w kolejce. źródło: NKJP: Sławomir Mrożek: Opowiadania 1960-1965, 1965
	Jeśli pies stoi w drzwiach, a jego właściciel chce przez nie przejść, pies musi odsunąć się na bok. źródło: NKJP: Adam Woźniak: Kowalski, do nogi! 2002-02-04

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	stoję	stoimy
2 os.	stoisz	stoicie
3 os.	stoi	stoją

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	stałem +(e)m stał	stałam +(e)m stała	stałom +(e)m stało	staliśmy +(e)śmy stali	stałyśmy +(e)śmy stały
2 os.	stałeś +(e)ś stał	stałaś +(e)ś stała	stałoś +(e)ś stało	staliście +(e)ście stali	stałyście +(e)ście stały
3 os.	stał	stała	stało	stali	stały

bezosobnik: stano

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę stał będę stać	będę stała będę stać	będę stało będę stać	będziemy stali będziemy stać	będziemy stały będziemy stać
2 os.	będziesz stał będziesz stać	będziesz stała będziesz stać	będziesz stało będziesz stać	będziecie stali będziecie stać	będziecie stały będziecie stać
3 os.	będzie stał będzie stać	będzie stała będzie stać	będzie stało będzie stać	będą stali będą stać	będą stały będą stać

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		stójmy
2 os.	stój	stójcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	stałbym bym stał	stałabym bym stała	stałobym bym stało	stalibyśmy byśmy stali	stałybyśmy byśmy stały
2 os.	stałbyś byś stał	stałabyś byś stała	stałobyś byś stało	stalibyście byście stali	stałybyście byście stały
3 os.	stałby by stał	stałaby by stała	stałoby by stało	staliby by stali	stałyby by stały

bezosobnik: stano by

bezokolicznik: stać

imiesłów przysłówkowy współczesny: stojąc

gerundium: stanie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	stanie	stania
D.	stania	stań
C.	staniu	staniom
B.	stanie	stania
N.	staniem	staniami
Ms.	staniu	staniach
W.	stanie	stania

imiesłów przymiotnikowy czynny: stojący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	stojący	stojący	stojący	stojące	stojąca
D.	stojącego	stojącego	stojącego	stojącego	stojącej
C.	stojącemu	stojącemu	stojącemu	stojącemu	stojącej
B.	stojącego	stojącego	stojący	stojące	stojącą
N.	stojącym	stojącym	stojącym	stojącym	stojącą
Ms.	stojącym	stojącym	stojącym	stojącym	stojącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	stojący	stojący	stojące	stojące
D.	stojących	stojących	stojących	stojących
C.	stojącym	stojącym	stojącym	stojącym
B.	stojących	stojących	stojących	stojące
N.	stojącymi	stojącymi	stojącymi	stojącymi
Ms.	stojących	stojących	stojących	stojących

Składnia

	+	stać	+	(na CZYM)
	+	stać	+	(GDZIE)

Pochodzenie

Współczesne formy czasownika nawiązują do dwu różnych pod względem etymologicznym podstaw prasłowiańskich: 1) *stati, *stanǫ 'stanąć, powstać, podnieść się, unieść się; zatrzymać się' (zwykle o ruchu pionowym) oraz 2) *stojati, *stojǫ 'stać, nie ruszać się, znajdować się w stanie bezruchu'. Ze względu na bliskość znaczeń trudno niejednokrotnie wskazać pierwotną motywację. Warto zaznaczyć, czasownik stanąć (zob.), pod względem formalnym, oparty jest na temacie czasu teraźniejszego pierwszej z przytoczonych form prasłowiańskich *stan-.