Chronologizacja
Inne znaczenie: 'nasiono, ziarno, pestka'
Pochodzenie
psł. *jędro 'to, co jędrne, twarde; jądro'
1. część ciała
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego części ciała, elementy i substancje składowe
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka płeć
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego seksualność
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | jąderko |
Połączenia
- lewe, prawe; zdrowe jądro; bycze jądra
- jedno jądro
- ból; rak, zapalenie; usunięcie jąder
Cytaty
|
[...] w kilku jednostkach chorobowych obserwujemy wyraźny wzrost odsetek wyleczeń [...]. Do takich nowotworów należy przede wszystkim rak jądra, ziarnica, niektóre białaczki, rak jajnika. źródło: NKJP: Marek Pawlicki: Rak - nadzieje i rozczarowania, 1995 |
|
|
Po konsultacjach z onkologami zdecydował się najpierw na usunięcie przerzutów do mózgu, a potem amputację jądra i chemioterapię. źródło: NKJP: (KAW): Człowiek, który wygrał z rakiem, Dziennik Polski - Pejzaż, 2000-07-22 |
|
|
Maskulinizacja, czyli mężnienie mózgu, dokonuje się w okresie płodowym i noworodkowym. Jest ona zdeterminowana aktywnością męskich genów umieszczonych w chromosomie Y oraz działaniem testosteronu, produkowanego przez jądra męskiego płodu i noworodka. źródło: NKJP: Dorota Czajkowska-Majewska: Męska klęska, prasa, 2005 |
|
|
Zapalenie jąder prowadzi do pewnych zaburzeń płodności lub do całkowitej bezpłodności. źródło: NKJP: (E): Niebezpieczna świnka, Dziennik Polski - Kraków, 2001-10-04 |
|
|
Możliwy jest eksport [...] indyczych jąder, które są niezwykle drogim przysmakiem podawanym w ekskluzywnych restauracjach w Hongkongu. źródło: NKJP: W. Hagedorny: Oryginalny eksport z Narzymia do Azji, Tygodnik Ciechanowski, 2007-11-02 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | jądro |
jądra |
|
| D. | jądra |
jąder |
|
| C. | jądru |
jądrom |
|
| B. | jądro |
jądra |
|
| N. | jądrem |
jądrami |
|
| Ms. | jądrze |
jądrach |
|
| W. | jądro |
jądra |
2. atomu
Definicja
Noty o użyciu
Występuje w nazwach własnych, np. Katedra Fizyki Jądra Atomowego UW.
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii
Połączenia
- ciężkie, lekkie, superciężkie; końcowe, pierwotne, początkowe; naładowane, rozszczepione, wzbudzone, zdeformowane, złożone; sferyczne jądro; jądro atomowe
- jądro atomu; helu, uranu, wodoru ...; jądra pierwiastków
- budowa, masa, objętość, powierzchnia, poziomy, promień, rozmiar, średnica, składniki, struktura; ładunek; nukleony, protony; charakterystyka, model, teoria, własności; bezwładność, drgania, spin; rozbicie, rozbijanie, rozpad, rozszczepienie; życie jądra (atomu); fizyka jądra atomowego; w polu jądra; obszar, ruch, układ, zderzenie jąder
- odległość między jądrami
Cytaty
|
Na zewnątrz atomu krąży chmura cząstek zwanych elektronami. Maleńkie jądro w środku, nie większe niż milionowa milionowej części centymetra, zawiera inne cząstki - protony i neutrony. źródło: NKJP: W poszukiwaniu kamienia filozoficznego, Dziennik Polski, 2001-03-10 |
|
|
Rutherford odkrył jądro atomowe zajmujące zaledwie jedną trylionową część objętości atomu, ale skupiającą więcej niż 99,9% jego masy [...]. źródło: NKJP: Józef Andrzejewski: W hołdzie Albertowi Einsteinowi. Światowy Rok Fizyki, prasa, 2005 |
|
|
W dniu 27 czerwca 1954 r. po raz pierwszy w dziejach świata ruszyła turbina przemysłowa, której siłą napędową jest nie energia powstała z jakiegoś paliwa, lecz otrzymana z rozszczepienia jądra atomu uranu. źródło: NKJP: kb: Może służyć życiu - nie śmierci, prasa, 1954 |
|
|
W silnym polu magnetycznym jądra atomowe wirują z częstotliwością zależną od natężenia tego pola. źródło: NKJP: (PAP): Podskórny obraz, Dziennik Polski - Nauka, 2003-10-07 |
|
|
Amerykanie dokonali fuzji jąder kryptonu 86 i ołowiu 208. źródło: NKJP: (PAP): „Recepta” Smolańczuka, Dziennik Polski - Kraj, 1999-06-09 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | jądro |
jądra |
|
| D. | jądra |
jąder |
|
| C. | jądru |
jądrom |
|
| B. | jądro |
jądra |
|
| N. | jądrem |
jądrami |
|
| Ms. | jądrze |
jądrach |
|
| W. | jądro |
jądra |
Składnia
|
+ | jądro | + |
CZEGO
|
3. komórki
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin budowa i funkcjonowanie roślin
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego części ciała, elementy i substancje składowe
Połączenia
- kuliste, owalne; śródmiąższowe; izolowane, własne jądro; jądro komórkowe
- jądro i mitochondria
- budowa, kształt, objętość, powierzchnia, rozmiar, średnica, wnętrze; funkcja, podział; badanie jądra komórkowego; coś w obrębie jądra komórkowego; liczba jąder
- jądra leżą gdzieś
- mieć, zawierać jądra
Cytaty
|
W 1831 roku Robert Brown odkrył jądro w komórkach roślin i nazwał je nucleus. źródło: NKJP: Jan Zarzycki, Jan Kuryszko: Anatomia zwierząt domowych i człowieka, 1995 |
|
|
Najkrócej mówiąc, klonowanie człowieka polegałoby na tym, że z komórki jajowej usunęłoby się jądro komórkowe i w jego miejsce wprowadziło jądro komórkowe pochodzące od innej osoby. źródło: NKJP: Włodzimierz Knap: Kara za klonowanie, Dziennik Polski - Kraj, 2002-04-10 |
|
|
Materiał genetyczny znajdujący się w jądrze każdej komórki jest podzielony na odrębne cząsteczki DNA, zwane chromosomami. źródło: NKJP: (SN): Implant z genów, Dziennik Polski - Nauka, 2000-08-08 |
|
|
Jądra komórek sprawnych czynnościowo (np. wydzielniczych) są kuliste, o wyraźnym rysunku chromatyny i jąderka lub jąderek. źródło: NKJP: Leokadia Kłyszejko-Stafanowicz: Cytobiochemia: biochemia niektórych struktur komórkowych, 1995 |
|
|
Estriol jest naturalnym estrogenem [...]. Jako słaby estrogen, z krótkim biologicznym okresem półtrwania w jądrze komórki docelowej, jest przez niektórych badaczy uważany za antyestrogen. źródło: NKJP: Marek Pawlikowski: Leczenie hormonami i pochodnymi hormonów, 1988 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | jądro |
jądra |
|
| D. | jądra |
jąder |
|
| C. | jądru |
jądrom |
|
| B. | jądro |
jądra |
|
| N. | jądrem |
jądrami |
|
| Ms. | jądrze |
jądrach |
|
| W. | jądro |
jądra |
4. Ziemi
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Niebo i wszechświat gwiazdy i planety
CZŁOWIEK I PRZYRODA Ziemia budowa Ziemi
Połączenia
- jądro lodowe
- jądro gwiazdy, komety, słońca, Ziemi
Cytaty
|
Jądro Ziemi kręci się wokół osi szybciej niż zewnętrzna skorupa naszego globu. W ciągu roku wysuwa się na prowadzenie o jeden stopień kątowy. źródło: NKJP: PIotr Cieśliński: Geofizyka, Gazeta Wyborcza, 1996-08-02 |
|
|
Nasza planeta przypomina cebulę: koncentryczne warstwy skalne otulają ziemskie jądro. źródło: NKJP: Mirosław Rutkowski: Nauka, prasa, 2004 |
|
|
[...] przez centralną część Ziemi o promieniu około 3470 km nie przechodzą fale poprzeczne, wnosimy, iż część ta, zwana jądrem Ziemi, jest złożona z materii w stanie ciekłym [...]. źródło: NKJP: Jerzy Dzik: Dzieje życia na ziemi : wprowadzenie do paleobiologii, 1992 |
|
|
Wkład Polski w misję „Rosetta” obejmuje udział w przygotowaniu aparatury do badań geologicznych w tym budowę mechanicznego penetrolatora, który wbije się w twarde jądro komety [...]. źródło: NKJP: (PAP): Kosmiczna misja, Dziennik Polski - Kraj, 1999-04-04 |
|
|
Jasność jądra Galaktyki okazała się miliony razy mniejsza od jasności, która wynika z modelu teoretycznego. źródło: NKJP: Andrzej Kurpiewski: Nowa teoria wyjaśnia dziwne zjawiska w sercu naszej Galaktyki, Gazeta Wyborcza, 1995-04-18 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | jądro |
jądra |
|
| D. | jądra |
jąder |
|
| C. | jądru |
jądrom |
|
| B. | jądro |
jądra |
|
| N. | jądrem |
jądrami |
|
| Ms. | jądrze |
jądrach |
|
| W. | jądro |
jądra |
Składnia
|
|
+ | jądro | + |
CZEGO
|
5. trzon
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia osób wchodzących w relacje międzyludzkie
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca organizacja i hierarchia w pracy, stosunki służbowe
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | trzon |
Cytaty
|
Kilkunastu chciało zostać w ZSRR, wśród nich był Berling. Oni stanowili potem jądro grupy wojskowej. źródło: NKJP: Teresa Torańska: Oni, 1997 |
|
|
Ekipa Clintona, której jądro stanowią ludzie z pokolenia 1968 roku, ukształtowani przez protest przeciw wojnie wietnamskiej, dodała do tego jeszcze aspekt ideologiczny, podyktowany przez głęboko zakorzenioną nieufność do tradycyjnych elit rządzących Ameryki. źródło: NKJP: Jacek Kalabiński: Z gwiazd w ciemne uliczki, Gazeta Wyborcza, 1993-10-13 |
|
|
Podstawy programowe liceum i siatkę godzin podpisał min. Wittbrodt(Dziennik Ustaw nr 61 z 19.06.2001), a opracowano ją pod kierunkiem Dzierzgowskiej. Również aktualne jądro kadr kierowniczych systemu CKE/OKE ona prawie w całości dobrała. źródło: Internet |
|
|
Irek „Messalina” Wójcicki to rewelacyjny showman, a Janek Wydra to [...] jądro zespołu. źródło: Internet |
|
|
Ale nowe powinności, jakie wziął na siebie Garou, nie mogą nie zderzyć się z metodami pracy ekipy dobrze już zgranej, której twarde jądro stanowią impresario, Mario Lefebvre, producent Vito Luprano oraz sam piosenkarz. źródło: Internet |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | jądro |
jądra |
|
| D. | jądra |
jąder |
|
| C. | jądru |
jądrom |
|
| B. | jądro |
jądra |
|
| N. | jądrem |
jądrami |
|
| Ms. | jądrze |
jądrach |
|
| W. | jądro |
jądra |
Inne uwagi
Zwykle lp
Składnia
|
|
+ | jądro | + |
CZEGO
|
6. centrum
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie słownictwo oceniające
Połączenia
- twarde jądro
- jądro demokracji, problemu, rzeczy, sprawy; kondensacji, krystalizacji; Europy, Unii, świata; życia; procesora
- coś stanowi jądro czegoś
Cytaty
|
Komisja Ustawodawcza stanowi wszak jądro pracy legislacyjnej w naszym parlamencie. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 29.06.1995 |
|
|
Owa tragiczna „trudność” bycia Polakiem żywiła polski nacjonalizm, a przesublimowana, stanowiła ideowe jądro polskiej literatury od Mickiewicza do Żeromskiego. źródło: NKJP: Juliusz Mieroszewski: Finał klasycznej Europy, 1997 |
|
|
[...] specyficzne poczucie humoru, stanowiące jądro groteski XX wieku, szczegółowo zanalizował i opisał Luigi Pirandello w obszernej rozprawie z lat dwudziestych. źródło: NKJP: Jerzy Adamski: Świat jako niespełnienie albo samobójstwo Don Juana, 2000 |
|
|
Stara Warszawa z katedrą i zamkiem królewskim była cały czas jądrem aglomeracji i jej symbolem. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 15.03.2001 |
|
|
Euroregion, który powstanie, skupi gminy wokół Babiej Góry. Tu będzie jądro Euroregionu. źródło: NKJP: Babia Góra - górą kultową, Dziennik Polski - Podhale, 2002-07-23 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | jądro |
jądra |
|
| D. | jądra |
jąder |
|
| C. | jądru |
jądrom |
|
| B. | jądro |
jądra |
|
| N. | jądrem |
jądrami |
|
| Ms. | jądrze |
jądrach |
|
| W. | jądro |
jądra |
Składnia
|
|
+ | jądro | + |
CZEGO
|