UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

organ

Chronologizacja

SPXVI: (inne znaczenie), SJPXVII, SL, SWil, SJPWar, SJPDor, SJPSz, SJPDun, ISJP, PSWP, USJP

Pochodzenie

łac. organum 'urządzenie mechaniczne, przyrząd, instrument'

z gr. órganon 'narzędzie, instrument, narząd ciała'

1. część ciała

Definicja

część ciała pełniąca określoną funkcję w organizmie

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin budowa i funkcjonowanie roślin

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych

Relacje znaczeniowe

synonimy:  narząd

Połączenia

  • męski, żeński; chory, zdrowy; dany, ważny organ; organ kopulacyjny, płciowy, rozrodczy; przeszczepiony; organy ludzkie, roślinne, świńskie, zwierzęce; wewnętrzne; podziemne, spichrzowe
  • organ ciała; organy człowieka, roślin; zmysłów
  • tkanka; dawca; przeszczep, transplantacja; działanie, niewydolność, obrażenia, uszkodzenie organów
  • handel organami
  • oddanie/oddawanie, pobranie/pobieranie, przeszczepianie; zrzucanie organów

Cytaty

Przeszczep wątroby jest technicznie trudniejszy od przeszczepu serca, bo ten organ jest bardziej ukrwiony.

źródło: NKJP: Limit życia, Dziennik Polski - Magazyn, 2003-07-04

Najważniejsza jest grupa krwi - mówi prof. Wojciech Rowiński, transplantolog. - Poza tym bierze się pod uwagę jeszcze około 50 czynników, które decydują o tym, czy dany organ przyda się potrzebującemu człowiekowi, czy nie.

źródło: NKJP: Handel w desperacji, Dziennik Polski - Magazyn, 2003-02-08

Serce biło samo przez 14 godzin po wypadku, potem zastosowano dopaminę, środek stymulujący pracę mięśnia sercowego. Lekarze mówią, że w takich wypadkach człowiekowi nie można już pomóc, ale jego żyjące organy mogą uratować życie innych.

źródło: NKJP: Włodzimierz Nowak, Jan Turnau: Więcej serca, Gazeta Wyborcza, 1993-11-09

Zmiany powstające w obrębie tkanek i organów roślin wskutek miejscowego lub ogólnego działania czynnika (chemicznego, mechanicznego, termicznego itp.) nazywane są uszkodzeniami.

źródło: NKJP: Barbara Lutomirska: Ziemniak polski: wpływ opadów na osporność bulw ziemniaka na uszkodzenia mechaniczne w czasie zbiorów, prasa, 2008

Pierwsze operacje przeszczepiania ludziom całych narządów przeprowadzono w latach 50. Były to tzw. przeszczepy ksenogeniczne - organy pochodziły od zwierząt, najczęściej od małp.

źródło: NKJP: Dorota Gawlikowska: Dam ci serce swoje, Gazeta Wyborcza - Weekend, 1992-12-04

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. organ
 organy
D. organu
 organów
C. organowi
 organom
B. organ
 organy
N. organem
 organami
Ms. organie
 organach
W. organie
 organy

2. instytucja

Definicja

jednostka organizacyjna o określonej funkcji, związanej ze sprawowaniem władzy, która posiada uprawnienia do podejmowania decyzji w imieniu instytucji lub w konkretnej sprawie

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa władza państwowa

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa urzędy i ich funkcjonowanie

Połączenia

  • krajowy, zagraniczny; finansowy; kompetentny, odpowiedni, właściwy; niezależny organ; organ centralny, nadrzędny, podległy, podrzędny; administracyjny, państwowy, partyjny, rządowy, samorządowy; pomocniczy, powołany, konstytucyjny, statutowy, odpowiedzialny, upoważniony, uprawniony, wyspecjalizowany; emerytalno-rentowy, emerytalny, rentowy; doradczy, opiniodawczo-doradczy, opiniodawczy, prawodawczy, uchwałodawczy, ustawodawczy; kolegialny, przedstawicielski, założycielski; nadzorczy; egzekucyjny, inspekcyjny, kontrolny, koordynujący, wykonawczy; odwoławczy; nadzorujący, prowadzący, przechowujący, przesłuchujący, przyjmujący, rejestrujący, sprawujący, wnioskujący, wykonujący, wypłacający, zarządzający, zatwierdzający, zezwalający, zwalniający; procesowy, sądowy, śledczy, wojskowy, koncesyjny, restrukturyzacyjny; celny, podatkowy; ewidencyjny, rejestracyjny, rejestrowy, paszportowy; wyborczy
  • organ pierwszej, drugiej instancji; administracji, gminy, ministerstwa, państwa, Rzeczpospolitej Polskiej, samorządu, sejmu; komisji, komitetu, organizacji, partii, przedsiębiorstwa, spółdzielni, spółki, stronnictwa, towarzystwa, związku; władzy, zarządzania; inspekcji, kontroli, nadzoru, ścigania; ochrony, policji, prokuratury, straży; dowodzenia, postępowania; KC, PZPR, SDRP
  • nazwa organu
  • niezależny od organów (administracji, państwa...)
  • organ działa; nadzorował, uznał za udowodnione, wystąpił o coś / wystąpił z żądaniem; nakazuje, nakłada obowiązek, odmawia czegoś, orzeka, przeprowadza (kontrolę, postępowanie, ...), sprawuje coś, stwierdza, udziela czegoś, ustala (wysokość wadium, opłatę, ...), wstrzymuje, wydaje (decyzję, opinię, postanowienie, ...), wzywa kogoś do czegoś, zarządza, zawiadamia, zwraca coś, zwraca się do kogoś
  • dotyczyć jakiegoś organu
  • dawać, podać, przekazywać, przedłożyć, przedstawić/przedstawiać, przesyłać, składać, udokumentować, złożyć; pozwalać, umożliwiać; nakazywać; podlegać organowi
  • informować, powiadomić/powiadamiać, zawiadomić/zawiadamiać; odwoływać, powołać/powoływać, zatwierdzać; wskazywać, zobowiązywać organ
  • być, pozostać/pozostawać organem czegoś
  • domagać się, wymagać, żądać od organów

Cytaty

Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku [...] zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego [...].

źródło: NKJP: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 17 czerwca 1966 - Dz.U. z 1966r. Nr 24, poz. 151

Organ nadzoru budowlanego ma prawo odmówić wydania decyzji o pozwoleniu na budowę składowiska odpadów, jeżeli istnieje możliwość wykorzystania lub unieszkodliwiania odpadów.

źródło: NKJP: Czesława Rosik-Dulewska: Podstawy gospodarki odpadami, 2000

W tym czasie sąd był już w Polsce uznawany za organ niezawisły i niezależny od władzy monarszej, z wybieralnością sędziów [...].

źródło: NKJP: Jerzy Surdykowski: Duch Rzeczypospolitej, 2001

W drugiej połowie stycznia po wyzwoleniu Kielecczyzny jej organa wojewódzkie przeniosły się do Kielc i proces tworzenia władzy na tym terenie wkroczył w nowy okres [...].

źródło: NKJP: Jan Naumiuk, Kształtowanie się władzy ludowej na Kielecczyźnie, Z pola walki, 1964

Pisma Kołłątaja kładły silniejszy nacisk na reformę organów centralnych państwa.

źródło: NKJP: Alicja Dybkowska, Jan Żaryn, Małgorzata Żaryn: Polskie dzieje od czasów najdawniejszych do współczesności , 1996

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. organ
 organy
książk. organa
D. organu
 organów
C. organowi
 organom
B. organ
 organy
książk. organa
N. organem
 organami
Ms. organie
 organach
W. organie
 organy
książk. organa

Składnia

bez ograniczeń + organ +
CZEGO

3. periodyk

Definicja

dziennik lub czasopismo przedstawiające oficjalne stanowisko jakiejś organizacji politycznej, społecznej, naukowej

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Środki masowego przekazu prasa

Połączenia

  • czołowy, główny, oficjalny; własny, niezależny organ; organ prasowy
  • organ PZPR, Stronnictwa Demokratycznego, Stronnictwa Ludowego; Towarzystwa Demokratycznego, Społecznego Towarzystwa Czechów i Słowaków...; Związku Patriotów Polskich, Związku Polaków na Litwie...
  • posiadać, wydawać (własny) organ
  • być, pozostać/pozostawać organem czegoś

Cytaty

Organ Towarzystwa Demokratycznego Polskiego „Demokrata Polski” określił w krótkiej notatce pomnik na placu Saskim jako szyderstwo z narodowych uczuć i naigrawanie się z licznych ofiar zesłanych na Syberię.

źródło: NKJP: Janusz Tazbir: Pomnikiem zhańbieni, Gazeta Wyborcza, 1997-12-06

W 1842 r. zaczęły się ukazywać „Roczniki Gospodarstwa Krajowego”, organ spółki ziemiańskiej, który zajął się już nie tylko fachową wiedzą rolniczą, ale i szerszą sprawą reformy ustroju rolnego.

źródło: NKJP: Stefan Kieniewicz: Historia Polski 1795-1918, 1996

Reportaż z obozu jeńców niemieckich wziętych do niewoli pod Lenino. Publikują go ,Nowe Widnokręgi', organ Związku Patriotów Polskich.

źródło: NKJP: Elżbieta Kotarska: I wszystko minęło, i cisza aż dziwi, Gazeta Wyborcza, 1993-10-09

1990 - ukazał się ostatni numer wychodzącego od 1979 r. pisma „Dunajec”, które od 18 października 1980 r. wydawano w rytmie cotygodniowym. „Dunajec” był organem nowosądeckiego Komitetu Wojewódzkiego PZPR [...].

źródło: NKJP: Dziennik Polski - Nowy Sącz, 2002-03-25

[...] poniżej [...] przedstawiamy polemikę z tekstem Mariusza Ziomeckiego. Autorem jest Waldemar Bokracki dziennikarz, pracownik organu Polskiego Związku Niewidomych „Pochodnia”.

źródło: NKJP: Waldemar Bokracki, Mariusz Ziomecki: Kultura, 1978

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. organ
 organy
D. organu
 organów
C. organowi
 organom
B. organ
 organy
N. organem
 organami
Ms. organie
 organach
W. organie
 organy

Składnia

bez ograniczeń + organ +
CZEGO
Data ostatniej modyfikacji: 23.05.2010
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN