UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

żywioł

Chronologizacja

2 połowa XV w., SStp
Inne znaczenie: 'według pojęć starożytnych i średniowiecznych jeden z czterech elementów, z których miał się składać człowiek i wszystko, co żyje'

Pochodzenie

zach. psł. *živelъ 'żywa istota, stworzenie, to, co żyje'

Od psł. *živъ z rzadkim przyrostkiem *-elъ.
Zob. żywy

1. w naturze

Definicja

niebezpieczna dla człowieka siła natury

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Pogoda

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

siła

Połączenia

morski, powodziowy, śnieżny, wodny, zimowy; potężny, wielki; rozpętany, rozszalały, szalejący; groźny, niebezpieczny, niszczący, niszczycielski, zabójczy; dziki, nieobliczalny, nieokiełznany, nieprzewidywalny; straszliwy, straszny żywioł
żywioł ognia, powietrza, wody, ziemi; powodzi; żywioły natury, przyrody
atak, napór; energia, siła; ofiara, skutki żywiołu; walka żywiołów
bezradność, bezsilność; pokora wobec żywiołu
walka, zmagania z żywiołem
bezradny wobec żywiołu
żywioł rozpętał się, szaleje, zaatakował; niszczy coś, pochłonął kogoś/coś, uszkodził coś, zniszczył coś; działanie żywiołu
okiełznać, opanować żywioł
zagrożony żywiołem
ucierpieć od żywiołu
dotknięty, nawiedzony; poszkodowany, zniszczony przez żywioł
zapanować nad żywiołem; chronić coś przed żywiołem; walczyć, zmagać się; uporać się z żywiołem

Cytaty

	Jestem w pośrodku straszliwego potopu, w samym wnętrzu rozszalałego żywiołu [...]. źródło: NKJP: Stanisław Dygat: Jezioro Bodeńskie, 1995
	Widziałam strażaków w akcji i wiem, że ryzykowali często swoim zdrowiem, a nawet życiem, niosąc pomoc zagrożonemu żywiołem człowiekowi. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 27.07.2001
	Do autentycznych wydarzeń zmagania się człowieka z szalejącym żywiołem wody odwołuje się „Gniew oceanu” [...]. źródło: NKJP: Walka z żywiołem, Dziennik Polski, 2000-08-24
	Trzy groźne żywioły chyba się sprzysięgły, by zniszczyć tajgę. Wicher rwał ją pazurami [...], gwałtowne strumienie deszczu wyrywały jej ziemię spod stóp, a pioruny przypiekały żywym ogniem. źródło: NKJP: Alfred Szklarski: Tajemnicza wyprawa Tomka, 1996

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	żywioł	żywioły
D.	żywiołu	żywiołów
C.	żywiołowi	żywiołom
B.	żywioł	żywioły
N.	żywiołem	żywiołami
Ms.	żywiole	żywiołach
W.	żywiole	żywioły

2. siła sprawcza

Definicja

nieuchwytna i pozbawiona świadomości siła, mająca wpływ na bieg wydarzeń lub charakter czegoś

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

siła

Połączenia

żywioł gospodarczy, polityczny
żywioł chaosu, historii, kultury, rynku, szowinizmu, świata, wojny, życia

Cytaty

Żywioł życia, wdzierający się w kolejnych odsłonach spektaklu, okazuje się silniejszy od sztuki. Aktorzy [...] brawurowo zmieniają konwencje i style gry.

źródło: NKJP: (KJ): Scenariusz dla dwojga aktorów, Polityka, 2003-09-27

Zakochał się w studentce germanistyki, ożenił się z nią i żywioł kultury niemieckiej stał się naturalną częścią jego życia.

źródło: NKJP: Joanna Goszczyńska: Sen o Europie Środkowej, Gazeta Wyborcza, 1996-03-23

Nie ruszymy z miejsca polskiej gospodarki, jeśli [...] w działaniach rządu nie pojawi się mądry mecenat nad rozwojem polskiego przemysłu, rzemiosła i handlu, a więc polskiego żywiołu gospodarczego.

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 09.10.1992

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	żywioł	żywioły
D.	żywiołu	żywiołów
C.	żywiołowi	żywiołom
B.	żywioł	żywioły
N.	żywiołem	żywiołami
Ms.	żywiole	żywiołach
W.	żywiole	żywioły

Składnia

	+	żywioł	+	CZEGO
	+	żywioł	+	JAKI

3. ludzie

Definicja

duża grupa osób stanowiąca silną jedność

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Ilość, liczby i liczenie ogólne określenia ilości

Połączenia

ludzki; miejscowy, obcy, wrogi; buntowniczy żywioł; żywioł germański, polski, słowiański...
napór, przewaga żywiołu
żywioł przeważa

Cytaty

	[...] emigranci wtapiali się wszędzie w żywioł miejscowy i żyli zgodnie z prawami ziemi, na którą przybyli. źródło: NKJP: Krzysztof Mroziewicz: Grypa w świecie, katar w Chindiach, Polityka, 2009-02-07
	[...] zachodnia granica państwa ustabilizowała się w sposób pokojowy, a żywioł polski cofnął się nieco od Odry. źródło: NKJP: Jerzy Surdykowski: Duch Rzeczypospolitej, 2001
	Do dziewiątej podwórze było pełne. Zamkowi halabardnicy nie panowali nad ludzkim żywiołem. źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Smoczy pazur, 2003
	W widowisku scenicznym Jeńcy (1902) cofnął się aż w średniowiecze, do epoki walk Słowiańszczyzny z naporem żywiołu germańskiego [...]. źródło: NKJP: Artur Hutnikiewicz: Młoda Polska, 1994

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	żywioł	żywioły
D.	żywiołu	żywiołów
C.	żywiołowi	żywiołom
B.	żywioł	żywioły
N.	żywiołem	żywiołami
Ms.	żywiole	żywiołach
W.	żywiole	żywioły

Składnia

żywioł

JAKI

4. o twórczości

Definicja

dominująca właściwość dzieła artystycznego

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka prądy, kierunki i kategorie artystyczne

Połączenia

żywioł epicki, komediowy, liryczny

Cytaty

Chciałem pisać krótko, ale epicki żywioł wziął górę nad moim zamiarem.

źródło: NKJP: Barbara Kosmowska: Hermańce, 2008

To przedstawienie aż kipi od komediowego żywiołu, tyle że umiejętnie doprawiono go szczyptą goryczy ujawniającą się w finale, którego jednak nie mam zamiaru zdradzać.

źródło: Internet

Fakt, że elementy hermeneutyki funkcjonują obok społecznej dydaktyki [...] oraz obok żywiołów pamfletowych, stanowi niewątpliwie jedną z największych osobliwości tego dzieła.

źródło: NKJP: Michał Głowiński: Ekspresja i empatia, 1997

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	żywioł	żywioły
D.	żywiołu	żywiołów
C.	żywiołowi	żywiołom
B.	żywioł	żywioły
N.	żywiołem	żywiołami
Ms.	żywiole	żywiołach
W.	żywiole	żywioły

Składnia

żywioł

JAKI

5. zamiłowanie

Definicja

to, czym dana osoba najchętniej się zajmuje

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Czas wolny hobby i zainteresowania

Połączenia

scena, taniec, walka,... to ich żywioł

Cytaty

	[...] później w Petersburgu uczęszczał na prawo, ale żywiołem, który go pochłonął w stopniu znacznie większym niż mego ojca była konspiracyjna działalność polityczna. źródło: NKJP: Ryszard Matuszewski: Alfabet : wybór z pamięci 90-latka, 2004
	W odróżnieniu jednak od swoich kolegów-oligarchów, którzy zajmowali się polityką tylko tyle, ile było niezbędne dla rozwijania biznesu, dla Bierezowskiego i Gusinskiego polityka była żywiołem, który ich karmił, w którym najpełniej się realizowali. źródło: NKJP: Marguerita Raczyńska: Teleoligarchia, Polityka,2001-05-05
	Piosenka, film, skecz, satyra – to żywioł Krystyny Sienkiewicz. źródło: NKJP: Ewa Pióro: Jestem wampirem, Trybuna Śląska, 2000-11-07
	Walka jest ich żywiołem, lubią zdrową konkurencję i realizację trudnych zadań, są perfekcjonistami. źródło: NKJP: U nas walentynki, a Chiny witają Nowy Rok, Gazeta Pomorska, 2010-02-14

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	żywioł	żywioły
D.	żywiołu	żywiołów
C.	żywiołowi	żywiołom
B.	żywioł	żywioły
N.	żywiołem	żywiołami
Ms.	żywiole	żywiołach
W.	żywiole	żywioły

Inne uwagi

zwykle lp

Składnia

	+	żywioł	+	KOGO
	+	żywioł	+	CZYJ

Frazeologizmy

ktoś czuje się w swoim żywiole
ktoś jest w swoim żywiole
ktoś idzie na żywioł
ktoś poczuł się w swoim żywiole
ktoś znalazł się w swoim żywiole
ktoś poszedł na żywioł
ktoś puszcza na żywioł coś
ktoś puścił na żywioł coś
ktoś poczuł się w swoim żywiole
ktoś znalazł się w swoim żywiole

Data ostatniej modyfikacji: 20.10.2022