Chronologizacja
Pochodzenie
Zob. ciemny
1. mrok
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii kolory i światło
Połączenia
- absolutna, całkowita, gęsta, głęboka, kompletna, nieprzenikniona, zupełna; poranna, wieczorna; ponura; straszna; zapadająca ciemność
- ciemność nocy; miasta, parku, pokoju, sali kinowej
- bezmiar, głębia ciemności; pod osłoną ciemności
- lęk przed ciemnością
- pogrążony w ciemności;
- oczy (nie) przyzwyczajone do ciemności
- ciemność zapada; panuje; kryje, spowija; rzednie, ustępuje
- (nie) bać się ciemności
- widzieć; oświetlać; rozświecić, rozświetlać; rozjaśniać; rozproszyć ciemność
- wyłonić się z ciemności
- oczy (nie) przyzwyczajone do ciemności
- żyć; iść, siedzieć, wracać; widzieć, słyszeć; czaić się; pogrążyć się; tonąć; zniknąć/znikać; jarzyć się, świecić w ciemności
- pogrążony w ciemności;
Cytaty
|
23 lipca w Ciechanowie, przy ul. 17 Stycznia, złodziej korzystając z ciemności skradł rower wyścigowy o wartości 3500 zł. źródło: NKJP: Kronika policyjna, Tygodnik Ciechanowski, 2003-08-02 |
|
|
Księżyc nie świeci, ja w tej ciemności chodzę po omacku, jak przestępca szukający ofiary. źródło: NKJP: Marian Marzyński: Sennik polsko-żydowski, 2005 |
|
|
Kiedy wracam wieczorem, rozglądam się, czy ktoś za mną nie idzie, czy ten staruch nie czai się gdzieś w ciemnościach, gotowy skoczyć za mną, gdy tylko zanurzę się w ciemnej bramie. źródło: NKJP: Marek Soból: Mojry, 2005 |
|
|
Następnie zamknął lodówkę. W kuchni zapadła ciemność. Otwarł. I znów było jasno. źródło: NKJP: Sławomir Shuty: Cukier w normie z ekstrabonusem, 2005 |
|
|
Nocą w Kabulu zapadła niepokojąca, absolutna cisza. Z pogrążonych w całkowitych ciemnościach ulic i zaułków nie dochodził żaden dźwięk. źródło: NKJP: Wojciech Jagielski: Modlitwa o deszcz, 2002 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | ciemność |
ciemności |
|
| D. | ciemności |
ciemności |
|
| C. | ciemności |
ciemnościom |
|
| B. | ciemność |
ciemności |
|
| N. | ciemnością |
ciemnościami |
|
| Ms. | ciemności |
ciemnościach |
|
| W. | ciemności |
ciemności |
2. zło
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie prawdy i wartości życiowe
Połączenia
- światłość i ciemność
- siły ciemności
- walka światła z ciemnością
Cytaty
|
[...] jak patrzę na to, co się wokół nas dzieje w tym zmieniającym się gwałtownie świecie [...], to odnoszę wrażenie, że w odwiecznej walce światła z ciemnością ciemność zaczyna uzyskiwać przewagę. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 16.01.2002 |
|
|
Tego dnia siły ciemności i siły światła walczą ze sobą, czarownice wylatują na sabat, a ludzie zmieniają się w wilkołaki. źródło: NKJP: Natalia Skipietrow: 13 grudnia - św. Łucji, Gazeta Wyborcza, 1992-12-12 |
|
|
Co zrobić, żeby mój syn nie był wypełniony ciemnością, frustracją, agresją? źródło: NKJP: Sonia Raduńska: Białe zeszyty, 2005 |
|
|
Quispel pisze, że Helena symbolizowała duszę, która upadła w świat ciemności, gdyż kierowała nią pożądliwość. źródło: NKJP: Manuela Gretkowska: My zdies' emigranty, 1999 |
|
|
Podejrzewał mianowicie, że to zarośnięte w stylu ogrodu angielskiego, kluczowe dla miasteczka miejsce tylko pozornie służy okolicznym mieszkańcom jako przestrzeń rekreacji i zabaw ruchowych, a tak naprawdę, kiedy tylko zajdzie słońce, staje się jądrem ciemności, zaludnionym przez indywidua o nieokreślonych preferencjach, tarliskiem pełnym żądnych zwyrodniałych doznań zjaw, wrzodem na przestrzeni miejskiej [...]. źródło: NKJP: Sławomir Shuty: Ruchy, 2008 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | ciemność |
ciemności |
|
| D. | ciemności |
ciemności |
|
| C. | ciemności |
ciemnościom |
|
| B. | ciemność |
ciemności |
|
| N. | ciemnością |
ciemnościami |
|
| Ms. | ciemności |
ciemnościach |
|
| W. | ciemności |
ciemności |
Inne uwagi
Zwykle lp
3. niezrozumiałość
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka wytwory działań intelektualnych człowieka
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | niezrozumiałość, zawiłość |
Cytaty
|
[...] Ciemność poezji nie jest pomysłem poetów, to jest coś, co jest jej rdzeniem. źródło: NKJP: Pan Przygłup, Dziennik Polski, 2002-11-29 |
|
|
Obowiązuje nas klarowność, o którą - wiedzą to starzy mistrzowie - najtrudniej. Prześwieca przez ciemność znaczeń, mroki podświadomości, mgławicę niedopowiedzeń - jak lampka. źródło: NKJP: Zbigniew Kruszyński: Na lądach i morzach: opisy i opowiadania, 1999 |
|
|
Najbardziej skrajną i niepodległą realizację tego typu postawy dostrzegam w poezji Bartłomieja Majzla, ocierającej się o organiczną ciemność, psychiczną zagadkę, surrealizm tragiczny. źródło: Internet |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | ciemność |
ciemności |
|
| D. | ciemności |
ciemności |
|
| C. | ciemności |
ciemnościom |
|
| B. | ciemność |
ciemności |
|
| N. | ciemnością |
ciemnościami |
|
| Ms. | ciemności |
ciemnościach |
|
| W. | ciemności |
ciemności |
Inne uwagi
Zwykle lp