UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

łóżko

Chronologizacja

1 połowa XIV w., SStp

Pochodzenie

Zob. łoże

1. mebel

Definicja

mebel służący do tego, żeby na nim leżeć i spać lub odpoczywać

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka meble i wystrój wnętrz

Relacje znaczeniowe

synonimy:  wyrko, wyro
hiperonimy:  mebel

Połączenia

  • piętrowe, podwójne, rozkładane, rozłożone, składane; specjalne; twarde; szerokie, wąskie; drewniane, metalowe, wodne, żelazne; hotelowe, szpitalne; małżeńskie; ciepłe, wygodne; posłane, zasłane; skrzypiące, trzeszczące łóżko
  • łóżka pacjentów
  • łóżko do spania; łóżka dla gości, dla turystów
  • łóżko z baldachimem, z materacem
  • łóżko na kółkach; łóżko w domu, w pokoju, w sypialni; łóżka na oddziałach; łóżka w hotelu, w sali, w szpitalach
  • łóżko i krzesła, łóżko i stół, łóżko i szafa, łóżko i szafki; łóżka i materace, łóżka i pościel; fotele i łóżko; stolik i łóżka
  • nogi, oparcie, poręcz, rama, sprężyny, wezgłowie; brzeg, krawędź, skraj, strona łóżka
  • materace; śniadanie do łóżka; sprężyny od łóżka
  • narzuta na łóżko
  • obraz, plakat, półka nad łóżkiem; pokój z łóżkami
  • kapa, kołdra, poduszka, pościel na łóżku; dywanik przed łóżkiem; lampka, stolik przy łóżku; śmierć; śniadanie w łóżku
  • pościelić, rozłożyć, słać, ścielić łóżko; moczenie; ustawienie łóżek
  • iść, położyć kogoś, położyć się, przynosić coś, trafić, włazić, wrócić, wskoczyć/wskakiwać, coś zapędziło kogoś do łóżka; odejść, odstąpić od łóżek; spaść, wstać, wyskoczyć, wywlec kogoś z łóżka; pójście do łóżka
  • opaść, paść, wskoczyć/wskakiwać; rzucić coś na łóżko; wleźć; zajrzeć/zaglądać pod łóżko
  • powiesić coś, coś wisi nad łóżkiem; chować coś, coś leży pod łóżkiem; trzymać pod łóżkiem coś; klękać przed łóżkiem; coś wiszące, coś zawieszone nad łóżkiem
  • siedzieć, usiąść, przysiąść, lec, odpoczywać na łóżku; czuwać, klęknąć, uklęknąć przy łóżku; czytać, gnić, leżeć, pozostać, przebywać, spać, spędzać (dni, czas), umrzeć, zasypiać w łóżku; ktoś unieruchomiony w łóżku

Cytaty

Ubierał się w byle co, spał na zwykłym, drewnianym łóżku bez materaca, nakryty kożuchem.

źródło: NKJP: (JAZ): Prezent od Zamoyskiego, Dziennik Polski - Nowy Sącz, 2000-08-05

Jan położył się do łóżka, narzucił kołdrę na głowę i leżał, nasłuchując odgłosów dobiegających z ulicy.

źródło: NKJP: Marek Ławrynowicz: Pogoda dla wszystkich, 2003

Tuż przed katastrofą córka obudziła się, wstała z łóżka i weszła do drugiego pokoju, by zabrać ubranie i wtedy ściany się zawaliły.

źródło: NKJP: Piotr Kutkowski: Zawalił się dom!, Echo Dnia, 2004-08-20

Właśnie szykowaliśmy się do snu, była późna godzina, miałem już pościelone łóżko i budzik nastawiony na godzinę siódmą.

źródło: NKJP: Waldemar Borzestowski: Bulterier Samson i ja, 2008

Gdy Ania weszła z tacą z jedzeniem, Karolina gwałtownie usiadła na łóżku.

źródło: NKJP: Elżbieta Hajnicz: Poza nurtem czasu, 1996

[...] Większość czasu poświęcałyśmy na przebywanie bezpośrednio przy łóżkach pacjentów, rozmawiałyśmy, podtrzymywałyśmy na duchu.

źródło: NKJP: (ZS): Pacjenci byli rozpieszczani..., Dziennik Polski, 2000-12-13

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. łóżko
łóżka
D. łóżka
łóżek
C. łóżku
łóżkom
B. łóżko
łóżka
N. łóżkiem
łóżkami
Ms. łóżku
łóżkach
W. łóżko
łóżka

2. porodowe

Definicja

specjalistyczny sprzęt z miejscem leżącym dla pacjenta w szpitalu lub klienta w niektórych zakładach usługowych

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie leki i sposoby leczenia, zabiegi, sprzęty medyczne

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Pielęgnacja ciała przedmioty związane z pielęgnacją ciała

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  sprzęt

Połączenia

  • łóżko opalające; ginekologiczne, porodowe; ortopedyczne; rehabilitacyjne
  • łóżko do masażu, opalania

Cytaty

Zwróćmy uwagę na to, czy pokój jest czysty i czy nie jest w nim duszno, czy łóżko do opalania ma na wewnętrznej ściance przyciski, którymi klient może regulować jego działanie.

źródło: NKJP: Małgorzata Lorkowska: O solarium praktycznie, Magazyn nr 49 dodatek do Gazety Wyborczej, 1997-12-05

Tam już są użytkowane takie urządzenia jak wielofunkcyjne łóżko porodowe, aparat KTG na ciążę bliźniaczą i pompa infuzyjna ze stojakiem.

źródło: NKJP: ST: Zakupy w nakielskim szpitalu, Nakielski Czas, 2006-12-13

Na Podhalu istnieje w tej chwili oddział kardiologiczny w Zakopanem [...] i oddział wewnętrzny w Nowym Targu, z łóżkami kardiologicznymi szpitala w Nowym Targu [...].

źródło: NKJP: (asz): Kadra plus współpraca, Dziennik Polski, 2000-11-26

W poprzednich latach dzięki hojności mieszkańców do szpitala trafiła pompa infuzyjna, trzy inkubatory, pięć łóżek ortopedycznych, aparat EKG i szyna ortopedyczna.

źródło: NKJP: Joanna Piechuta: Znajomości u Pana Boga, Echo Dnia, 2006-06-13

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. łóżko
łóżka
D. łóżka
łóżek
C. łóżku
łóżkom
B. łóżko
łóżka
N. łóżkiem
łóżkami
Ms. łóżku
łóżkach
W. łóżko
łóżka

3. w hotelu

Definicja

urzęd. 
miejsce dla jednej osoby w hotelu lub szpitalu

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie miejsca i instytucje związane z leczeniem

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Czas wolny urlop i wypoczynek

Połączenia

  • łóżko szpitalne; puste, wolne łóżko; łóżka długoterminowe, internistyczne, kardiologiczne, neurologiczne, pediatryczne
  • łóżka opieki długoterminowej
  • łóżka dla mam z dziećmi, dla pacjentów
  • brak, ilość, liczba; likwidacja, obłożenie, restrukturyzacja, wykorzystanie łóżek (szpitalnych)
  • zapotrzebowania na łóżka
  • oddział, sala z łóżkami
  • zająć łóżko
  • odejście od łóżek
  • szpital, hotel na ileś łóżek

Cytaty

Dlaczego nie uwzględnicie wskaźnika wykorzystania łóżek szpitalnych?

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 25.03.1994

Wykupiono wszystkie miejsca w samolotach, pociągach i autobusach, nie ma wolnych łóżek w hotelach.

źródło: NKJP: Marek Rybarczyk: Żałoba w Wielkiej Brytanii, Gazeta Wyborcza, 1997-09-06

Mielecki szpital to nie tylko oddziały z łóżkami dla pacjentów, ale także poradnie.

źródło: NKJP: Agata Dziekan: Szpital zamyka poradnie specjalistyczne, Echo Dnia, 2006-10-11

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. łóżko
łóżka
D. łóżka
łóżek
C. łóżku
łóżkom
B. łóżko
łóżka
N. łóżkiem
łóżkami
Ms. łóżku
łóżkach
W. łóżko
łóżka

4. seks

Definicja

pot. 
współżycie seksualne

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego seksualność

Relacje znaczeniowe

synonimy:  pożycie, seks, stosunek

Połączenia

  • kariera przez łóżko
  • problemy w łóżku
  • ktoś dobry w łóżku

Cytaty

Robienie kariery przez łóżko jest stare jak świat. Problem w tym, że nie wiadomo, jaka jest obecna skala tego zjawiska.

źródło: NKJP: Patrycja Szymanek: Kariera przez łóżko, prasa, 2000

Co za klincz idiotyczny, cóż za emocjonalne zapętlenie z tą Mariną; a nawet nie była dobra w łóżku.

źródło: NKJP: Jacek Dukaj, Czarne oceany, 2001

Czy moje problemy w łóżku mogły spowodować fantazje sadomasochistyczne?

źródło: NKJP: Zbigniew Lew-Starowicz: Porady > Czy mogą szkodzić (nie)winne fantazje?, Echo Dnia, 2007-10-18

[...] jeśli przesadzisz z seksowną atmosferą we wszystkim, co robisz od rana, ona pomyśli, że chodzi ci tylko o łóżko, więc zapewnij ją, że dostrzegasz jej inne wartości. Powiedz jej, że zadziwia cię jej inteligencja lub coś innego.

źródło: NKJP: Anna Fudyma: Jak zdobyć trzydziestkę i nie spocząć na laurach, Pinezka.pl, 2005-07

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. łóżko
łóżka
D. łóżka
łóżek
C. łóżku
łóżkom
B. łóżko
łóżka
N. łóżkiem
łóżkami
Ms. łóżku
łóżkach
W. łóżko
łóżka

Frazeologizmy

ktoś idzie do łóżka
ktoś nie wychodzi z łóżka
ktoś pcha się do łóżka komuś
ktoś lezie do łóżka komuś
ktoś pakuje się do łóżka komuś
ktoś wpycha się do łóżka komuś
ktoś podniósł się z łóżka
ktoś poszedł do łóżka
ktoś wstał lewą nogą
ktoś wstał z łóżka lewą nogą
ktoś wylądował w łóżku
ktoś zaciągnął do łóżka kogoś
łóżko polowe
ostre łóżko
szczyt łóżka
Data ostatniej modyfikacji: 19.01.2023
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json