UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

miecznik

Chronologizacja

1260, Leszek Bednarczuk, Początki i pogranicza polszczyzny, 2018

Pochodzenie

Zob. miecz (broń)

1. ryba

Definicja

duża drapieżna ryba o wrzecionowatym kształcie żyjąca w morzach i oceanach, mająca wydłużoną górną szczękę w kształcie miecza i płetwę ogonową w kształcie półksiężyca; Xiphias gladius

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt zwierzęta wodne

Relacje znaczeniowe

synonimy:  ryba miecz, włócznik
hiperonimy:  ryba

Cytaty

Nie mogę sobie wyobrazić, żeby ktoś nie był w stanie oporządzić ryby. Niech mi pan da ośmiornicę, miecznika czy kalmara, i to do tego półtorametrowego, też to zrobię.

źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Historia i fantastyka, 2005

Nieopodal wyspy Favignana z morskimi prądami przepływa w czerwcu na tarło ławica tuńczyków i mieczników.

źródło: NKJP: Krzysztof Kucharski: Zróbmy sobie festiwal, Słowo Polskie Gazeta Wrocławska, 2004-07-09

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m2

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. miecznik
mieczniki
D. miecznika
mieczników
C. miecznikowi
miecznikom
B. miecznika
mieczniki
N. miecznikiem
miecznikami
Ms. mieczniku
miecznikach
W. mieczniku
mieczniki

2. rzemieślnik

Definicja

rzemieślnik zajmujący się wyrobem metalowych elementów chroniących ciało rycerza, a także broni służącej do walki wręcz

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna osoby związane z wojskiem i wojną

CZŁOWIEK I TECHNIKA Przemysł rzemiosło

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Relacje znaczeniowe

synonimy:  mieczownik
hiperonimy:  płatnerz

Cytaty

Na przykład w Japonii bardzo dba się o to, aby nie zaginęła tradycja wykonywania finezyjnych noży japońskich. Rząd opłaca mieczników, których jedyną powinnością jest dbanie o to, aby narodowa tradycja nie wygasła.

źródło: NKJP: Bożena Wolska: Miecznik z Piły, Gazeta Poznańska, 2002-12-27

[...] po latach wiele mieczy z powrotem wraca do pracowni, do ponownej obróbki. Podobnie dzieje się w warsztatach japońskich mieczników.

źródło: NKJP: Mirosława Książek: Kute po japońsku, Trybuna Śląska, 2001-06-22

W późniejszym okresie znaczenie określenia płatnerz zostało poszerzone o rzemieślników wytwarzających broń białą np. mieczników lub nożowników.

źródło: Internet: doabordazu.nmm.pl

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m1

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. miecznik
miecznicy
rzadziej miecznikowie
ndepr
mieczniki
depr
D. miecznika
mieczników
C. miecznikowi
miecznikom
B. miecznika
mieczników
N. miecznikiem
miecznikami
Ms. mieczniku
miecznikach
W. mieczniku
miecznicy
rzadziej miecznikowie
ndepr
mieczniki
depr

3. urzędnik

Definicja

urzędnik dworski we wczesnym średniowieczu, który zajmował się zbrojownią na dworze panującego i noszący przed nim miecz, a w czasach późniejszych stał się urzędnikiem ziemskim

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Cytaty

Zarówno sam książę, jak i nie odstępujący go nigdy miecznik, Ottokar ze Styrii, z podziwem przyglądali się towarzyszącemu mi osiłkowi.

źródło: NKJP: Witold Jabłoński: Metamorfozy, 2004

Miecznik był w hierarchii urzędów Rzeczpospolitej stanowiskiem ważnym; zajmował na liście godności państwowych trzynastą pozycję - po podkomorzym, a przed wojskim.

źródło: NKJP: Jolanta Wachowicz-Makowska: Świat zapamiętany, 2002

Na przedzie szedł marszałek koronny z laską będącą oznaką jego godności, a za nim dostojnicy niosący insygnia władzy: koronę - kasztelan krakowski, berło - wojewoda krakowski, jabłko - wojewoda wileński (od unii 1569 r.), miecz - miecznik lub wojewoda sandomierski. Od czasów unii lubelskiej miecznicy koronny i litewski nieśli dwa miecze.

źródło: NKJP: Andrzej Chwalba: Obyczaje w Polsce: od średniowiecza do czasów współczesnych: praca zbiorowa, 2004

Wreszcie w 1774 r. kupił je Michał Hieronim Radziwiłł, miecznik Wielkiego Księstwa Litewskiego, ostatni wojewoda wileński Rzeczpospolitej Obojga Narodów, jeden z najbogatszych magnatów w kraju.

źródło: NKJP: Joanna Podgórska: Niobe z Nieborowa, Polityka, 2006-08-12

Pochodzenie jego było szlacheckie, sięgało czasów przedrozbiorowych. Przodkowie byli miecznikami, podsędkami i chorążymi [...].

źródło: NKJP: Andrzej Szczypiorski: Początek, 1986

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m1

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. miecznik
miecznicy
rzadziej miecznikowie
ndepr
mieczniki
depr
D. miecznika
mieczników
C. miecznikowi
miecznikom
B. miecznika
mieczników
N. miecznikiem
miecznikami
Ms. mieczniku
miecznikach
W. mieczniku
miecznicy
rzadziej miecznikowie
ndepr
mieczniki
depr
Data ostatniej modyfikacji: 24.03.2025
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json