Chronologizacja
Pochodzenie
płn. psł. *pacholъkъ 'chłopiec, sługa'
W psł. też *pacholъ. Obie formy to zapewne rzeczowniki odczasownikowe od czasownika przedrostkowego *po-choliti 'otoczyć opieką' z właściwa archaicznym derywatom zamianą czasownikowego przedrostka po- na imienny pa- (Bor.).
1. sługa
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego stosunki, grupy i organizacje społeczne
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | sługa, służalec, służący, służebny II |
Połączenia
- konny, książęcy, miejski, starościański; zbrojny pachołek
- pachołek i giermek; pachołkowie i czeladź
- pachołkowie służą
- kazać, nakazać, rozkazać pachołkom
- wołać, zawołać pachołka
- być pachołkiem
Cytaty
|
Po kolędzie chodziło wówczas pięć osób. Proboszczowi kolędę zbierał jego pachołek lub wynajęty chłop. Organista również wynajmował chłopa, a kościelny sam się obsługiwał. źródło: NKJP: Jolanta Flach: Jak to drzewiej pod Babią Górą bywało (cz. 2), Tygodnik Podhalański, 2000 |
|
|
Miecznik był blady. Wodził oczami od niej do niego, od niego do niej, a twarz miał dziwnie zmienioną. Wreszcie skinął na pachołka, półgłosem wydał mu rozkaz. źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Wieża Jaskółki, 1997 |
|
|
Rycerz — wyposażony w tarczę i miecz — nie mógł sobie sam poradzić w wielu sytuacjach. Pachołkowie pomagali mu wspiąć się na grzbiet konia. źródło: NKJP: Violetta Grabek: Zbroja na miarę, Dziennik Zachodni, 2001-06-29 |
|
|
Ponieważ młodzikowi zaczął sypać się zarost i korzystał już z usług golibrody, troszcząc się o gładkość policzków, skomponowałem specjalny płyn, w skład którego wchodziły odwary z szałwii, majeranku, bazylii, mięty, ruty i rozmarynu. Przykazałem pachołkom nacierać nim książęce oblicze po każdym goleniu, co dawało wielce zadowalające efekty. źródło: NKJP: Witold Jabłoński: Metamorfozy, 2004 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | pachołek |
pachołkowie rzadziej pachołcy |
ndepr |
| pachołki |
depr | ||
| D. | pachołka |
pachołków |
|
| C. | pachołkowi |
pachołkom |
|
| B. | pachołka |
pachołków |
|
| N. | pachołkiem |
pachołkami |
|
| Ms. | pachołku |
pachołkach |
|
| W. | pachołku |
pachołkowie rzadziej pachołcy |
ndepr |
| pachołki |
depr |
2. osoba wysługująca się komuś
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia osób wchodzących w relacje międzyludzkie
Połączenia
- chytry, płatny, wierny pachołek; pachołek bolszewicki, komunistyczny, sowiecki, syjonistyczny, unijny; niemiecki, rosyjski, żydowski...
- pachołek Moskwy, Waszyngtonu; Hitlera, Stalina; imperializmu; pachołki Rosji
- pachołek i zdrajca
Cytaty
|
A który niemiecki pachołek kiedykolwiek powiedział słowo prawdy? źródło: NKJP: Internet |
|
|
[...] przez lata swojej agenturalnej przeszłości moskiewskiego pachołka okradał naród [...]. źródło: NKJP: Internet |
|
|
[...] pachołkowie starego reżimu urządzili się o wiele lepiej od natchnionych proroków nowego. źródło: NKJP: Jerzy Surdykowski: Dookoła świata, Gazeta Wyborcza, 1998-09-04 |
|
|
A posłowie mają coraz bardziej urozmaicony repertuar. Przeciwnicy są nazywani chorymi na umyśle, typami spod ciemnej gwiazdy, płatnymi pachołkami. źródło: NKJP: Ewa Milewicz: Gdzie lustracji sześć..., Gazeta Wyborcza, 1992-09-07 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | pachołek |
pachołkowie rzadziej pachołcy |
ndepr |
| pachołki |
depr | ||
| D. | pachołka |
pachołków |
|
| C. | pachołkowi |
pachołkom |
|
| B. | pachołka |
pachołków |
|
| N. | pachołkiem |
pachołkami |
|
| Ms. | pachołku |
pachołkach |
|
| W. | pachołku |
pachołkowie rzadziej pachołcy |
ndepr |
| pachołki |
depr |
3. słupek drogowy
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Transport transport lądowy
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | słupek |
Połączenia
- betonowy, drewniany, gumowy, kamienny, metalowy pachołek; pachołki drogowe, ostrzegawcze
- słupki i pachołki
- bieg, jazda, slalom między pachołkami; jazda, przejazd, trasa pomiędzy pachołkami
- pachołki otaczają
- ominąć, potrącić, przewrócić, strącić; postawić, rozstawić, ustawić, zamontować pachołka
Cytaty
|
Policjanci zatrzymali wówczas kierowcę, który nie włączył świateł mijania i ciągnął za samochodem pachołek drogowy. źródło: NKJP: Edyta Tkacz: Dyrektor stanie dziś przed sądem, Gazeta Krakowska, 2008-06-03 |
|
|
Wokół ustawiono kamienne pachołki, koło których zainstalowano reflektory, subtelnie oświetlające aleję nocą. źródło: NKJP: Teatr grecki w alei, Dziennik Polski, 2001-10-20 |
|
|
Przybyli na miejsce pracownicy Powiatowego Zarządu Dróg twierdzili, że w tym miejscu wystająca studzienka oznakowana była za pomocą pachołów drogowych. Pachołek, rzeczywiście, odnalazł się, ale stał pomiędzy samochodami, na chodniku. źródło: NKJP: Ekz: Urwał miskę olejową na niewidocznej studzience, Życie Podkarpackie, 2006-07-19 |
|
|
Wczoraj po południu kierowcy jeździli już nieco uważniej. Oznaczone pachołkami niebezpieczne miejsca omijali. To oczywiście - w godzinach szczytu powodowało, że przy ulicy Krakowskiej tworzyły się korki. źródło: NKJP: (MAW): Znów groźnie na Krakowskiej, Gazeta Krakowska, 2005-10-12 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | pachołek |
pachołki |
|
| D. | pachołka |
pachołków |
|
| C. | pachołkowi |
pachołkom |
|
| B. | pachołek |
pachołki |
|
| N. | pachołkiem |
pachołkami |
|
| Ms. | pachołku |
pachołkach |
|
| W. | pachołku |
pachołki |
4. słupek na statku
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Transport transport wodny
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | słupek |
Cytaty
|
[...] odległość między obsługującym cumę a pachołkiem nie powinna być mniejsza niż 1 m. źródło: NKJP: Internet |
|
|
Budowę zaczyna się od kadłuba - wręgi, podłużnic, szkieletu z pokładem, potem następuje oklejanie poszyciem dna i burt. W następnej kolejności - stery i śruby; na tym kończy się pierwszy etap. Przychodzi kolej na nadbudówki, a w międzyczasie na drobne części: działka, polery, czyli pachołki do cumowania itd. źródło: NKJP: Piotr Subik: Piękny okręt, Dziennik Polski, 2006-06-17 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | pachołek |
pachołki |
|
| D. | pachołka |
pachołków |
|
| C. | pachołkowi |
pachołkom |
|
| B. | pachołek |
pachołki |
|
| N. | pachołkiem |
pachołkami |
|
| Ms. | pachołku |
pachołkach |
|
| W. | pachołku |
pachołki |