UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

zgnieść

Chronologizacja

XVI w., SPXVI
Na podstawie indeksu haseł.

Pochodzenie

Zob. gnieść

1. orzechy

Definicja

mocno nacisnąwszy, spowodować, że coś straciło swój kształt lub rozpadło się na kawałki

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie czynności związane z przyrządzaniem jedzenia

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca rodzaje pracy

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii stan skupienia, trwałość materii

Relacje znaczeniowe

synonimy:  pognieść, sprasować, zmiażdżyć

Połączenia

  • zgnieść niedopałek, papierosa; butelkę, puszkę, paczkę... po czymś; orzechy
  • zgnieść butem, ręką
  • zgnieść w dłoni, w palcach
  • chcieć zgnieść

Cytaty

Nie wiem, czy mu tam po drodze czegoś nie złamałem. [...] Tyle że mi gówniarz zgniótł oprawkę od Armaniego, a to jest nowa kolekcja i w Warszawie takiej nie kupię.

źródło: NKJP: Marek Kochan: Ballada o dobrym dresiarzu, 2005

Jego biała morda wcisnęła się między moje kolana, piłka zapiszczała, kiedy zgniótł ją szczękami.

źródło: NKJP: Waldemar Borzestowski: Bulterier Samson i ja, 2008

Dłoń mocno ścisnęła słuchawkę, jakby chciała zgnieść.

źródło: NKJP: Witold Horwath: Ultra Montana, 2005

Podczas pracy zespołów roboczych kopaczek lub kombajnów bulwy ulegają różnym uszkodzeniom, jak: otarcie skórki, obicie bez skaleczenia, nacięcie, pęknięcie, zgniecenie lub zmiażdżenie.

źródło: NKJP: Kazimierz Jabłoński: Ziemniak Polski: brak, 2008

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zgniotę
 zgnieciemy
2 os. zgnieciesz
 zgnieciecie
3 os. zgniecie
 zgniotą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zgniotłem
+(e)m zgniótł
 zgniotłam
+(e)m zgniotła
 zgniotłom
+(e)m zgniotło
 zgnietliśmy
+(e)śmy zgnietli
 zgniotłyśmy
+(e)śmy zgniotły
2 os. zgniotłeś
+(e)ś zgniótł
 zgniotłaś
+(e)ś zgniotła
 zgniotłoś
+(e)ś zgniotło
 zgnietliście
+(e)ście zgnietli
 zgniotłyście
+(e)ście zgniotły
3 os. zgniótł
 zgniotła
 zgniotło
 zgnietli
 zgniotły

bezosobnik: zgnieciono

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zgniećmy
2 os. zgnieć
 zgniećcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zgniótłbym
bym zgniótł
 zgniotłabym
bym zgniotła
 zgniotłobym
bym zgniotło
 zgnietlibyśmy
byśmy zgnietli
 zgniotłybyśmy
byśmy zgniotły
2 os. zgniótłbyś
byś zgniótł
 zgniotłabyś
byś zgniotła
 zgniotłobyś
byś zgniotło
 zgnietlibyście
byście zgnietli
 zgniotłybyście
byście zgniotły
3 os. zgniótłby
by zgniótł
 zgniotłaby
by zgniotła
 zgniotłoby
by zgniotło
 zgnietliby
by zgnietli
 zgniotłyby
by zgniotły

bezosobnik: zgnieciono by

bezokolicznik: zgnieść

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zgniótłszy

gerundium: zgniecenie

imiesłów przymiotnikowy bierny: zgnieciony

odpowiedniki aspektowe: gnieść , zgniatać

Składnia

bez ograniczeń + zgnieść +
CO + (CZYM)

2. papier

Definicja

ścisnąwszy coś, spowodować, że powierzchnia czegoś stała się nierówna i brzydka

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie cechy ubrań

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii cechy dotykowe

Relacje znaczeniowe

synonimy:  zmiąć

Połączenia

  • zgnieść kartkę (papieru), papier, zdjęcie
  • zgnieść coś w kulkę

Cytaty

Henryk chwycił jej sukienkę. Zgniótł materiał w dłoni.

źródło: NKJP: Paulina Grych: Schiza, 2008

Kurtz wyciągnął studolarowy, nowiutki banknot, zgniótł go w palcach i zręcznie uformował z niego kulkę.

źródło: NKJP: Marek Miller: Pierwszy milion..., 1999

Boże, jak ja zachłannie czytałam dawne listy męża. [...] Całowałam te zgniecione pogardliwie arkusiki, wygładzałam tkliwie, jakbym go głaskała po wygolonym policzku...

źródło: NKJP: Wojciech Żukrowski: Za kurtyną mroku. Zabawa w chowanego, 1995

W jej ustach tkwiło oddarte i zgniecione rondo jego własnego kapelusza.

źródło: NKJP: Marek Krajewski: Festung Breslau, 2006

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zgniotę
 zgnieciemy
2 os. zgnieciesz
 zgnieciecie
3 os. zgniecie
 zgniotą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zgniotłem
+(e)m zgniótł
 zgniotłam
+(e)m zgniotła
 zgniotłom
+(e)m zgniotło
 zgnietliśmy
+(e)śmy zgnietli
 zgniotłyśmy
+(e)śmy zgniotły
2 os. zgniotłeś
+(e)ś zgniótł
 zgniotłaś
+(e)ś zgniotła
 zgniotłoś
+(e)ś zgniotło
 zgnietliście
+(e)ście zgnietli
 zgniotłyście
+(e)ście zgniotły
3 os. zgniótł
 zgniotła
 zgniotło
 zgnietli
 zgniotły

bezosobnik: zgnieciono

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zgniećmy
2 os. zgnieć
 zgniećcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zgniótłbym
bym zgniótł
 zgniotłabym
bym zgniotła
 zgniotłobym
bym zgniotło
 zgnietlibyśmy
byśmy zgnietli
 zgniotłybyśmy
byśmy zgniotły
2 os. zgniótłbyś
byś zgniótł
 zgniotłabyś
byś zgniotła
 zgniotłobyś
byś zgniotło
 zgnietlibyście
byście zgnietli
 zgniotłybyście
byście zgniotły
3 os. zgniótłby
by zgniótł
 zgniotłaby
by zgniotła
 zgniotłoby
by zgniotło
 zgnietliby
by zgnietli
 zgniotłyby
by zgniotły

bezosobnik: zgnieciono by

bezokolicznik: zgnieść

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zgniótłszy

gerundium: zgniecenie

imiesłów przymiotnikowy bierny: zgnieciony

odpowiednik aspektowy: zgniatać

Składnia

bez ograniczeń + zgnieść +
CO + (w CO)

3. w tłumie

Definicja

mocno nacisnąwszy na kogoś, spowodować jego obrażenia lub śmierć

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego zachowania i wyrażenia nieakceptowane społecznie

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt hodowla i opieka nad zwierzętami; człowiek wobec zwierząt

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia śmierć

Relacje znaczeniowe

synonimy:  przycisnąć, ścisnąć

Połączenia

  • zgnieść komara, muchę, robaka
  • zgnieść kogoś w ścisku, w tłoku, w tłumie

Cytaty

- Sam widzisz, zaraz mnie tutaj zadepczą, zgniotą w ścisku. Chodź ze mną, zaprowadzę cię do kogoś.

źródło: NKJP: Witold Jabłoński: Uczeń czarnoksiężnika, 2003

- Proszę panów! - zawołał zdesperowany. - Dochodzimy! Może jeden z panów weźmie na ręce tego chłopczyka, żeby go nie zgnietli? ...

źródło: NKJP: Marta Tomaszewska: Zorro, załóż okulary!, 2001

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zgniotę
 zgnieciemy
2 os. zgnieciesz
 zgnieciecie
3 os. zgniecie
 zgniotą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zgniotłem
+(e)m zgniótł
 zgniotłam
+(e)m zgniotła
 zgniotłom
+(e)m zgniotło
 zgnietliśmy
+(e)śmy zgnietli
 zgniotłyśmy
+(e)śmy zgniotły
2 os. zgniotłeś
+(e)ś zgniótł
 zgniotłaś
+(e)ś zgniotła
 zgniotłoś
+(e)ś zgniotło
 zgnietliście
+(e)ście zgnietli
 zgniotłyście
+(e)ście zgniotły
3 os. zgniótł
 zgniotła
 zgniotło
 zgnietli
 zgniotły

bezosobnik: zgnieciono

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zgniećmy
2 os. zgnieć
 zgniećcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zgniótłbym
bym zgniótł
 zgniotłabym
bym zgniotła
 zgniotłobym
bym zgniotło
 zgnietlibyśmy
byśmy zgnietli
 zgniotłybyśmy
byśmy zgniotły
2 os. zgniótłbyś
byś zgniótł
 zgniotłabyś
byś zgniotła
 zgniotłobyś
byś zgniotło
 zgnietlibyście
byście zgnietli
 zgniotłybyście
byście zgniotły
3 os. zgniótłby
by zgniótł
 zgniotłaby
by zgniotła
 zgniotłoby
by zgniotło
 zgnietliby
by zgnietli
 zgniotłyby
by zgniotły

bezosobnik: zgnieciono by

bezokolicznik: zgnieść

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zgniótłszy

gerundium: zgniecenie

imiesłów przymiotnikowy bierny: zgnieciony

odpowiednik aspektowy: zgniatać

Składnia

bez ograniczeń + zgnieść +
KOGO/CO
bez ograniczeń + zgnieść +
KOMU + CO

4. bunt

Definicja

książk. 
stanowczo powstrzymać rozwój czegoś

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna czynności, przedmioty, miejsca związane z wojskiem i wojną

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  stłumić

Połączenia

  • zgnieść bunt, opór, powstanie, rebelię

Cytaty

Gdyby Gwardia ruszyła na Gorczem od razu po otrzymaniu wysłanego pocztą gołębią listu, pewnie zgniotłaby bunt w zarodku.

źródło: NKJP: Tomasz Kołodziejczak: Krew i kamień, 2003

Był to ostatni dowód, którym Polacy w Niemczech pokazali światu ich przywiązanie do wodza i równocześnie ich jestestwo i wartość moralną, której nie zgniecie ani nie zniszczy żadna moc.

źródło: NKJP: R.K.: Typy prawdziwie zboczone, już z wyglądu zbrodniarze, Nowiny Raciborskie, 2002-05-22

Mamy przecież deficyt budżetowy. Co prawda staramy się go zgnieść, obniżyć, ograniczyć, zgodnie zresztą z inspiracjami Banku Światowego i Międzynarodowego Funduszu Walutowego.

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 10.10.1996

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zgniotę
 zgnieciemy
2 os. zgnieciesz
 zgnieciecie
3 os. zgniecie
 zgniotą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zgniotłem
+(e)m zgniótł
 zgniotłam
+(e)m zgniotła
 zgniotłom
+(e)m zgniotło
 zgnietliśmy
+(e)śmy zgnietli
 zgniotłyśmy
+(e)śmy zgniotły
2 os. zgniotłeś
+(e)ś zgniótł
 zgniotłaś
+(e)ś zgniotła
 zgniotłoś
+(e)ś zgniotło
 zgnietliście
+(e)ście zgnietli
 zgniotłyście
+(e)ście zgniotły
3 os. zgniótł
 zgniotła
 zgniotło
 zgnietli
 zgniotły

bezosobnik: zgnieciono

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zgniećmy
2 os. zgnieć
 zgniećcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zgniótłbym
bym zgniótł
 zgniotłabym
bym zgniotła
 zgniotłobym
bym zgniotło
 zgnietlibyśmy
byśmy zgnietli
 zgniotłybyśmy
byśmy zgniotły
2 os. zgniótłbyś
byś zgniótł
 zgniotłabyś
byś zgniotła
 zgniotłobyś
byś zgniotło
 zgnietlibyście
byście zgnietli
 zgniotłybyście
byście zgniotły
3 os. zgniótłby
by zgniótł
 zgniotłaby
by zgniotła
 zgniotłoby
by zgniotło
 zgnietliby
by zgnietli
 zgniotłyby
by zgniotły

bezosobnik: zgnieciono by

bezokolicznik: zgnieść

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zgniótłszy

gerundium: zgniecenie

imiesłów przymiotnikowy bierny: zgnieciony

odpowiednik aspektowy: zgniatać

Składnia

bez ograniczeń + zgnieść +
CO
Data ostatniej modyfikacji: 27.08.2018
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN