UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

trzeć

Chronologizacja

2 połowa XV w., SStp

Pochodzenie

psł. *terti, *tьrǫ

1. czoło

Definicja

przesuwać część ciała lub trzymany w niej przedmiot w ten sposób, że w trakcie tego ruchu dotyka się jakiejś powierzchni

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego czynności i stany fizjologiczne

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii cechy dotykowe

Relacje znaczeniowe

synonimy:

pocierać

Połączenia

trzeć czoło

Cytaty

Siedziała w kącie i tarła oczy chusteczką, gryzła ją, drapała poręcze fotela.

źródło: KWSJP: Aleksander Minkowski: Szaleństwo Majki Skowron, 1972

Smok tarł nos łapą.

źródło: KWSJP: Ewa Białołęcka: Tkacz iluzji, 2004

I nagle ona z desperacją zaczyna ścierać warstwy pudru. Trze czoło, policzki, powieki...

źródło: KWSJP: Małgorzata Saramonowicz: Lustra, 1999

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	trę	trzemy
2 os.	trzesz	trzecie
3 os.	trze	trą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	tarłem +(e)m tarł	tarłam +(e)m tarła	tarłom +(e)m tarło	tarliśmy +(e)śmy tarli	tarłyśmy +(e)śmy tarły
2 os.	tarłeś +(e)ś tarł	tarłaś +(e)ś tarła	tarłoś +(e)ś tarło	tarliście +(e)ście tarli	tarłyście +(e)ście tarły
3 os.	tarł	tarła	tarło	tarli	tarły

bezosobnik: tarto

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę tarł będę trzeć	będę tarła będę trzeć	będę tarło będę trzeć	będziemy tarli będziemy trzeć	będziemy tarły będziemy trzeć
2 os.	będziesz tarł będziesz trzeć	będziesz tarła będziesz trzeć	będziesz tarło będziesz trzeć	będziecie tarli będziecie trzeć	będziecie tarły będziecie trzeć
3 os.	będzie tarł będzie trzeć	będzie tarła będzie trzeć	będzie tarło będzie trzeć	będą tarli będą trzeć	będą tarły będą trzeć

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		trzyjmy
2 os.	trzyj	trzyjcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	tarłbym bym tarł	tarłabym bym tarła	tarłobym bym tarło	tarlibyśmy byśmy tarli	tarłybyśmy byśmy tarły
2 os.	tarłbyś byś tarł	tarłabyś byś tarła	tarłobyś byś tarło	tarlibyście byście tarli	tarłybyście byście tarły
3 os.	tarłby by tarł	tarłaby by tarła	tarłoby by tarło	tarliby by tarli	tarłyby by tarły

bezosobnik: tarto by

bezokolicznik: trzeć

imiesłów przysłówkowy współczesny: trąc

gerundium: tarcie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	tarcie	tarcia
D.	tarcia	tarć
C.	tarciu	tarciom
B.	tarcie	tarcia
N.	tarciem	tarciami
Ms.	tarciu	tarciach
W.	tarcie	tarcia

imiesłów przymiotnikowy czynny: trący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	trący	trący	trący	trące	trąca
D.	trącego	trącego	trącego	trącego	trącej
C.	trącemu	trącemu	trącemu	trącemu	trącej
B.	trącego	trącego	trący	trące	trącą
N.	trącym	trącym	trącym	trącym	trącą
Ms.	trącym	trącym	trącym	trącym	trącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	trący	trący	trące	trące
D.	trących	trących	trących	trących
C.	trącym	trącym	trącym	trącym
B.	trących	trących	trących	trące
N.	trącymi	trącymi	trącymi	trącymi
Ms.	trących	trących	trących	trących

imiesłów przymiotnikowy bierny: tarty

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	tarty	tarty	tarty	tarte	tarta
D.	tartego	tartego	tartego	tartego	tartej
C.	tartemu	tartemu	tartemu	tartemu	tartej
B.	tartego	tartego	tarty	tarte	tartą
N.	tartym	tartym	tartym	tartym	tartą
Ms.	tartym	tartym	tartym	tartym	tartej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	tarci	tarci	tarte	tarte
D.	tartych	tartych	tartych	tartych
C.	tartym	tartym	tartym	tartym
B.	tartych	tartych	tartych	tarte
N.	tartymi	tartymi	tartymi	tartymi
Ms.	tartych	tartych	tartych	tartych

odpowiednik aspektowy: potrzeć

Składnia

Rz_żywotny

trzeć

CO + (CZYM)

2. o błotnik

Definicja

stykać się z czymś, będąc w ruchu

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii cechy dotykowe

Relacje znaczeniowe

	synonimy:	ocierać się, szorować
	hiperonimy:	stykać się

Cytaty

Lina trze o ręce, o karabinek, gdzie z ostrego jej zgięcia tryska strumyczek wody, o plecy.

źródło: KWSJP: Maciej Kuczyński: Czeluść, 1972

Shanti - poprosił Pushi, rzucając mu koniec sznura - przełóż go tak, żeby w czasie jazdy nie tarł o koło...

źródło: KWSJP: Maciej Kuczyński: Atlantyda, wyspa ognia, 1967

Setki dziur i koleiny tak głębokie, że samochody o niskim zawieszeniu trą o asfalt - narzekali kierowcy.

źródło: KWSJP: Bartłomiej Pucko: Wreszcie naprawili Tysiąclatkę, prasa, 2006

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	trę	trzemy
2 os.	trzesz	trzecie
3 os.	trze	trą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	tarłem +(e)m tarł	tarłam +(e)m tarła	tarłom +(e)m tarło	tarliśmy +(e)śmy tarli	tarłyśmy +(e)śmy tarły
2 os.	tarłeś +(e)ś tarł	tarłaś +(e)ś tarła	tarłoś +(e)ś tarło	tarliście +(e)ście tarli	tarłyście +(e)ście tarły
3 os.	tarł	tarła	tarło	tarli	tarły

bezosobnik: tarto

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę tarł będę trzeć	będę tarła będę trzeć	będę tarło będę trzeć	będziemy tarli będziemy trzeć	będziemy tarły będziemy trzeć
2 os.	będziesz tarł będziesz trzeć	będziesz tarła będziesz trzeć	będziesz tarło będziesz trzeć	będziecie tarli będziecie trzeć	będziecie tarły będziecie trzeć
3 os.	będzie tarł będzie trzeć	będzie tarła będzie trzeć	będzie tarło będzie trzeć	będą tarli będą trzeć	będą tarły będą trzeć

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		trzyjmy
2 os.	trzyj	trzyjcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	tarłbym bym tarł	tarłabym bym tarła	tarłobym bym tarło	tarlibyśmy byśmy tarli	tarłybyśmy byśmy tarły
2 os.	tarłbyś byś tarł	tarłabyś byś tarła	tarłobyś byś tarło	tarlibyście byście tarli	tarłybyście byście tarły
3 os.	tarłby by tarł	tarłaby by tarła	tarłoby by tarło	tarliby by tarli	tarłyby by tarły

bezosobnik: tarto by

bezokolicznik: trzeć

imiesłów przysłówkowy współczesny: trąc

gerundium: tarcie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	tarcie	tarcia
D.	tarcia	tarć
C.	tarciu	tarciom
B.	tarcie	tarcia
N.	tarciem	tarciami
Ms.	tarciu	tarciach
W.	tarcie	tarcia

imiesłów przymiotnikowy czynny: trący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	trący	trący	trący	trące	trąca
D.	trącego	trącego	trącego	trącego	trącej
C.	trącemu	trącemu	trącemu	trącemu	trącej
B.	trącego	trącego	trący	trące	trącą
N.	trącym	trącym	trącym	trącym	trącą
Ms.	trącym	trącym	trącym	trącym	trącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	trący	trący	trące	trące
D.	trących	trących	trących	trących
C.	trącym	trącym	trącym	trącym
B.	trących	trących	trących	trące
N.	trącymi	trącymi	trącymi	trącymi
Ms.	trących	trących	trących	trących

odpowiednik aspektowy: potrzeć

Składnia

trzeć

o CO + (CZYM)

3. jabłko

Definicja

rozdrabniać rzeczy przeznaczone do jedzenia, przy użyciu tarki

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie czynności związane z przyrządzaniem jedzenia

Relacje znaczeniowe

	synonimy:	ścierać, ucierać
	hiperonimy:	rozdrabniać

Połączenia

tarty chrzan

Cytaty

Kaszę kukurydzianą gotujemy (25 minut) na gęsto, w tym czasie biały ser trzemy na tarce do warzyw na drobne wiórki.

źródło: KWSJP: Stanisława Olko: Makrobiotyka w polskiej kuchni czyli powrót do dawnego naturalnego sposobu odżywiania, 1993

Podziwiamy metalowe tarki do ziemniaków. Mają one nadal wzięcie, ponieważ w odróżnieniu od tych masowo produkowanych wyjątkowo drobniutko trą kartofle. Placki wychodzą pulchne i smaczne.

źródło: NKJP: Tygodnik Ciechanowski, 2007-08-19

Zapisuj: 15 dag polędwicy, tyleż baraniny, 10 dag tłuszczu (łoju baraniego, tuku wołowego), jedna utarta cebula, tarty czosnek, dużo majeranku, sól, pieprz, 5 łyżeczek wody, ciasto bez jajka z odrobiną oliwy.

źródło: KWSJP: Tadeusz Zimecki: Ja, Franek..., 2001

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	trę	trzemy
2 os.	trzesz	trzecie
3 os.	trze	trą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	tarłem +(e)m tarł	tarłam +(e)m tarła	tarłom +(e)m tarło	tarliśmy +(e)śmy tarli	tarłyśmy +(e)śmy tarły
2 os.	tarłeś +(e)ś tarł	tarłaś +(e)ś tarła	tarłoś +(e)ś tarło	tarliście +(e)ście tarli	tarłyście +(e)ście tarły
3 os.	tarł	tarła	tarło	tarli	tarły

bezosobnik: tarto

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę tarł będę trzeć	będę tarła będę trzeć	będę tarło będę trzeć	będziemy tarli będziemy trzeć	będziemy tarły będziemy trzeć
2 os.	będziesz tarł będziesz trzeć	będziesz tarła będziesz trzeć	będziesz tarło będziesz trzeć	będziecie tarli będziecie trzeć	będziecie tarły będziecie trzeć
3 os.	będzie tarł będzie trzeć	będzie tarła będzie trzeć	będzie tarło będzie trzeć	będą tarli będą trzeć	będą tarły będą trzeć

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		trzyjmy
2 os.	trzyj	trzyjcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	tarłbym bym tarł	tarłabym bym tarła	tarłobym bym tarło	tarlibyśmy byśmy tarli	tarłybyśmy byśmy tarły
2 os.	tarłbyś byś tarł	tarłabyś byś tarła	tarłobyś byś tarło	tarlibyście byście tarli	tarłybyście byście tarły
3 os.	tarłby by tarł	tarłaby by tarła	tarłoby by tarło	tarliby by tarli	tarłyby by tarły

bezosobnik: tarto by

bezokolicznik: trzeć

imiesłów przysłówkowy współczesny: trąc

gerundium: tarcie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	tarcie	tarcia
D.	tarcia	tarć
C.	tarciu	tarciom
B.	tarcie	tarcia
N.	tarciem	tarciami
Ms.	tarciu	tarciach
W.	tarcie	tarcia

imiesłów przymiotnikowy czynny: trący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	trący	trący	trący	trące	trąca
D.	trącego	trącego	trącego	trącego	trącej
C.	trącemu	trącemu	trącemu	trącemu	trącej
B.	trącego	trącego	trący	trące	trącą
N.	trącym	trącym	trącym	trącym	trącą
Ms.	trącym	trącym	trącym	trącym	trącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	trący	trący	trące	trące
D.	trących	trących	trących	trących
C.	trącym	trącym	trącym	trącym
B.	trących	trących	trących	trące
N.	trącymi	trącymi	trącymi	trącymi
Ms.	trących	trących	trących	trących

imiesłów przymiotnikowy bierny: tarty

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	tarty	tarty	tarty	tarte	tarta
D.	tartego	tartego	tartego	tartego	tartej
C.	tartemu	tartemu	tartemu	tartemu	tartej
B.	tartego	tartego	tarty	tarte	tartą
N.	tartym	tartym	tartym	tartym	tartą
Ms.	tartym	tartym	tartym	tartym	tartej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	tarci	tarci	tarte	tarte
D.	tartych	tartych	tartych	tartych
C.	tartym	tartym	tartym	tartym
B.	tartych	tartych	tartych	tarte
N.	tartymi	tartymi	tartymi	tartymi
Ms.	tartych	tartych	tartych	tartych

odpowiedniki aspektowe: zetrzeć , utrzeć

Inne uwagi

Zwykle imb

Składnia

Rz_osobowy	+	trzeć	+	CO + na CZYM
	+	trzeć	+	CO

4. drewno

Definicja

techn.

rozcinać piłą

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca rodzaje pracy

Relacje znaczeniowe

synonimy:

rżnąć

Połączenia

trzeć drzewo

Cytaty

Czuję, jak pachnie ziemia, tarte drzewo w tartaku, nawet kałuże po dopiero co spadłym deszczu.

źródło: NKJP: Adam Grabowski: Pamiętnik redaktora, cz. 1, Pinezka.pl, 2007-09

Sinizna tarcicowa jest zabarwieniem, które staje się widoczne dopiero w materiałach tartych (deskach, balach itd.), generalnie na skutek niewłaściwego ich składowania.

źródło: NKJP: Las Polski, 2009-09-16

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	trę	trzemy
2 os.	trzesz	trzecie
3 os.	trze	trą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	tarłem +(e)m tarł	tarłam +(e)m tarła	tarłom +(e)m tarło	tarliśmy +(e)śmy tarli	tarłyśmy +(e)śmy tarły
2 os.	tarłeś +(e)ś tarł	tarłaś +(e)ś tarła	tarłoś +(e)ś tarło	tarliście +(e)ście tarli	tarłyście +(e)ście tarły
3 os.	tarł	tarła	tarło	tarli	tarły

bezosobnik: tarto

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę tarł będę trzeć	będę tarła będę trzeć	będę tarło będę trzeć	będziemy tarli będziemy trzeć	będziemy tarły będziemy trzeć
2 os.	będziesz tarł będziesz trzeć	będziesz tarła będziesz trzeć	będziesz tarło będziesz trzeć	będziecie tarli będziecie trzeć	będziecie tarły będziecie trzeć
3 os.	będzie tarł będzie trzeć	będzie tarła będzie trzeć	będzie tarło będzie trzeć	będą tarli będą trzeć	będą tarły będą trzeć

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		trzyjmy
2 os.	trzyj	trzyjcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	tarłbym bym tarł	tarłabym bym tarła	tarłobym bym tarło	tarlibyśmy byśmy tarli	tarłybyśmy byśmy tarły
2 os.	tarłbyś byś tarł	tarłabyś byś tarła	tarłobyś byś tarło	tarlibyście byście tarli	tarłybyście byście tarły
3 os.	tarłby by tarł	tarłaby by tarła	tarłoby by tarło	tarliby by tarli	tarłyby by tarły

bezosobnik: tarto by

bezokolicznik: trzeć

imiesłów przysłówkowy współczesny: trąc

gerundium: tarcie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	tarcie	tarcia
D.	tarcia	tarć
C.	tarciu	tarciom
B.	tarcie	tarcia
N.	tarciem	tarciami
Ms.	tarciu	tarciach
W.	tarcie	tarcia

imiesłów przymiotnikowy czynny: trący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	trący	trący	trący	trące	trąca
D.	trącego	trącego	trącego	trącego	trącej
C.	trącemu	trącemu	trącemu	trącemu	trącej
B.	trącego	trącego	trący	trące	trącą
N.	trącym	trącym	trącym	trącym	trącą
Ms.	trącym	trącym	trącym	trącym	trącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	trący	trący	trące	trące
D.	trących	trących	trących	trących
C.	trącym	trącym	trącym	trącym
B.	trących	trących	trących	trące
N.	trącymi	trącymi	trącymi	trącymi
Ms.	trących	trących	trących	trących

imiesłów przymiotnikowy bierny: tarty

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	tarty	tarty	tarty	tarte	tarta
D.	tartego	tartego	tartego	tartego	tartej
C.	tartemu	tartemu	tartemu	tartemu	tartej
B.	tartego	tartego	tarty	tarte	tartą
N.	tartym	tartym	tartym	tartym	tartą
Ms.	tartym	tartym	tartym	tartym	tartej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	tarci	tarci	tarte	tarte
D.	tartych	tartych	tartych	tartych
C.	tartym	tartym	tartym	tartym
B.	tartych	tartych	tartych	tarte
N.	tartymi	tartymi	tartymi	tartymi
Ms.	tartych	tartych	tartych	tartych

odpowiednik aspektowy: przetrzeć

Składnia

trzeć

CO + (na CO)

Frazeologizmy

bułka tarta
ktoś trze kolanami

Data ostatniej modyfikacji: 27.11.2025