UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

prawidło

Chronologizacja

XV w., Bor
1 połowa XV w., Bańk

Pochodzenie

psł. *pravidlo 'przyrząd do prostowania, formowania czegoś, kierowania czymś'

Prasłowiańska nazwa narzędzia z przyrostkiem *-dlo od psł. *praviti 'czynić prostym, prostować, naprostowywać'; wtórne użycie w znaczeniu 'reguła, zasada'; zob. prawić

1. postępowania

Definicja

książk.

coś, czym należy się kierować w postępowaniu

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego zwroty grzecznościowe i zachowania akceptowane społecznie

Relacje znaczeniowe

synonimy:

reguła

Połączenia

prawidła postępowania, życia
przestrzegać prawideł

Cytaty

Prawo powinno być obowiązującym w sumieniu prawidłem postępowania.

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 14.05.1993

Prawidła wojennego rzemiosła nakazują zabijać jak największą liczbę wrogów i zabraniają litować się nad pokonanymi.

źródło: NKJP: Tomasz Kołodziejczak: Krew i kamień, 2003

W futbolu, jak w każdej dyscyplinie sportowej, obowiązują pewne reguły i zasady. Nie mam tu na myśli przepisów, ale pewien zbiór niepisanych prawideł i norm postępowania, których zawodnicy - a szczególnie profesjonaliści! - lekceważyć nie mogą.

źródło: NKJP: „Wyluzuj się!”, Dziennik Polski, 1999-06-18

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	prawidło	prawidła
D.	prawidła	prawideł
C.	prawidłu	prawidłom
B.	prawidło	prawidła
N.	prawidłem	prawidłami
Ms.	prawidle	prawidłach
W.	prawidło	prawidła

Składnia

prawidło

(CZEGO)

2. gry

Definicja

książk.

reguła, według której coś działa, funkcjonuje

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie słownictwo oceniające

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

zasada

Połączenia

elementarne, podstawowe; ogólne prawidła; prawidła ekonomiczne, logiczne; rządzące czymś
prawidła demokracji, ekonomii, gospodarki rynkowej, polityki, rynku; jakieś sztuki; logiki; ewolucji, natury
reguły i prawidła, zasady i prawidła
nieznajomość, znajomość prawideł
zgodny z prawidłami
znać prawidła; ustalenie prawideł

Cytaty

	Wiatr, który według wszelkich prawideł powinien już zmienić kierunek i wiać w stronę lądu, nadal uparcie dął w głąb morza. źródło: NKJP: Ewa Białołęcka: Naznaczeni błękitem Kamień na szczycie Kroniki Drugiego Kręgu Księga I cz 2, 2005
	[...] można wygrać, nie mając dobrych kart, dzięki znajomości prawideł gry [...]. źródło: NKJP: Janusz Głowacki: Rose Café i inne opowieści, 1997
	[...] jak każdy człowiek podlegał wszystkim prawidłom żywota ludzkiego. Jako władca wypełniał natomiast misję porządkowania i utrzymania ładu w całym świecie. źródło: NKJP: (iw): Wzlot i upadek Inków, Dziennik Zachodni, 2007-01-04
	Zakupy to nie jest to, co mężczyźni lubią najbardziej. Stare prawidło, jak każde, ma swoje wyjątki. Reguły się zmieniają, gdy w grę wchodzą samochody. źródło: NKJP: Beata Szozda: Idea dla rodziny, Gazeta Poznańska, 2005-12-22

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	prawidło	prawidła
D.	prawidła	prawideł
C.	prawidłu	prawidłom
B.	prawidło	prawidła
N.	prawidłem	prawidłami
Ms.	prawidle	prawidłach
W.	prawidło	prawidła

Składnia

prawidło

(CZEGO)

3. naukowe

Definicja

książk.

ustalone w naukowy sposób prawo wyjaśniające i porządkujące jakieś zjawiska lub procesy

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka działalność naukowa

Relacje znaczeniowe

synonimy:

reguła, zasada

Połączenia

prawidła gramatyczne, językowe, matematyczne
prawidła gramatyki, języka, pisowni

Cytaty

Uczestnik Olimpiady Literatury i Języka Polskiego musi wykazać się również znajomością prawideł gramatyki języka polskiego.

źródło: NKJP: (BK): Jak studenci, Dziennik Polski, 2006-03-02

[...] nie zna elementarnych prawideł matematycznych, nie zna fizyki, chemii, nie ma wielu wiadomości, które powinien mieć przeciętny uczeń.

źródło: NKJP: Maria Biełkina: Losy pokrzyżowane, Gazeta Wyborcza, 1997-12-05

Aby unieść konstrukcję ku górze i zawiesić w powietrzu system sklepień i galerii, sprzęgnięto całą pomysłowość i znajomość prawideł geometrii i ciążenia, odwołano się do najnowszych ustaleń mechaniki.

źródło: NKJP: Jan Gać: Grecja kulturowy przewodnik po Grecji bizantyńskiej, 2007

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	prawidło	prawidła
D.	prawidła	prawideł
C.	prawidłu	prawidłom
B.	prawidło	prawidła
N.	prawidłem	prawidłami
Ms.	prawidle	prawidłach
W.	prawidło	prawidła

Składnia

	+	prawidło	+	(CZEGO)
	+	prawidło	+	(JAKIE)

4. przyrząd

Definicja

przyrząd, na którym umieszcza się jakąś rzecz, aby nadać jej pożądany kształt lub pożądaną formę

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny rodzaje urządzeń i maszyn

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii kształty i figury

Połączenia

prawidła do butów

Cytaty

	Wychodząc, spojrzałem na czarne buty stojące na prawidłach pod taboretem. źródło: NKJP: Zbigniew Mentzel: Wszystkie języki świata, 2005
	- A w jaki sposób należy suszyć buty? - [...] Najlepiej pozostawić je na wolnym powietrzu, rozciągnięte na drewnianych prawidłach. źródło: NKJP: (mal): Rozmawiamy z..., Rozmawiamy z..., 2002-01-03
	Po zdjęciu skórę należy wytrzeć dobrze trocinami, otrębami lub szmatą, a następnie naciągnąć włosem do środka na prawidło. Po kilku dniach skóra może być już zdjęta z prawidła. źródło: NKJP: Stanisław Godlewski: Vademecum myśliwego, 1955
	Zdjęcie przedstawia prawidło do zbijania ramek [...]. źródło: Internet: miodrzepakowy.pl
	[...] zakupiłem prawidła narciarskie do podnoszenia krawędzi, żeby sobie samemu narty serwisować. źródło: Internet: skiforum.pl

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	prawidło	prawidła
D.	prawidła	prawideł
C.	prawidłu	prawidłom
B.	prawidło	prawidła
N.	prawidłem	prawidłami
Ms.	prawidle	prawidłach
W.	prawidło	prawidła

Inne uwagi

Zwykle lm

Składnia

	+	prawidło	+	(do CZEGO)
	+	prawidło	+	(JAKIE)

Data ostatniej modyfikacji: 24.11.2017