UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

otwór

Chronologizacja

1544, SPXVI

Pochodzenie

psł. *otvorъ 'otwarcie, odemknięcie'

Forma prasłowiańska jest rzeczownikiem odczasownikowym od przedrostkowego *otverti 'otworzyć, rozewrzeć' z typową wymianą samogłoski rdzennej *e > *o

1. w ścianie

Definicja

dziura powstała samoistnie w jakimś materiale lub specjalnie w nim zrobiona

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii stan skupienia, trwałość materii

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  dziura

Połączenia

  • boczny; mały, owalny, szeroki, wąski, wielki; specjalny; wybity, wydrążony, wykuty otwór; otwór drzwiowy, okienny, wejściowy; skalny
  • otwór w dachu, w drzwiach, w murze, w podłodze, w skale, w sklepieniu, w stropie, w suficie, w szybie, w ścianie
  • brzeg, krawędź; głębokość, średnica, wielkość otworu
  • poszerzyć, wiercić, wybić, wyciąć, wykuć, wywiercić; zasłonić, zatkać otwór

Cytaty

Żeby dostać się do mieszkania, złodzieje wywiercili otwór w ramie okiennej powyżej klamki i cienkim narzędziem otworzyli okno.

źródło: NKJP: (MIKS): Nocne włamanie, Trybuna Śląska, 2001-06-29

Za szafą był otwór w ścianie prowadzący do biura.

źródło: NKJP: Józef Czapski: Na nieludzkiej ziemi, 1947

Nowoczesne kaski mają specjalne otwory wentylacyjne, które chłodzą głowę i pot nie zalewa nam oczu.

źródło: NKJP: Chroń głowę, Trybuna Śląska, 2004-07-16

Wkładał głowę przez otwór ogrodzenia, za którym spały psy i budził je dziobem.

źródło: NKJP: (krop): Kruk-ogrodnik i gadający szpak, Gazeta Krakowska, 2006-08-31

Dom naprzeciwko stoi, jak stał - tyle że zamiast drzwi i okien ma czarne, wypalone otwory.

źródło: NKJP: Joanna Olczak-Ronikierowa: W ogrodzie pamięci, 2002

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. otwór
otwory
D. otworu
otworów
C. otworowi
otworom
B. otwór
otwory
N. otworem
otworami
Ms. otworze
otworach
W. otworze
otwory

Składnia

bez ograniczeń + otwór +
w CZYM

2. w rurze

Definicja

miejsce będące początkiem lub końcem jakiegoś przewodu lub rury

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego części ciała, elementy i substancje składowe

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn

Połączenia

  • otwór gębowy, międzykręgowy, nosowy, odbytowy; strzelniczy; kanalizacyjny; wlotowy, wylotowy
  • przekrój, średnica otworu

Cytaty

Z tyłu głowy przez otwór nosowy wieloryb wyrzucał strumień pary, sięgający 3 m wysokości.

źródło: NKJP: Tomasz Gos: Super Express, 2006

Zawieszony był na wysokości kilkunastu metrów, pod szczytem wieży wiertniczej na nawiniętej na bęben grubej linie i zwisał nad otworem rury wystającej z podłogi szybu.

źródło: NKJP: Ryszard Sługocki: Na przekór i na bakier, 2008

Ogon traszki jest silnie bocznie spłaszczony, wiosłowaty, podczas gdy ogon jaszczurki jest walcowaty, a więc w przekroju okrągły, wreszcie szpara otworu odbytowego u traszki ułożona jest wzdłuż długiej osi ciała, natomiast u jaszczurki jest ona ustawiona poprzecznie.

źródło: NKJP: Włodzimierz Juszczak: Traszki, 1967

Idziesz w łąki zielone, aby zrywać kaczeńce i rozmawiać nad rzeką z tatarakami, lecz zanim tam dojdziesz, wpadasz w otwór kanalizacyjny na ulicy Jeziornej.

źródło: NKJP: Henryk Rozpędowski: Charleston, 2002

Cztery pierwsze pary nerwów lędźwiowych tworzą po wyjściu z otworów międzykręgowych splot lędźwiowy, który łączy się z nerwami piersiowymi i krzyżowymi, i daje początek nerwom podbrzusza oraz kończyn dolnych.

źródło: NKJP: Mirosław Winczewski: Kręgarstwo dla każdego : kręgarstwo radiestezyjne, terapia i profilaktyka, kręgarstwo klasyczne, chiropraktyka, 2006

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. otwór
otwory
D. otworu
otworów
C. otworowi
otworom
B. otwór
otwory
N. otworem
otworami
Ms. otworze
otworach
W. otworze
otwory

Składnia

bez ograniczeń + otwór +
JAKI

Frazeologizmy

coś staje otworem
coś staje otworem przed kimś
coś stanęło otworem
coś stanęło otworem przed kimś
coś stoi otworem
coś stoi otworem przed kimś
otwór strzałowy
Data ostatniej modyfikacji: 23.10.2025
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json