UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

upchać

upchnąć

Chronologizacja

XVI w., SPXVI
Na podstawie indeksu haseł

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. upcham
 upchamy
2 os. upchasz
 upchacie
3 os. upcha
 upchają

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. upchałem
+(e)m upchał
 upchałam
+(e)m upchała
 upchałom
+(e)m upchało
 upchaliśmy
+(e)śmy upchali
 upchałyśmy
+(e)śmy upchały
2 os. upchałeś
+(e)ś upchał
 upchałaś
+(e)ś upchała
 upchałoś
+(e)ś upchało
 upchaliście
+(e)ście upchali
 upchałyście
+(e)ście upchały
3 os. upchał
 upchała
 upchało
 upchali
 upchały

bezosobnik: upchano

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. upchajmy
2 os. upchaj
 upchajcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. upchałbym
bym upchał
 upchałabym
bym upchała
 upchałobym
bym upchało
 upchalibyśmy
byśmy upchali
 upchałybyśmy
byśmy upchały
2 os. upchałbyś
byś upchał
 upchałabyś
byś upchała
 upchałobyś
byś upchało
 upchalibyście
byście upchali
 upchałybyście
byście upchały
3 os. upchałby
by upchał
 upchałaby
by upchała
 upchałoby
by upchało
 upchaliby
by upchali
 upchałyby
by upchały

bezosobnik: upchano by

bezokolicznik: upchać

imiesłów przysłówkowy uprzedni: upchawszy

gerundium: upchanie

imiesłów przymiotnikowy bierny: upchany

odpowiednik aspektowy: upychać

Pochodzenie

Zob. pchać

1. ludzi w wagonie

Definicja

z trudem umieścić kogoś lub coś w miejscu, gdzie jest zbyt ciasno

Warianty

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni ułożenie względem siebie

Relacje znaczeniowe

synonimy:  wepchać, wepchnąć
hiperonimy:  umieścić

Połączenia

  • ciasno upchane

Cytaty

Co to znaczyło - napełnić wagon? To znaczyło upchać w nim kolanami i kolbami tych ludzi tak, żeby nie było gdzie wetknąć szpilki.

źródło: NKJP: Ryszard Kapuściński: Pińsk 1939, Gazeta Wyborcza, 1992-05-09

U nas też nie ma gdzie tańczyć. Może się jakoś gości upcha jak te śledzie w beczce, ale o nocowaniu i tańczeniu już mowy nie ma.

źródło: NKJP: Ewa Nowacka: Emilia z kwiatem lilii leśnej, 1993

Wysyłając ludzi na Księżyc, tak jak planujemy to zrobić w ramach programu Apollo [...], możemy upchać dwóch czy trzech facetów w maleńkiej kapsule rakiety [...].

źródło: NKJP: Tomasz Mirkowicz: Pielgrzymka do Ziemi Świętej Egiptu, 1999

Wielu zmotoryzowanych starało się upchać swoje pojazdy gdzie tylko się da - bez ładu i składu. Nie było nikogo, kto nadałby temu ruchowi pojazdów jakiś uporządkowany charakter.

źródło: NKJP: Kazimierz Dąbkowski: Gmina w maju, Wiadomości Stegnieńskie, nr 6, 1998

Składnia

bez ograniczeń + upchać +
KOGO/CO + (GDZIE)

2. plecak ubraniami

Definicja

wypełnić wnętrze czegoś przedmiotami czy ludźmi, tak że zrobiło się tam bardzo ciasno

Warianty

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca rodzaje pracy

Relacje znaczeniowe

synonimy:  wypchać
hiperonimy:  wypełnić

Cytaty

Upchaliśmy plecak i torby i pojechaliśmy do lasu [...].

źródło: NKJP: Andrzej Bobkowski: Szkice piórkiem: (Francja 1940-1944), 1957

Dziadek Jakub, wysapawszy się, wyciągnął z kieszeni fajkę, upchał ją tytoniem i pykając z cybucha, spoglądał na mnie.

źródło: NKJP: Tadeusz Nowak: A jak królem, a jak katem będziesz, 1967

Najstarsze Baku jest najmniejsze. Jest nie tylko maleńkie, ale tak ciasno upchane, tak ściśnięte, tak zagracone, że kiedy tu wchodzę, mimowolnie robię głęboki wdech, żeby sprawdzić, czy będę miał czym oddychać.

źródło: NKJP: Ryszard Kapuściński: Imperium, 2005

Składnia

bez ograniczeń + upchać +
CO + (KIM/CZYM)

3. spotkanie w grafik

Definicja

pot. 
znaleźć z trudnością trochę czasu na zrobienie czegoś

Warianty

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości czasu upływ czasu

Cytaty

Wtedy kochanka przestaje wyszukiwać najmniejsze nawet dziury w rozkładzie dnia, by upchać ich tajne spotkania, za to znowu, na jego oczach, flirtuje z innymi.

źródło: NKJP: Grażyna Plebanek: Nielegalne związki, 2011

[...] musi jeszcze upchać w grafik patrole, przepustki, pomoc przy przeładunkach, choroby, delegacje...

źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Dobry powód, by zabijać, 2005

Składnia

bez ograniczeń + upchać +
CO + (w CO)

4. zawodnika w reprezentacji

Definicja

pot. 
spowodować, że ktoś mógł znaleźć się w określonym miejscu lub uzyskać określony status, mimo że inne osoby tego nie chciały

Warianty

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego stosunki, grupy i organizacje społeczne

Relacje znaczeniowe

synonimy:  wcisnąć, wepchać, wepchnąć

Cytaty

Klubowi działacze próbują na siłę upchać swojego zawodnika do reprezentacji i robi się cyrk.

źródło: NKJP: Przemysław Franczak: Aneta z Beatą przeszły drogę z piekła do nieba, Dziennik Zachodni, 2008-08-25

[...] ma pod opieką ze 200 piłkarzy i chciałby mnie upchać tam, gdzie akurat trafia się jakaś okazja. Ale nie mogę liczyć na to, że zajmie się jakoś szczególnie moimi interesami.

źródło: NKJP: Janusz Kozioł: Alfabet Kosy, Gazeta Krakowska, 2003-06-07

ZUS jest instytucją polityczną, mającą niewiele wspólnego z dobrem płatników i beneficjentów. [...]. Upcha się w nim niejednego znajomka-ułomka, wszak nie o kompetencje chodzi, lecz o wsparcie bazy [...].

źródło: NKJP: Sławomir Dąblewski: A gdyby ci do głowy przyszło..., Gazeta Ubezpieczeniowa, 2006-01-24

Składnia

bez ograniczeń + upchać +
KOGO + GDZIE

5. towar klientowi

Definicja

pot. 
nakłonić kogoś do kupienia czegoś

Warianty

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich

Relacje znaczeniowe

synonimy:  wcisnąć, wepchać, wepchnąć
hiperonimy:  sprzedać

Cytaty

Nie budzi to zaufania i daje podstawę, aby sądzić, że w ten sposób, posługując się nieuczciwym i mało sympatycznym reklamowym chwytem Pracownia z Sącza szuka naiwnych, by upchać im wyprodukowane przez siebie niechodliwe kalendarze.

źródło: NKJP: Stanisław Zubek: Granie na wolności Tybetu, Zielone Brygady. Pismo Ekologów, 1995-03-01

Wolne od podejrzeń o chorobę cielęta jeszcze czasem można upchać, starszą krowę tylko cudem. Na ścianie budyneczku, w którym mieści się skup, od dawna wisi ręcznie napisane ogłoszenie: Sprzedam krowę 4-letnią, cielną na lutego.

źródło: NKJP: Krajobraz po szaleństwie, Dziennik Polski, 2002-10-11

Emeryt z Kętrzyna jeździ za konwojem z drucianymi kwiatami lotosu, pracowicie składanymi w domu przez żonę i braci. - Najpierw próbowałem to upchać na bazarach, ale nie szło. 500 takich miałem w wersalce - tłumaczy.

źródło: NKJP: Monika Piątkowska: Żółty konwój Lata z Radiem, Gazeta Wyborcza, 1997-08-29

Składnia

bez ograniczeń + upchać +
CO + (KOMU)

6. treść w pojęciu

Definicja

pot. 
zawrzeć w czymś na siłę jakąś treść

Warianty

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  zawrzeć

Cytaty

Sprawy niewygodne - a wiele da się upchać w tym pojęciu - raczej zbywano milczeniem.

źródło: NKJP: Anna Strońska: Dopóki milczy Ukraina, 1998

Sęk w tym, że brzmi to bardzo ogólnie. Pod takim wytłumaczeniem można upchać wszystkie plotki, które krążyły wokół tej sprawy.

źródło: NKJP: Przemysław Franczak: Trenerzy nie powinni zapuszczać korzeni, Gazeta Krakowska, 2006-11-16

Takim przykładem podświadomej propagandy jest film „Titanic”. Miał on, oczywiście, przynieść masę pieniędzy - ale co szkodzi przy okazji upchać lewacką propagandę?

źródło: NKJP: Nowy Wspaniały „Titanic”, Dziennik Polski, 1998-02-28

Polityczne mity założycielskie nie muszą mieć - i zwykle nie mają - wiele wspólnego z faktami historycznymi, które nigdy nie dają się upchać w biało-czarne matryce.

źródło: NKJP: Adam Szostakiewicz: Rozstrojone nastroje, Polityka, nr 2343, 2002-03-30

Składnia

bez ograniczeń + upchać +
CO + (w CO | w CZYM)
Data ostatniej modyfikacji: 24.05.2018
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN