Chronologizacja
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | pęcherz |
pęcherze |
|
| D. | pęcherza |
pęcherzy |
|
| C. | pęcherzowi |
pęcherzom |
|
| B. | pęcherz |
pęcherze |
|
| N. | pęcherzem |
pęcherzami |
|
| Ms. | pęcherzu |
pęcherzach |
|
| W. | pęcherzu |
pęcherze |
Pochodzenie
płn. psł. *pǫchyrjь, *pǫchorjь 'utwór błoniasty wypełniony cieczą, pęcherz, bąbel'
Formy prasłowiańskie od czasownika *pǫchati 'chuchać, dmuchać;ciężko oddychać, sapać; pęcznieć, nadymać się' z przyrostkiem *-yrjь / *-orjь (postać *pǫchati jest wtórna i obrazuje starą słowiańską oboczność *-u- / *-ǫ, por. psł. *puchati w identycznym znaczeniu); zob. puchnąć (Bor)
1. wypukłość
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie przyczyny, objawy i skutki chorób
Połączenia
- ropne pęcherze
- pęcherze na dłoniach, na nogach, na rękach, na skórze, na stopach
- pęcherze i otarcia, pęcherze i rany
- płyn z pęcherza
- dłonie, ręce; nogi w pęcherzach
- pęcherze powstają, robią się, tworzą się; pękają; pęcherze wypełnione płynem
- przekłuwać pęcherz
- pokryty pęcherzami
- walczyć z pęcherzami
Cytaty
|
Mały pęcherz może się wchłonąć, duży z reguły pęka po pewnym czasie. źródło: NKJP: Małgorzata T. Załoga: Do lata piechotą będę szła, Gazeta Wyborcza, 1999-07-31 |
|
|
[...] łatwiej do zakażeń dochodzi w wypadku pęcherzy wypełnionych krwią, bo krew to najlepsza pożywka dla wszelkiego rodzaju drobnoustrojów. Lekarz powinien zdrenować zawartość takiego zakażonego pęcherza (czyli naciąć go w sterylnych warunkach i usunąć całą zakażoną zawartość). źródło: NKJP: Małgorzata T. Załoga: Do lata piechotą będę szła, Gazeta Wyborcza, 1999-07-31 |
|
|
Ze zgrozą ujrzała poparzenia na całym lewym boku. Ubranie, wykonane z odpornych włókien, było nienaruszone, lecz skóra zaczerwieniła się i pokryła paskudnymi pęcherzami. źródło: NKJP: Jaga Rydzewska: Atalaya. Wojownicy, 2005 |
|
|
Przez pierwsze tygodnie pracy przy łopacie ledwie się mogłem ruszać. Bolały mnie wszystkie mięśnie. Na rękach miałem pęcherze. źródło: NKJP: Jarosław Józef Szczepański: Górnik polski, 2005 |
|
|
Niebezpieczne jest jednak [...] posmarowanie mlecznobiałym sokiem skóry. W miejscu kontaktu mogą pojawić się bolące pęcherze, dlatego większość zabiegów należy wykonywać w rękawicach ogrodowych. źródło: NKJP: (DD): Kwitnie aż do marca, Dziennik Polski, 2006-12-27 |
2. narząd
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego części ciała, elementy i substancje składowe
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | narząd |
Połączenia
- chory; pełny, pusty, przepełniony; sztuczny pęcherz; pęcherz moczowy
- parcie na pęcherz
- mocz; ciśnienie; kamienie w pęcherzu
- pęcherz i cewka moczowa, pęcherz i drogi moczowe, pęcherz i nerki, pęcherz i odbyt, pęcherz i żołądek
- choroba, kamica; operacja; nowotwór złośliwy, rak, schorzenia, stany zapalne, uszkodzenia, wady, zapalenie; skurcze; pojemność; ściany; terapia pęcherza
- kłopot, problemy z pęcherzem
- opróżnić/opróżniać; cewnikowanie pęcherza
- mocz zalega w pęcherzu
Cytaty
|
[...] tak dalece przejął się wizytą, że zapomniał o fizjologii i już na progu poczuł ucisk pełnego pęcherza. Tego sobie jednak nie wyobrażał, by przeprosić damy i udać się na galeryjkę do wychodka źródło: NKJP: Monika Piątkowska: Krakowska żałoba, 2006 |
|
|
– Mam słaby pęcherz – spróbowała z innej strony. – Często wstaję w nocy. – Śpisz w śpiworze – powiedziałem tonem rozkazu. – To mój namiot i ja tu ustalam zasady. źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Góra Trzech Szkieletów, 2003 |
|
|
Zdarza się, że dzieci rodzą się z poważnie uszkodzonym pęcherzem, np. pozbawionym całej przedniej ściany. Tak dużego ubytku nie da się załatać i lekarze wówczas próbują odtworzyć cały narząd. źródło: NKJP: Sławomir Zagórski: Urologia, Gazeta Wyborcza, 1999-02-02 |
|
|
Uczeni dość dawno zauważyli dziwne zjawisko: niektóre rzekotki, zanim ruszą do ucieczki, w błyskawicznym tempie opróżniają swe pęcherze. źródło: NKJP: Marzenna Nowakowska: Zoologia, Gazeta Wyborcza, 1997-09-23 |
|
|
Na brzegach znajdują się wały przeciwpowodziowe, a za nimi wspaniałe łąki. Dobre miejsce na postój, choć trzeba przyznać, że szum wody działa dość moczopędnie. Jest to miejsce dla ludzi o silnych pęcherzach. źródło: NKJP: Ryszard August: Nida rzeka zakrecona, 2007 |
3. błona
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Przemysł materiały używane w przemyśle
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | błona |
Połączenia
- rybi, świński, zwierzęcy pęcherz
- pęcherze zwierząt
Cytaty
|
Tam, na zielonej murawie, śród owiec, szła kłótnia dziecięca o piłkę ze świńskiego pęcherza. źródło: NKJP: Leopold Buczkowski: Czarny potok, 1959 |
|
|
Kiedyś otwory w ścianach zasłaniano przezroczystymi pęcherzami zwierząt. źródło: NKJP: Anna Skoczek ST: Twoje okno na świat, Gazeta Poznańska, 2006-03-29 |
|
|
[...] Zaruski figuruje także w literaturze pięknej - w Zakopanoptikonie Andrzeja Struga jako Gdysz, który z dzielnymi ratownikami wyrusza w góry w kombinezonie z pęcherza wieloryba, jak z nutką humoru pisał Strug. źródło: NKJP: Mariusz Zaruski; Wojciech Szatkowski: Mariusz Zaruski - szkic do portretu człowieka (cz. 2), Tygodnik Podhalański, 22, 1999 |
4. powietrza
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii stan skupienia, trwałość materii
Połączenia
- pęcherze powietrza
Cytaty
|
Coś, co żyło w jeziorze, musiało go usłyszeć, bo jakby na potwierdzenie smolista woda jeziorka wzburzyła się, zabulgotała, zawrzała tysiącem wielkich pęcherzy. źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Narrenturm, 2002 |
|
|
Jeśli zaobserwujemy nierówności spowodowane pęcherzem powietrza pod wykładziną, spróbujmy je usunąć przesuwając po powierzchni miękką szczotkę. źródło: NKJP: Tadeusz Suchomski: Wykładziny elastyczne, Gazeta Poznańska, 2003-05-29 |