UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

wędzić

Chronologizacja

1500, SStp

Pochodzenie

psł. *vǫditi, *vǫďǫ 'konserwować żywność (zwłaszcza mięso) za pomocą dymu, wędzić' < 'powodować, że coś traci zawartą w sobie wodę, schnie, wysycha'

Por. więdnąć

1. w wędzarni

Definicja

poddając działaniu dymu z palącego się drewna, zabezpieczać przed zepsuciem lub przygotowywać do spożycia

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie czynności związane z przyrządzaniem jedzenia

Połączenia

wędzić kiełbasy, mięso, ryby
wędzić na święta, na wesele
wędzić nad ogniskiem
wędzić przez ileś godzin
wędzić w jałowcowym dymie; w kominie, w szopie, w wędzarni
wędzić długo, mocno; tradycyjnie; na surowo; w całości
móc, musieć, zacząć wędzić; trzeba wędzić
wędzić i mrozić, wędzić i sprzedawać; peklować i wędzić, piec i wędzić, solić i wędzić, sprawiać i wędzić; wędzone i smażone pstrągi, suszone i wędzone wędliny
wędzony bekon, boczek, łosoś, oscypek, pikling, pstrąg, ser, śledź, węgorz; wędzona dziczyzna, golonka, kaczka, kiełbasa, makrela, polędwica, ryba, słonina, szynka; wędzone salami; wędzone ryby, szprotki, szproty, udka, wędliny, żeberka

Cytaty

	Żywności dostarczały głównie polowania. W tym zajęciu celowali mężczyźni, kobiety zaś oprawiały upolowaną zwierzynę, wędziły mięso i garbowały skóry. źródło: NKJP: Zbigniew Teplicki: Wielcy Indianie Ameryki Północnej, 1994
	Powodem zapalenia się obiektu było zaprószenie ognia przez mieszkańców, którzy wędzili na święta wędliny w znajdującej się obok wędzarni. źródło: NKJP: (ANA): W skrócie, Dziennik Polski - Oświęcim, 2003-12-30
	Wędzić najlepiej nad ogniskiem, w którym tli się drewno i trociny dębu z dodatkiem gałęzi oraz jagód jałowca. źródło: KWSJP: Teresa Miazgowska: Kącik konesera, Kuchnia, 1999, nr 4
	Suto zastawiony stół […]. Królowały na nim pieczone mięsiwa i pasztety. Najważniejszym daniem była szynka – wielka, wędzona w jałowcowym dymie, w całości, razem z kością. źródło: Internet
	– Naprawdę chce mi się jeść. – No to idziemy na prawdziwego wędzonego węgorza – powiedział. – Ale najpierw kupię ci jakąś bułkę. źródło: NKJP: Marek Krajewski: Widma w mieście Breslau, 2005

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	wędzę	wędzimy
2 os.	wędzisz	wędzicie
3 os.	wędzi	wędzą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	wędziłem +(e)m wędził	wędziłam +(e)m wędziła	wędziłom +(e)m wędziło	wędziliśmy +(e)śmy wędzili	wędziłyśmy +(e)śmy wędziły
2 os.	wędziłeś +(e)ś wędził	wędziłaś +(e)ś wędziła	wędziłoś +(e)ś wędziło	wędziliście +(e)ście wędzili	wędziłyście +(e)ście wędziły
3 os.	wędził	wędziła	wędziło	wędzili	wędziły

bezosobnik: wędzono

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę wędził będę wędzić	będę wędziła będę wędzić	będę wędziło będę wędzić	będziemy wędzili będziemy wędzić	będziemy wędziły będziemy wędzić
2 os.	będziesz wędził będziesz wędzić	będziesz wędziła będziesz wędzić	będziesz wędziło będziesz wędzić	będziecie wędzili będziecie wędzić	będziecie wędziły będziecie wędzić
3 os.	będzie wędził będzie wędzić	będzie wędziła będzie wędzić	będzie wędziło będzie wędzić	będą wędzili będą wędzić	będą wędziły będą wędzić

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		wędźmy
2 os.	wędź	wędźcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	wędziłbym bym wędził	wędziłabym bym wędziła	wędziłobym bym wędziło	wędzilibyśmy byśmy wędzili	wędziłybyśmy byśmy wędziły
2 os.	wędziłbyś byś wędził	wędziłabyś byś wędziła	wędziłobyś byś wędziło	wędzilibyście byście wędzili	wędziłybyście byście wędziły
3 os.	wędziłby by wędził	wędziłaby by wędziła	wędziłoby by wędziło	wędziliby by wędzili	wędziłyby by wędziły

bezosobnik: wędzono by

bezokolicznik: wędzić

imiesłów przysłówkowy współczesny:

wędząc

gerundium: wędzenie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	wędzenie	wędzenia
D.	wędzenia	wędzeń
C.	wędzeniu	wędzeniom
B.	wędzenie	wędzenia
N.	wędzeniem	wędzeniami
Ms.	wędzeniu	wędzeniach
W.	wędzenie	wędzenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: wędzący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	wędzący	wędzący	wędzący	wędzące	wędząca
D.	wędzącego	wędzącego	wędzącego	wędzącego	wędzącej
C.	wędzącemu	wędzącemu	wędzącemu	wędzącemu	wędzącej
B.	wędzącego	wędzącego	wędzący	wędzące	wędzącą
N.	wędzącym	wędzącym	wędzącym	wędzącym	wędzącą
Ms.	wędzącym	wędzącym	wędzącym	wędzącym	wędzącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	wędzący	wędzący	wędzące	wędzące
D.	wędzących	wędzących	wędzących	wędzących
C.	wędzącym	wędzącym	wędzącym	wędzącym
B.	wędzących	wędzących	wędzących	wędzące
N.	wędzącymi	wędzącymi	wędzącymi	wędzącymi
Ms.	wędzących	wędzących	wędzących	wędzących

imiesłów przymiotnikowy bierny: wędzony

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	wędzony	wędzony	wędzony	wędzone	wędzona
D.	wędzonego	wędzonego	wędzonego	wędzonego	wędzonej
C.	wędzonemu	wędzonemu	wędzonemu	wędzonemu	wędzonej
B.	wędzonego	wędzonego	wędzony	wędzone	wędzoną
N.	wędzonym	wędzonym	wędzonym	wędzonym	wędzoną
Ms.	wędzonym	wędzonym	wędzonym	wędzonym	wędzonej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	wędzeni	wędzeni	wędzone	wędzone
D.	wędzonych	wędzonych	wędzonych	wędzonych
C.	wędzonym	wędzonym	wędzonym	wędzonym
B.	wędzonych	wędzonych	wędzonych	wędzone
N.	wędzonymi	wędzonymi	wędzonymi	wędzonymi
Ms.	wędzonych	wędzonych	wędzonych	wędzonych

odpowiednik aspektowy: uwędzić

Składnia

Rz_osobowy

wędzić

CO + (w CZYM)

2. w papierosowym dymie

Definicja

pot.

narażać kogoś na wdychanie dymu i przesiąkanie nim

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii temperatura i ogień

Połączenia

wędzić dymem

Cytaty

W jej sumieniu, uporządkowanym jak księgi parafialne podmiejskiego kościoła, gdzie ją ochrzczono, a potem wędzono w katolickim kadzidle coniedzielnych mszy, nie było miejsca na chaos nieprzewidywalnego.

źródło: NKJP: Manuela Gretkowska, Piotr Pietucha: Sceny z życia pozamałżeńskiego, 2007

Nic nie było w stanie uratować zdrowia i życia tych ludzi. Ogrzewani z jednej strony żarem ogniska, wędzeni gryzącym dymem gorejących gałęzi, z drugiej strony narażeni byli na działanie kilkudziesięciostopniowego mrozu.

źródło: NKJP: Ryszard Kapuściński: Workuta, szklane kwiaty, Gazeta Wyborcza, 1992-10-17/18

Cudowne miejsce […] i wszystko byłoby jak w bajce... tylko ten dym papierosowy, którym sąsiad nas wędził.

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	wędzę	wędzimy
2 os.	wędzisz	wędzicie
3 os.	wędzi	wędzą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	wędziłem +(e)m wędził	wędziłam +(e)m wędziła	wędziłom +(e)m wędziło	wędziliśmy +(e)śmy wędzili	wędziłyśmy +(e)śmy wędziły
2 os.	wędziłeś +(e)ś wędził	wędziłaś +(e)ś wędziła	wędziłoś +(e)ś wędziło	wędziliście +(e)ście wędzili	wędziłyście +(e)ście wędziły
3 os.	wędził	wędziła	wędziło	wędzili	wędziły

bezosobnik: wędzono

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę wędził będę wędzić	będę wędziła będę wędzić	będę wędziło będę wędzić	będziemy wędzili będziemy wędzić	będziemy wędziły będziemy wędzić
2 os.	będziesz wędził będziesz wędzić	będziesz wędziła będziesz wędzić	będziesz wędziło będziesz wędzić	będziecie wędzili będziecie wędzić	będziecie wędziły będziecie wędzić
3 os.	będzie wędził będzie wędzić	będzie wędziła będzie wędzić	będzie wędziło będzie wędzić	będą wędzili będą wędzić	będą wędziły będą wędzić

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		wędźmy
2 os.	wędź	wędźcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	wędziłbym bym wędził	wędziłabym bym wędziła	wędziłobym bym wędziło	wędzilibyśmy byśmy wędzili	wędziłybyśmy byśmy wędziły
2 os.	wędziłbyś byś wędził	wędziłabyś byś wędziła	wędziłobyś byś wędziło	wędzilibyście byście wędzili	wędziłybyście byście wędziły
3 os.	wędziłby by wędził	wędziłaby by wędziła	wędziłoby by wędziło	wędziliby by wędzili	wędziłyby by wędziły

bezosobnik: wędzono by

bezokolicznik: wędzić

imiesłów przysłówkowy współczesny:

wędząc

gerundium: wędzenie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	wędzenie	wędzenia
D.	wędzenia	wędzeń
C.	wędzeniu	wędzeniom
B.	wędzenie	wędzenia
N.	wędzeniem	wędzeniami
Ms.	wędzeniu	wędzeniach
W.	wędzenie	wędzenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: wędzący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	wędzący	wędzący	wędzący	wędzące	wędząca
D.	wędzącego	wędzącego	wędzącego	wędzącego	wędzącej
C.	wędzącemu	wędzącemu	wędzącemu	wędzącemu	wędzącej
B.	wędzącego	wędzącego	wędzący	wędzące	wędzącą
N.	wędzącym	wędzącym	wędzącym	wędzącym	wędzącą
Ms.	wędzącym	wędzącym	wędzącym	wędzącym	wędzącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	wędzący	wędzący	wędzące	wędzące
D.	wędzących	wędzących	wędzących	wędzących
C.	wędzącym	wędzącym	wędzącym	wędzącym
B.	wędzących	wędzących	wędzących	wędzące
N.	wędzącymi	wędzącymi	wędzącymi	wędzącymi
Ms.	wędzących	wędzących	wędzących	wędzących

imiesłów przymiotnikowy bierny: wędzony

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	wędzony	wędzony	wędzony	wędzone	wędzona
D.	wędzonego	wędzonego	wędzonego	wędzonego	wędzonej
C.	wędzonemu	wędzonemu	wędzonemu	wędzonemu	wędzonej
B.	wędzonego	wędzonego	wędzony	wędzone	wędzoną
N.	wędzonym	wędzonym	wędzonym	wędzonym	wędzoną
Ms.	wędzonym	wędzonym	wędzonym	wędzonym	wędzonej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	wędzeni	wędzeni	wędzone	wędzone
D.	wędzonych	wędzonych	wędzonych	wędzonych
C.	wędzonym	wędzonym	wędzonym	wędzonym
B.	wędzonych	wędzonych	wędzonych	wędzone
N.	wędzonymi	wędzonymi	wędzonymi	wędzonymi
Ms.	wędzonych	wędzonych	wędzonych	wędzonych

odpowiednik aspektowy: uwędzić

Składnia

Rz_osobowy	+	wędzić	+	KOGO + (CZYM)
Rz_osobowy	+	wędzić	+	KOGO + (w CZYM)

Data ostatniej modyfikacji: 08.05.2025