Chronologizacja
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | babka |
babki |
|
| D. | babki |
babek |
|
| C. | babce |
babkom |
|
| B. | babkę |
babki |
|
| N. | babką |
babkami |
|
| Ms. | babce |
babkach |
|
| W. | babko |
babki |
Pochodzenie
Zob. baba
1. krewna
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Rodzina członkowie rodziny
Połączenia
- chora babka
- babka ze strony matki (ojca)
- babka i dziadek; nasze mamy i babki
- dom; fotografia, portret; grób, pogrzeb babki
- pamiątki po babce
- podobny do babki
- babka wychowuje/wychowała kogoś; nie żyje, umarła, zmarła
- mieć, pamiętać, poznać (swoją) babkę
- być, zostać babką
- mieszkać z babką
Cytaty
|
Matka była zawsze zajęta, wychowywała mnie babka. źródło: NKJP: Henryk Grynberg: Drohobycz, Drohobycz, 1997 |
|
|
Jedyną osobą, która znała jidisz była, mieszkająca z nami, babka ze strony ojca. źródło: NKJP: Janina Kumaniecka: Saga rodu Słonimskich, 2003 |
|
|
Mamie przepadły wszystkie klejnoty odziedziczone po babce Branickiej, a było ich dużo. źródło: NKJP: Zdzisław Morawski: Gdzie ten dom, gdzie ten świat, 1994 |
|
|
Fausta zazdrości mi tego, że znałam obie swoje babki, choć nie dane mi było poznać żadnego z dziadków. źródło: NKJP: Krystyna Kofta: Fausta, 2010 |
2. staruszka
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia starzenie się
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka płeć
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | kobieta |
Połączenia
- sędziwa, wiekowa babka
Cytaty
|
Nie pamiętam jednakże, by po śmigustnej wielkiej wodzie ktoś dostał zapalenia płuc. Nikt jednakże nie rzucał się z wiadrem czy cebrem wody ku wiekowej babce. źródło: NKJP: Apetyt na Wielkanoc, Dziennik Polski, 2001-04-14 |
|
|
Sześć córek tą drogą odeszło w świat. Siódma, najstarsza, została i gdy spytać babkę, ile ma lat, babka w czarnej chustce mówi: A rodziła się jakoś tak jak szedł front. źródło: NKJP: Andrzej Stasiuk: Opowieści galicyjskie, 1995 |
|
|
Było w kościele zaledwie kilkoro dziadków i babek, jak to w zwykły dzień tygodnia, zwłaszcza w lecie [...]. źródło: NKJP: Wiesław Myśliwski: Widnokrąg, 1996 |
|
|
Jeszcze trzy sędziwe babki zasiadają w naszym gronie. Nie biorą udziału w rozmowie, są równie milczące co zdobiąca stół lukrowana babka wielkanocna. I tylko z ust jednej pada zdanie warte odnotowania: źródło: NKJP: Antoni Kawczyński: Święto brzucha, Mazowieckie To i Owo, 2005-03-19 |
3. kobieta
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka płeć
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | kobieta |
Połączenia
- fajna, ładna, mądra, miła babka
Cytaty
|
- To była przyjemna babka - mówi o dziennikarce pani Irena z Łodzi. - Lubiłam jej wywiady i jak prowadziła festiwale. źródło: NKJP: Joanna Leszczyńska : Wojciech Fibak nie zna smaku sławy, Dziennik Łódzki, 2002-09-21 |
|
|
Pętal patrzy na jej ruchy: zgrabna babka, może trochę za ciemne ma te kiecki. Pewno, żeby sobie dodać powagi, bo smarkatowato wygląda. źródło: NKJP: Zofia Chądzyńska: Przez ciebie, Drabie!, 1969 |
|
|
Maryśka to wcale nie najgorsza babka, ale uparła się, żebym wszędzie z nią się pokazywał. źródło: NKJP: Stanisław Kowalewski: Czarne okna, 1993 |
|
|
Prawie z dnia na dzień te dziewczyny się zmieniają z szarych myszek w ciekawe babki. źródło: NKJP: Ewa Winnicka: Panny biegną, kawalerowie poszli na piwo, Polityka, 2003-08-09 |
4. znachorka
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka wieś
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie osoby związane z leczeniem
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja wierzenia i przesądy
Połączenia
- babka i znachorka
- rodzić przy pomocy babki
Cytaty
|
W 1961 roku powstała izba porodowa, żeby kobiety z powiatu Pajęczno nie rodziły przy pomocy babek. źródło: NKJP: Lidia Ostałowska, Anna Otffinowska (współpraca): Izba porodowa w Pajęcznie wyposażona jest jak za króla Ćwieczka, ale kobiety wolą rodzić tutaj ..., Gazeta Wyborcza, 1995-04-27 |
|
|
Rośliny miłosne, zwane też lubczykami, lubystkami lub obecnie afrodyzjakami miały służyć jako środek do zapewnienia sobie miłości osoby ukochanej. Zdobywać je trzeba było albo osobiście – i to z dużym trudem, poświęceniem, a nawet zagrożeniem – albo szukano ich u „wiedzących”, „mądrych”, babek, znachorek i zielarek. źródło: NKJP: Czerwińska Grażyna: Kalendarz polski: O lubczykach i roślinach miłosnych, Tygodnik Ciechanowski, 2003-05-30 |
|
|
Przy każdym z porodów babka odcinała pępowinę, którą sprytnie chowała, a potem suszyła [...]. źródło: NKJP: Usidlić chodoka: Dziennik Polski, 2003-02-04 |
5. ciasto
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie rodzaje pokarmu/potraw i ich cechy
Połączenia
- drożdżowa, lukrowana, świąteczna, wielkanocna babka
- babki i mazurki
- kawałek babki
- forma na babkę
- jeść, piec, posypać (cukrem), upiec babkę
Cytaty
|
Częstowano babką drożdżową, przepisowo lukrowaną, bogato inkrustowaną rodzynkami. źródło: NKJP: Z wiosną, przed Wielkanocą, Dziennik Polski, 2002-03-15 |
|
|
Po upieczeniu można babkę nadziać marmoladą morelową i oblać galaretką o takim samym smaku. źródło: NKJP: Babka kukurydziana, Super Express. Dodatek kulinarny, 1998 |
|
|
Cukiernie gotowe są przyjmować zamówienia na wielkanocne mazurki, babki i serniki. źródło: NKJP: (k): Za miesiąc Wielkanoc, Dziennik Łódzki, 2003-03-19 |
|
|
.Jedliśmy również babki posypywane kruszonką i babki zawijane z marmoladą, moskole, piliśmy herbaty o różnych smakach - dobre na różne dolegliwości. źródło: NKJP: (AN): Uczta dla podniebienia, Gazeta Krakowska, 2002-02-11 |
6. z piasku
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia narodziny i dzieciństwo
Połączenia
- babka z piasku
- budować, burzyć, robić, zburzyć babkę (babki)
Cytaty
|
- Gdy byłem mały i bawiłem się w piaskownicy, to nie zabierałem zabawek, nawet jeśli ktoś mi zepsuł babkę z piasku, ale psułem babkę mojemu przeciwnikowi. źródło: NKJP: (YAN): Zabawy w piaskownicy, Dziennik Polski, 2005-07-08 |
|
|
Wiaderko, wiadomo, służyło do tego, aby robić babki z wilgotnego piasku, łopatka do napełniania wiaderka piaskiem, ale grabki, prawdę mówiąc, nie służyły do niczego. źródło: NKJP: Andrzej Kozioł: Zapomniany Kraków, 2007 |
|
|
Dla maluszka będzie to niezwykłe przeżycie, bo tyle wody i piasku, z którego będzie można budować babki i zamki, Olunia jeszcze nigdy nie widziała. źródło: NKJP: (DOSZ AK JN ROJ): Słoneczne strony, Gazeta Poznańska, 2003-07-08 |
|
|
Czego jednak się nie robi dla dzieci, które jak jedno muszą przejść etap budowania babek na plaży, tudzież spróbować jaką reakcje powoduje uderzenie innego dziecka plastikowymi grabkami. źródło: NKJP: W.Hagedorny: Rozsądek i okolice: Dobrodziejstwa urlopu, Tygodnik Ciechanowski, 2003-07-06 |
7. roślina
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin rośliny leśne i łąkowe
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | roślina |
Połączenia
- kwiat, liść, łodyga babki
- herbatka, wyciąg z babki
Cytaty
|
Wszędzie, jak okiem sięgnąć, rosła babka, którą człowiek czasem z przypisanej rodzajowi ludzkiemu złośliwości butem nadepnie, nogą przydusi, zmiętosi podeszwą, zerwie i ciśnie precz, bo mu się ona wyda zielskiem powszednim i brzydkim jak noc, a nic nie ma takiej siły jak babka przy leczeniu ran rozmaitych. źródło: NKJP: Sławomir Shuty: Ruchy, 2008 |
|
|
Panie, ochroniwszy nosy liśćmi babki, wystawiały ku słońcu lśniące twarze. źródło: NKJP: Andrzej Kozioł: Zapomniany Kraków, 2007 |
|
|
Nie znał się na ziołach, obłożył tylko skaleczenia liśćmi babki. źródło: NKJP: Tomasz Kołodziejczak: Krew i kamień, 2003 |
|
|
Zastosowanie znajdują wszystkie części rośliny: korzenie, łodygi, kwiaty i nasiona. Babka jest stosowana w schorzeniach układu oddechowego, szczególnie skojarzonych z gęstą wydzieliną oraz kaszlem. źródło: NKJP: (Ł): Zabójca witamin, Trybuna Śląska, 2002-08-16 |
8. ryba
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt zwierzęta wodne
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | ryba |
Cytaty
|
Ciernik i babka nie wchodzą sobie jednak w drogę, prowadzą inny tryb życia: babka jest rybą denną, a ciernik przydenną. źródło: NKJP: Adam Wajrak: Babka bycza rodzi napięcia, Gazeta Wyborcza, 1994-12-23 |
|
|
W przyszłości babki, których wciąż przybywa, będzie trzeba odławiać na skalę masową, tak jak flądry czy śledzie. Babka jest smaczna, ale dużo tańsza od dorszy czy sandaczy. źródło: NKJP: Jacek Sieński: Niebezpieczny intruz, Dziennik Bałtycki, 2000-11-13 |