UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

tempo

Chronologizacja

1861, SJPWil

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	tempo	tempa
D.	tempa	temp
C.	tempu	tempom
B.	tempo	tempa
N.	tempem	tempami
Ms.	tempie	tempach
W.	tempo	tempa

Inne uwagi

Zwykle lp

Pochodzenie

wł. tempo (dosł.) 'czas'

1. wzrostu

Definicja

cecha określająca stosunek zmian, jakie zachodzą w związku z określoną czynnością lub zdarzeniem do czasu przebiegu tej czynności lub zdarzenia

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii ruch i spoczynek

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości czasu upływ czasu

Relacje znaczeniowe

synonimy:

prędkość, szybkość

Połączenia

astronomiczne, błyskawiczne, dobre, duże, ekspresowe, galopujące, imponujące, lawinowe, mordercze, niebywałe, nieprawdopodobne, niesamowite, ogromne, ostre, oszałamiające, piorunujące, przerażające, przyspieszone, rekordowe, sprinterskie, szaleńcze, szybkie, wariackie, wyścigowe, wzmożone, zabójcze, zastraszające, zatrważające, zawrotne, zwariowane; średnie, umiarkowane; powolne, słabnące, spacerowe, wolne, ślimacze, zwolnione, żółwie; dotychczasowe, obecne, roczne tempo
tempo czytania, gry, jazdy, pracy, prywatyzacji, robót, sprzedaży, życia; dewaluacji, inflacji, przyrostu, rozwoju, wzrostu; przemian, reform, zmian; dojrzewania, metabolizmu, trawienia; ślimaka, żółwia
spadek tempa
tempo spada
nabrać/nabierać tempa
podkręcić/podkręcać, przyspieszyć/przyspieszać; opóźnić/opóźniać, osłabić/osłabiać, spowolnić/spowalniać, zahamować, zmniejszyć/zmniejszać, zwolnić/zwalniać; kontrolować, utrzymać tempo, zmienić/zmieniać; nie forsować, nie wytrzymywać, nie zwalniać tempa

Cytaty

	W środku nocy wyrwano go ze snu, kazano spakować niezbędne rzeczy i w wariackim tempie zawieziono na lotnisko. źródło: NKJP: Mirosław M. Bujko: Czerwony byk, 2007
	W drugiej połowie piłkarze podkręcili tempo gry. Okazji do strzelenia bramki było znacznie więcej. źródło: NKJP: Leszek Literski: Grali, aby nie stracić gola, Dziennik Bałtycki, 2009-08-14
	Urodził się jako normalne, niespełna czterokilogramowe niemowlę. Rósł w tempie błyskawicznym, co do pewnego momentu tylko cieszyło rodziców. [...] W wieku pięciu lat miał 163 cm wzrostu [...]. źródło: NKJP: Alicja Giedroyć: Niskiemu wiatr w oczy, Słowo Polskie Gazeta Wrocławska, 2005-02-04
	Takiego zawrotnego tempa robót nikt się nie spodziewał [...]. Zakończenie budowy miało nastąpić 31 listopada. Dziś możemy poinformować o skróceniu oddania inwestycji aż o 5 miesięcy. źródło: NKJP: (e): Oddanie do użytku - z końcem czerwca, Gazeta Krakowska, 2002-04-09
	Równanie [...] pokazuje, że tempo wzrostu PKB jest średnią ważoną temp wzrostu trzech czynników: technologii, pracy i kapitału fizycznego. źródło: NKJP: Ryszard Rapacki: Wzrost gospodarczy w krajach transformacji. Konwergencja czy dywergencja?, 2009

Składnia

tempo

(CZEGO)

Informacja normatywna

Uznawane za niepoprawne w połączeniach: wysokie tempo, niskie tempo, przybierać na tempie

2. marszu

Definicja

rytm, według którego powtarza się te same czynności w równych odstępach czasowych

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości czasu częstotliwość

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

rytm

Połączenia

jednostajne, równe, stałe tempo
tempo biegu, marszu, oddychania, tańca
dostosowywać, dyktować, nadać/nadawać, narzucić/narzucać, wyznaczyć/wyznaczać, zmienić/zmieniać tempo

Cytaty

	Tempo marszu wyznaczała wojskowa orkiestra, za którą szła kompania honorowa, poczty sztandarowe, kombatanci, oficjele i tłumy mieszkańców. źródło: NKJP: Paweł Piotrowicz: Piłsudski na cokole, Gazeta Miejska, 2000
	Zaprzęgi nie mają lejców, a psy kierowane są głosem woźnicy, który często biegnie obok sań. Przewodnikiem jest pies będący na czele zaprzęgu. On nadaje tempo, wyczuwa drogę. źródło: NKJP: Jacek Majewski: Ludzki i psi żywot, Gazeta Wyborcza, 1993-04-10
	Tempo oddychania, ciśnienie i temperatura ciała stają się nieregularne. źródło: NKJP: Lidia Cierpiałkowska: Psychopatologia, 2009
	Ponieważ nie był w stanie biec, musiał postawić na wytrwałość, przedzierał się zatem przez mokry gąszcz w jednostajnym tempie: noga lewa i noga boląca [...]. źródło: NKJP: Jacek Dukaj: W kraju niewiernych, 2000
	Pobiegła nie tylko szybko, ale też równym tempem i bardzo dobrze technicznie [...]. źródło: NKJP: bat: Mróz silniejszy, Gazeta Krakowska, 2003-01-06

Składnia

tempo

(CZEGO)

3. powieści

Definicja

książk.

ukształtowanie dzieła literackiego lub filmowego w taki sposób, by jego akcja miała określoną dynamikę, a wydarzenia następowały po sobie w odpowiednio długich lub krótkich odstępach czasu

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka literatura

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka film

Połączenia

tempo filmu, książki, narracji, opowiadania

Cytaty

Wybrałem się do kina [...] zobaczyć, czy nie zepsuto tak dobrego materiału. Materiału, który według mnie niezbyt nadawał się na film, bo tempo tej książki było kompletnie niefilmowe.

źródło: NKJP: Internet

Powolne tempo narracji umożliwia [...] małemu dziecku śledzenie akcji serialu [...].

źródło: NKJP: Marta Bratkowska: Dziś emisja o 18.50 w TVP 1, jutro kupon w „Gazecie”, Gazeta Wyborcza, 1997-12-03

„Spider-Man 2” to [...] energetyczny, utrzymany w świetnym tempie film, co do którego można zaryzykować stwierdzenie, że jest nawet lepszy od pierwszej części.

źródło: NKJP: Katarzyna Rożko: Spider-Man 2, Trybuna Śląska, 2004-08-20

Składnia

tempo

(CZEGO)

4. w muzyce

Definicja

muz.

wartość określająca, w jakich odstępach czasowych następują po sobie dźwięki

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka muzyka

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości czasu częstotliwość

Połączenia

tempo adagio, allegro, andante, largo, lento
tempo utworu muzycznego
podać/podawać tempo
grać, śpiewać w jakimś tempie

Cytaty

	Tempo podaje się nad pięciolinią, zaraz za kluczem. źródło: NKJP: Internet
	Pieśń „Na stopniach Twego upadamy tronu” powinna być [...] śpiewana w tempie andante. źródło: NKJP: Krzysztof Bilica: Wokół Chopina i Polski: siedem szkiców, 2005
	„A baczcież, pastuszki, co się dzieje” - polska pastorałka ludowa, śpiewana w tempie lento - powoli (60 do 66 ćwierćnut na minutę). źródło: NKJP: Internet
	Światowej sławy wiolonczelista gra Beethovena w zwolnionym tempie. To piękna interpretacja, ale co wolno Roztropowiczowi, to nie młodziakowi. Mariusz, w przeciwieństwie do rosyjskiego mistrza, nie pozwoliłby sobie na wprowadzenie adagia w miejsce andante. źródło: NKJP: Antoni Kawczyński: Sympatyczny dialog wiolonczeli z fortepianem, Mazowieckie To i Owo, 2008-03-24
	Zawsze przed pierwszą próbą rozmawiam z solistą. Proszę, aby mi zagrał. Słucham, jak gra, w jakich tempach. źródło: NKJP: Precyzyjny chaos, Dziennik Polski, 1999-05-14

Składnia

tempo

(JAKIE)

Frazeologizmy

na tempo
tempo, tempo

Data ostatniej modyfikacji: 31.08.2016