Chronologizacja
Pochodzenie
internac.
ang. gas
fr. gaz
niem. Gas
z hol. gas
Nazwa stworzona w XVII wieku przez flamandzkiego lekarza i alchemika Johanna Baptistę van Helmonta (1577-1644) na podstawie podobnie brzmiącego w języku holenderskim wyrazu chaos.
1. substancja
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii stan skupienia, trwałość materii
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | substancja |
Połączenia
- ciekły, płynny; łzawiący, obezwładniający; radioaktywny, śmiercionośny, toksyczny, trujący, zabójczy; bezbarwny; przemysłowy; bojowy; gazy atmosferyczne, techniczne
- ciśnienie, skład, stężenie, zapach; miotacz gazu
- cysterna, pojemnik, zbiornik; granat z gazem
- rozpylić/rozpylać gaz
- napełnić; czuć, otruć się, truć się; potraktować kogoś, prysnąć, zaatakować gazem
Cytaty
|
Cysterna z gazem zderzyła się z cysterną benzyny. Wycieka paliwo i policja nie puszcza nikogo, obawiając się wybuchu. źródło: NKJP: Krzysztof Łoziński: Horror drogowy, Gazeta Wyborcza, 1997-10-22 |
|
|
[...] jest jednym z największych dostawców gazów technicznych, gazów specjalnych oraz urządzeń spawalniczych. źródło: NKJP: Krystian Szytenhelm: Teraz Czas Chińczyków, Tygodnik Rybnicki, 2008-09-02 |
|
|
[...] otruł się gazem, chcąc umrzeć tak samo jak jego rodacy w Polsce, nie mógł bowiem skłonić działaczy żydowskich wolnego świata do wspólnej akcji. źródło: NKJP: Jerzy Surdykowski: Duch Rzeczypospolitej, 1989 |
|
|
Rybitwa czarna ma gniazda na wszelkich pływających stertach roślin, szczególnie rozkładających się, gdyż wydzielające się gazy chronią gniazdo przed zatopieniem. źródło: NKJP: Jezioro i staw, Polityka, 2009-05-09 |
|
|
Najczęściej nisko zawieszone sufity kuchenne powodują, iż unoszące się gazy spalinowe zatrzymują w tej warstwie powietrza, którą oddychają średnio wysocy domownicy. źródło: NKJP: JOLANTA LENARTOWICZ: ZATRUCIA / Nasze udomowione toksyny Kuchnia najgroźniejsza, Polska Głos Wielkopolski, 2006-11-30 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | gaz |
gazy |
|
| D. | gazu |
gazów |
|
| C. | gazowi |
gazom |
|
| B. | gaz |
gazy |
|
| N. | gazem |
gazami |
|
| Ms. | gazie |
gazach |
|
| W. | gazie |
gazy |
2. paliwo
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny funkcjonowanie urządzeń i maszyn
CZŁOWIEK I TECHNIKA Energia źródła energii
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | substancja |
Połączenia
- cena, dostawa, sprzedaż; płomyk; eksplozja, wybuch; kopalnia, rozlewnia, zbiornik, złoża; licznik gazu
- zatankować gaz
- handel, obrót gazem
- kurek od gazu; butla z gazem
- akcyza na gaz; ogrzewanie, auto, autobus, pojazd, samochód na gaz; kuchenka na gaz; opłata, rachunek za gaz
- doprowadzić/doprowadzać, dostarczyć/dostarczać, odciąć/odcinać, podłączyć/podłączać; odkręcić/odkręcać, włączyć; importować, kupić/kupować gaz
- ogrzać/ogrzewać coś; handlować gazem
- opalany, napędzany gazem
- płacić, zapłacić za gaz
- gotować, ugotować coś na gazie
Cytaty
|
Jako pomoc u fryzjera zarabiałam tak mało, że nie starczało na zapłacenie za gaz i światło, a mama na rencie... źródło: NKJP: Maria Nurowska: Rosyjski kochanek , 1996 |
|
|
Konińscy policjanci jako pierwsi źródło: NKJP: WM: Jeżdżą na gazie, Gazeta Poznańska, 2001-09-14 |
|
|
[...] zamknął się w mieszkaniu, odkręcił gaz w kuchence i groził popełnieniem samobójstwa. źródło: NKJP: Barbara Szmejter: Lipno: Zaatakował ojca nożem, potem próbował popełnić samobójstwo, Gazeta Pomorska, 2009-06-29 |
|
|
Jako jedna z nielicznych na świecie firm branży gazowniczej z pełnym wachlarzem doświadczeń - począwszy od badania złóż gazu, po instalację liczników w domu klienta - brytyjski potentat ma wszelkie dane po temu, by odnieść w świecie sukces. źródło: NKJP: Paul Beckett: British Gas w inwestycyjnych tarapatach, Gazeta Wyborcza, 1995-11-06 |
|
|
W tej chwili zatankować gaz kierowcy mogą na przykład na stacji przy ulicy Wyszyńskiego w Bydgoszczy. źródło: NKJP: (AM): Gdy jest za zimno, nie zatankujesz gazu do swojego auta, Gazeta Pomorska, 2009-12-18 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | gaz |
gazy |
|
| D. | gazu |
gazów |
|
| C. | gazowi |
gazom |
|
| B. | gaz |
gazy |
|
| N. | gazem |
gazami |
|
| Ms. | gazie |
gazach |
|
| W. | gazie |
gazy |
Inne uwagi
Zwykle lp
3. płomień
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie miejsca, osoby, przedmioty, sytuacje związane z jedzeniem
Połączenia
- gasić, zmniejszyć/zmniejszać, zgasić gaz
- zdjąć z gazu
- postawić na gazie
Cytaty
|
Zagotowujesz to, gasisz gaz, przykrywasz garnek i idziesz do kabaretu. źródło: NKJP: Anna Bojarska, Maria Bojarska: Siostry B., 1996 |
|
|
Gotować na dużym ogniu przez 10 min. Zmniejszyć gaz i gotować powoli, aż jarzyny będą miękkie. źródło: NKJP: (xx): Zupa spalająca tłuszcz, Wieczór Wybrzeża, 1999-01-29 |
|
|
– W mikrofali odgrzeją... – resztką woli zmusił się do zgaszenia gazu pod patelnią [...]. źródło: NKJP: Jarosław Kolasiński: Blikujący seks fotograficy Zuzanny, Pinezka.pl, 2009-08 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | gaz |
gazy |
|
| D. | gazu |
gazów |
|
| C. | gazowi |
gazom |
|
| B. | gaz |
gazy |
|
| N. | gazem |
gazami |
|
| Ms. | gazie |
gazach |
|
| W. | gazie |
gazy |
Inne uwagi
Zwykle lp
4. instalacja
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka dom/inne miejsca zamieszkania i ich otoczenie
Połączenia
- zakładać/założyć gaz
Cytaty
|
Akcyza i tak na LPG rośnie dynamicznie. W ubiegłym roku podskoczyła aż o 53 procent. Pomimo to firmy zakładające gaz przeżywają oblężenie. źródło: NKJP: Gaz może podrożeć, Polska Głos Wielkopolski, 2005-09-17 |
|
|
Łodzianie są wygodni, więc może się z czasem dogadają, żeby podciągnąć gaz do wsi. źródło: NKJP: Sławomir Sowa: Ostatnia bitwa pod Grunwaldem, Dziennik Łódzki, 2001-07-16 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | gaz |
gazy |
|
| D. | gazu |
gazów |
|
| C. | gazowi |
gazom |
|
| B. | gaz |
gazy |
|
| N. | gazem |
gazami |
|
| Ms. | gazie |
gazach |
|
| W. | gazie |
gazy |
Inne uwagi
Zwykle lp
5. w silniku
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Transport transport lądowy
Połączenia
- pedał gazu
- dodać/dodawać gazu
- zmniejszyć, zwiększyć gaz
Cytaty
|
Zbliżając się do skrzyżowania i widząc jadący samochód, wielu kierowców nie zwalnia, ale dodaje gazu, by zdążyć przejechać. źródło: NKJP: Paweł Wodniak: Na rondach na bezczelnego, Gazeta Krakowska, 2006-07-03 |
|
|
Kierowcy naciskają mocniej na pedał gazu. Chociaż dozwolona prędkość to 90 kilometrów na godzinę, niektórzy jadą znacznie szybciej. źródło: NKJP: Tomasz Wolff: Nie prosimy o wiele, Dziennik Zachodni, 2004-05-21 |
|
|
W tej chwili zza drzew wybiegł Sasik. Żandarm, wlepiając wzrok w Klossa, nie mógł go dostrzec. Parę sekund... Kloss zwiększył gaz i ryk silnika zagłuszył krzyk Niemca. źródło: NKJP: Andrzej Zbych: Stawka większa niż życie, 1967 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | gaz |
gazy |
|
| D. | gazu |
gazów |
|
| C. | gazowi |
gazom |
|
| B. | gaz |
gazy |
|
| N. | gazem |
gazami |
|
| Ms. | gazie |
gazach |
|
| W. | gazie |
gazy |
Inne uwagi
Zwykle lp
6. pedał
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Transport transport lądowy
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | pedał |
Połączenia
- gaz i hamulec
- docisnąć/dociskać, nacisnąć/naciskać, nadepnąć, przycisnąć/przyciskać, wcisnąć/wciskać gaz
- nacisnąć/naciskać na gaz
Cytaty
|
[...] zaciągnął hamulec ręczny i gdy samochód zaczął się obracać, puścił hamulec, zredukował bieg, wcisnął gaz i po chwili był znów na Puławskiej, mknąc w kierunku centrum. źródło: NKJP: Zygmunt Miłoszewski: Domofon, 2005 |
|
|
Ale skuter jest łatwy w prowadzeniu, ma tylko gaz i hamulec. źródło: NKJP: Wojciech Trzcionka: Grzech nie szaleć, Dziennik Zachodni, 2002-01-15 |
|
|
Żeby odwrócić stojące auto, trzeba zablokować przednie koła i mocno nacisnąć na gaz. źródło: NKJP: Jarosław Rybak: Taktyka borowika, Trybuna Śląska, 2001-07-27 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | gaz |
gazy |
|
| D. | gazu |
gazów |
|
| C. | gazowi |
gazom |
|
| B. | gaz |
gazy |
|
| N. | gazem |
gazami |
|
| Ms. | gazie |
gazach |
|
| W. | gazie |
gazy |
Inne uwagi
Zwykle lp