UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

wróg

Chronologizacja

1 połowa XIV w., SStp

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m1

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. wróg
 wrogowie
 ndepr
wrogi
 depr
D. wroga
 wrogów
C. wrogowi
 wrogom
B. wroga
 wrogów
N. wrogiem
 wrogami
Ms. wrogu
 wrogach
W. wrogu
 wrogowie
 ndepr
wrogi
 depr

Pochodzenie

psł. *vorgъ 'nieprzyjaciel, przeciwnik'

1. osobisty

Definicja

osoba lub społeczność, która ma nieprzyjazny stosunek do innej osoby lub społeczności, zwalcza ją i działa na jej szkodę

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia osób wchodzących w relacje międzyludzkie

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego stosunki, grupy i organizacje społeczne

Relacje znaczeniowe

synonimy:  nieprzyjaciel
antonimy:  przyjaciel

Połączenia

  • prawdziwy, wielki; groźny, niebezpieczny, okrutny, podstępny, potężny, silny, straszny, śmiertelny; bezlitosny, fanatyczny, nieprzejednany, nieubłagany, zaciekły, zacięty, zajadły, zaprzysięgły, zawzięty; najgorszy, najzagorzalszy; znienawidzony; niewidoczny, niewidzialny; tajemniczy; ewentualny, nieznany, potencjalny; główny; osobisty, wspólny; ideologiczny, polityczny; schwytany; zabity; dawny, dotychczasowy, niedawny, nowy, odwieczny, stary; mój, twój, wasz... wróg; wróg publiczny; wewnętrzny, zewnętrzny
  • wróg (Pana) Boga, Chrystusa; kobiet; Kościoła, narodu; ludzkości, rodzaju ludzkiego; Izraela, Niemiec, Polski, Rosji, Rzeczypospolitej...;(Trzeciej) Rzeszy; Polaków, Żydów; ojczyzny, państwa polskiego, żydowskiego...; władzy
  • wróg i przeciwnik, wróg i przyjaciel, wróg i sojusznik, wróg i zdrajca; sprzymierzeńcy i wrogowie, zwolennicy i wrogowie
  • agent; ciało, krew, twarz; ofiara; język; podszepty; terytorium, ziemia wroga
  • stosunek; nienawiść do wroga; bezwzględność, czujność wobec wrogów; spustoszenie wśród wrogów
  • lęk, obrona, strach przed wrogiem; kontakt, konszachty z wrogiem; kłopoty; potyczki, rozmowy z wrogami
  • zemsta na wrogu
  • groźny dla wroga
  • osaczony; zagrożony przez wrogów
  • wróg czuwa, czyha; podsłuchuje; strzela; wrogowie działają
  • zbliżyć się/zbliżać się; strzelić/strzelać do wroga
  • służyć wrogowi; przebaczyć/przebaczać wrogom
  • mieć, zyskać; pokonać; zwalczać wroga
  • być, stać się, zostać wrogiem
  • uważać na wroga; uważać, uznać kogoś za wroga
  • uciec/uciekać przed wrogiem; kolaborować, spiskować; walczyć z wrogiem; chronić się przed wrogami

Cytaty

[...] moi wrogowie z kontrwywiadu coraz bezczelniej sobie poczynali, nasyłając na mnie szpicli i agentów, [...]

źródło: NKJP: Jerzy Andrzejewski: Apelacja, 1968

Moroz stał się zajadłym wrogiem prezydenta i uprawianej przez niego polityki.

źródło: NKJP: Jagienka Wilczak: Przedwiośnie, Polityka, 2002-04-13

[...]gdy wojna się skończyła, dalej byli wrogami. Mieszkali w tej samej wsi, ale nie pozwalali ani żonom się swoim spotykać, ani dzieciom swoim się razem bawić.

źródło: NKJP: Wiesław Myśliwski: Traktat o łuskaniu fasoli, 2007

Nikomu nie właziłem w drogę, nikomu nie przeszkadzałem, z nikim nie konkurowałem. To sprawiło, że nie miałem w zasadzie ani zaciętych wrogów, ani oddanych przyjaciół.

źródło: NKJP: Roman Antoszewski: Kariera na trzy karpie morskie, 2000

Lustracja to próba stawienia czoła współpracy księży z wrogami Kościoła.

źródło: NKJP: Józef Augustyn: Rozmowy o księżach rodzinie i życiu duchowym, 2010

Czy Związek Radziecki był wrogiem Polski? Ktokolwiek ma dziś wątpliwości - po 17 września 1939 r., po Katyniu, Charkowie i Miednoje, po procesie szesnastu, po ujawnieniu prawdy o niezliczonych innych zbrodniach - po prostu nie zna historii.

źródło: NKJP: Kazimierz OrłoŚ: Co z naszą inteligencją?, Gazeta Wyborcza, 1996-02-13

Składnia

bez ograniczeń + wróg +
(KOGO)
bez ograniczeń + wróg +
(CZYJ)

2. Polski

Definicja

wojsko przeciwnika w czasie wojny

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna osoby związane z wojskiem i wojną

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa stosunki międzynarodowe

Relacje znaczeniowe

synonimy:  nieprzyjaciel
antonimy:  przyjaciel, sojusznik

Połączenia

  • potężny, silny, wielki; główny; wspólny; nadciągający; uzbrojony; uciekający; nasz wróg; wróg zewnętrzny
  • atak; siły; armia; oddziały, szeregi; pociski; przewaga; klęska; linia obrony, pozycje; tyły; obóz; strona; na łaskę; na pastwę; w obliczu wroga; liczba; ciosy, ręce wrogów
  • triumf, zwycięstwo nad wrogiem; konfrontacja, starcie, walka, wojna; układy, współpraca z wrogiem
  • wróg nadszedł/nadchodzi, wkroczył/wkracza; zaskoczony przez wroga
  • rozpoznać, szukać; atakować, bić, zaatakować; niszczyć, unicestwić, zniszczyć; pokonać, rozbić, zabić; zaskoczyć, zmylić; zwyciężyć/zwyciężać wroga; wypatrywać; przepędzić wrogów
  • czekać; ruszyć; rzucić się/rzucać się na wroga
  • bronić się przed wrogiem; bić się, mierzyć się, walczyć; rozprawić się/rozprawiać się, zmagać się, zmierzyć się; bratać się z wrogiem
  • zemścić się; zdobyty na wrogach

Cytaty

Polska walczyła samotnie wystawiona na uderzenia silniejszego wroga, a sojusznicy nie wykonali postanowień traktatowych, ani nie próbowali udzielić jakiejkolwiek pomocy.

źródło: NKJP: Andrzej Anonimus: Nie nadaje się, przecież to jeszcze szczeniak, 1999

[...]strzelałem, no, musiałem strzelać, bo wróg strzelał do mnie, a ja strzelałem do wrogów, to znaczy do tych Niemców, tak było, takie to były czasy, to były ciężkie czasy, wszędzie wrogowie.

źródło: NKJP: Sławomir Shuty: Cukier w normie z ekstrabonusem, 2005

[...]twój mąż walczy z Niemcami, bije się o Polskę, strzela z armaty do wrogów ojczyzny, a oni strzelają do niego, [...]

źródło: NKJP: Andrzej Zaniewski: Król Tanga, 1997

Król Sedecjasz, dowiedziawszy się, że wróg wkroczył do miasta, uciekł i został schwytany przez Babilończyków dopiero następnego dnia.

źródło: NKJP: Leszek K. Talko: Najstarsza zguba świata, Gazeta Wyborcza, 1992-05-22

Oddziały wroga zaczęły zajmować pozycje wyjściowe w rejonie Pawłowa.

źródło: NKJP: Łukasz Politański: Walki 2 ppLeg. w rejonie Gór Borowskich 3-6.09.1939, Bo wolność krzyżami, 2009

Składnia

bez ograniczeń + wróg +
KOGO/CZEGO

3. tytoniu

Definicja

osoba, która odnosi się do czegoś z niechęcią i nie uznaje tego

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Połączenia

  • główny; prawdziwy, wielki; bezlitosny, fanatyczny, nieprzejednany, nieubłagany, zaciekły, zacięty, zajadły, zaprzysięgły, zawzięty wróg
  • wróg systemu, ustroju; państwa; kultury, sportu, wiary, wolności; chrześcijaństwa, islamu; demokracji, komunizmu, socjalizmu; polskości; rewolucji; palenia (papierosów); kotów

Cytaty

Dziwiło Halinę, że Franciszek zaczął pykać fajkę, chociaż zawsze był wrogiem tytoniu.

źródło: NKJP: Włodzimierz Nowak: Obwód głowy, 2007

Mama była wrogiem telewizji. Owszem, oglądała czasem serwisy informacyjne, jakieś filmy, ale gdy program, który chciała zobaczyć, się kończył, od razu wyłączała odbiornik.

źródło: NKJP: Mariusz Kaszyński: Skarb w glinianym naczyniu, 2008

Na jego lekcjach panowała wzorowa dyscyplina, a każde najmniejsze jej naruszenie karał z niepohamowaną wściekłością. Zajadły wróg najnowszych metod nauczania wymagał jednego: kucia, kucia i jeszcze raz kucia.

źródło: NKJP: Zbigniew Mentzel: Wszystkie języki świata, 2005

W latach swej posługi biskupiej uważany był przez władze PRL za jednego z głównych wrogów ustroju. Mimo braku zgody władz stworzył w swojej diecezji przeszło 220 nowych parafii [...]

źródło: NKJP: MG: Dzięki niemu droga do wolności stała się krótsza, Życie Podkarpackie, 2009-06-24

Amway - jak wszystkie firmy sprzedaży sieciowej - ma rzesze zagorzałych zwolenników, ale i wielu fanatycznych wrogów.

źródło: NKJP: Paweł Wujec: AMWAY WSCHODZI NA WSCHODZIE, Gazeta Wyborcza, 1993-10-21

Składnia

bez ograniczeń + wróg +
(CZEGO)

4. pszczół

Definicja

coś, co szkodzi komuś lub czemuś

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie słownictwo oceniające

Połączenia

  • naturalny; ukryty wróg
  • wróg człowieka

Cytaty

[...]najgorszym wrogiem tego malarstwa jest światło i nadmierna wilgotność. Pod wpływem słońca miniatury szybko płowieją. Z kolei wilgotność wyższa niż czterdzieści cztery procent szkodzi silnie higroskopijnej kości słoniowej.

źródło: NKJP: Janusz Miliszkiewicz: Przygoda bycia Polakiem, 2007

Gdy odkryto, że wysokie ciśnienie jest jednym z głównych wrogów długiego życia, pojawiły na rynku setki modeli aparatów do pomiaru ciśnienia.

źródło: NKJP: Tomasz Jastrun: Rzeka podziemna, 2005

Nikotyna i trucizny zawarte w dymie papierosowym zabijają długo, skrycie, ale skutecznie! Papieros to groźny wróg człowieka. Po prostu: skrytobójca!

źródło: NKJP: Stanisław Tubek: Dymek z papierosa, Wychowawca, 2003-12

Wrogiem pszczół jest wiatr.

źródło: NKJP: Ule zdobią ich ogrody: Dziennik Polski, 2008-07-26

[...]lisy, które już zamieszkały we wrocławskim parku Południowym, w ogóle nie mają naturalnego wroga.

źródło: NKJP: Jerzy Wójcik: Zaproszenie do miasta, Słowo Polskie Gazeta Wrocławska, 2006-03-23

Składnia

bez ograniczeń + wróg +
(KOGO/CZEGO)

Frazeologizmy

wróg ludu
wróg klasowy
wróg ludu
wróg klasowy

Przysłowia

Lepsze jest wrogiem dobrego
Data ostatniej modyfikacji: 11.10.2024
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN