Chronologizacja
Od XV w. śkło / śćkło / skło.
Pochodzenie
psł. *stьklo 'szklany kielich' >'wyrób przedmiot ze szkła' > 'szkło'
z goc. stikls (m) 'puchar, kielich'
1.a materiał
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Przemysł materiały używane w przemyśle
Połączenia
- bezbarwne, białe, dymne, kolorowe, matowe, mleczne, odblaskowe, przezroczyste, zielonkawe; weneckie; cienkie, grube; hartowane; kuloodporne, żaroodporne szkło; szkło butelkowe, laboratoryjne, okienne, optyczne, pancerne
- (ciemnozielone) szkło butelki
- szkło na ekrany kineskopów, na elewacje budynków, na witraże
- szkło, plastik i papier; szkło, makulatura i złom
- huta; produkcja, wytop; kawałek, odłamek, okruchy, tafla szkła
- butelka, flakon, karafka, kieliszek, kubek, kufel, szklaneczka, zastawa stołowa; kałamarz, miarka, popielniczka; blat, półka, wyroby; zwierzątka; biżuteria, paciorki ze szkła
- dmuchać; ciąć szkło
- kruchy jak szkło
Cytaty
|
W 1895 powstała tu Fabryka Wyrobów Tłuszczowych „Strem” [...], w latach następnych fabryka przetworów kostnych i odpadów skórnych, huta szkła butelkowego. źródło: NKJP: Lech Szaraniec: Górny Śląsk, 1997 |
|
|
Obecnie ta firma i Saint-Gobain Sekurit HanGlass zatrudniają 1577 osób przy produkcji szkła okiennego, dekoracyjnego, fasadowego [...] oraz szyb dla motoryzacji i kolei. źródło: NKJP: (pas): Będą nowe miejsca pracy, Dziennik Zachodni, 2007-02-06 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | szkło |
szkła |
|
| D. | szkła |
szkieł |
|
| C. | szkłu |
szkłom |
|
| B. | szkło |
szkła |
|
| N. | szkłem |
szkłami |
|
| Ms. | szkle |
szkłach |
|
| W. | szkło |
szkła |
Inne uwagi
Zwykle lp
1.b wyrób
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie miejsca, osoby, przedmioty, sytuacje związane z jedzeniem
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka sprzęty domowe i przedmioty codziennego użytku
Połączenia
- szkło artystyczne, gospodarcze, kuchenne, ozdobne, stołowe, użytkowe
- szkło na biurku, na ladzie, na ławie, na stole
- szkło i porcelana; ceramika i szkło; malarstwo, grafika, rysunek i szkło artystyczne
- fabryka; wydział; pokaz, prezentacja; kolekcja, wystawa szkła (artystycznego)
- kontener, kosz, pojemnik, worek na szkło
- gablota; regały z książkami; kieliszki, kryształy za szkłem; sklep; kredens, szafka ze szkłem (i porcelaną)
- malowidło, obraz, obrazek na szkle
- czyścić, myć, polerować, przecierać; odstawić (do szafki, na stół); rozbić, stłuc szkło; segregować szkła
- malować na szkle; sięgnąć (do szafki) po szkło
- coś stoi, ustawione jest (na półce, w szafce, na regale) za szkłem
- pić (wino) w szkle
Cytaty
|
Rodzice harowali, ale nie dorobili się ani samochodu, ani kolorowego telewizora marki „Rubin” czy pralki automatycznej. W domu nie grał adapter albo szpulowiec, nie mówiąc o jakimś kasetowym cudeńku. Meblościanka, stół nakryty ceratą, haftowana serwetka pod szkłem na ławie, czarno-biały odbiornik i stare radio nikogo nie zachwycały. źródło: NKJP: Paulina Grych: Schiza, 2008 |
|
|
Kelnerzy zwinni, przysięgłoby się, rozmiłowani w swoim zawodzie, poruszali się zdumiewająco szybko i tylko cudem nie wpadali na siebie. [...] Brzęczało szkło. Dzwoniły noże, łyżki, widelce. źródło: NKJP: Stanisław Dygat: Podróż, 1979 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | szkło |
szkła |
|
| D. | szkła |
szkieł |
|
| C. | szkłu |
szkłom |
|
| B. | szkło |
szkła |
|
| N. | szkłem |
szkłami |
|
| Ms. | szkle |
szkłach |
|
| W. | szkło |
szkła |
2. szklany złom
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii stan skupienia, trwałość materii
Połączenia
- szkło z rozbitej butelki, z powybijanych witryn, z wybitych okien
- resztki szkła
- szkło chrzęściło, chrupało (pod butami, nogami), posypało się, rozprysło się (na chodnik, na ludzi, po podłodze)
- wejść na szkło
Cytaty
|
Chciała nalać sobie wody do szklanki, ale nagle nie mogła, szklanka wypadła jej z ręki. Zbierając szkło, skaleczyła się głęboko. Było dużo krwi. źródło: NKJP: Maria Nurowska: Dwie Miłości, 2008 |
|
|
Stare [drzwi] rozbiły się, kiedy wymontowane stały już pod szkolnym parkanem. Silny podmuch wiatru przewrócił je na betonowy chodnik i szkło rozprysło się na drobne kawałki. źródło: NKJP: (kub): Stare drzwi przewrócił silny wiatr, Dziennik Łódzki, 2004-12-08 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | szkło |
szkła |
|
| D. | szkła |
szkieł |
|
| C. | szkłu |
szkłom |
|
| B. | szkło |
szkła |
|
| N. | szkłem |
szkłami |
|
| Ms. | szkle |
szkłach |
|
| W. | szkło |
szkła |
3. kawałek
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii stan skupienia, trwałość materii
Połączenia
- skaleczyć się szkłem
Cytaty
|
Skaleczył się szkłem z rozbitej szyby w drzwiach. źródło: NKJP: Łukasz Medeksza: Pani dźgnęła pana, Gazeta Wrocławska, 2002-01-24 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | szkło |
szkła |
|
| D. | szkła |
szkieł |
|
| C. | szkłu |
szkłom |
|
| B. | szkło |
szkła |
|
| N. | szkłem |
szkłami |
|
| Ms. | szkle |
szkłach |
|
| W. | szkło |
szkła |
4. soczewka
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego zmysły
CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn
Połączenia
- grube, mocne szkła; fotochromowe
- szkła lornetki, lunety, mikroskopu, okularów
- binokle, okulary, oprawka z grubymi/ mocnymi szkłami
- przyciemnione; zaparowane szkło
- szkła błyszczą, połyskują
- wprawić, wstawić (nowe); czyścić, przetrzeć szkła
Cytaty
|
Pułkownik zdjął okulary, przetarł szkła skrawkiem irchy, zamrugał powiekami. źródło: NKJP: Andrzej Zbych: Stawka większa niż życie, 2000 |
|
|
Byliśmy daleko i mogliśmy patrzeć. Kiedy zrobiło się cicho, Morawski założył osłonę na szkła lornetki i odszedł bez słowa. źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Afrykanka, 2005 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | szkło |
szkła |
|
| D. | szkła |
szkieł |
|
| C. | szkłu |
szkłom |
|
| B. | szkło |
szkła |
|
| N. | szkłem |
szkłami |
|
| Ms. | szkle |
szkłach |
|
| W. | szkło |
szkła |
Inne uwagi
Zwykle lm
5. naczynie z alkoholem
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie używki
Połączenia
- szkło i zagrycha
- puste szkło
- wychylić szkło
Cytaty
|
Wypiła kolejny kieliszek wiśniówki. Spojrzała na puste szkło i powiedziała: źródło: NKJP: Szymon Bogacz: Koło kwintowe, 2009 |
|
|
Rozlał wódkę do dwóch kieliszków. Stuknęło szkło i wychylili na raz. źródło: NKJP: Martyna Żandarska-Ochnik: Pan wichrów i powiewów, 2008 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | szkło |
szkła |
|
| D. | szkła |
szkieł |
|
| C. | szkłu |
szkłom |
|
| B. | szkło |
szkła |
|
| N. | szkłem |
szkłami |
|
| Ms. | szkle |
szkłach |
|
| W. | szkło |
szkła |