Chronologizacja
Pochodzenie
psł. *pętьno 'znak, znamię'
Pierwotne znaczenie formy prasłowiańskiej to być może 'ślad, odbicie stóp zwierzęcia na ziemi, na śniegu', w takim razie od psł. *pęta 'pięta'; może urzeczownikowiona postać rodzaju nijakiego przymiotnika *pętьnъ 'odnoszący się do pięty' (Bor); zob. pięta
1. wypalać
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Prawo i łamanie prawa więzienie i kara
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt hodowla i opieka nad zwierzętami; człowiek wobec zwierząt
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | znamię |
Połączenia
- piętno na czole, na skórze
- wypalić piętno
Cytaty
|
Miał wyłupione lewe oko i piętno wypalone na policzku - znak, że złapano go, gdy kradł bydło. źródło: NKJP: Tomasz Kołodziejczak: Krew i kamień, 2003 |
|
|
Wszedłszy do namiotu, Polluks zobaczył młodego, rosłego niewolnika z piętnem na czole. źródło: NKJP: Halina Rudnicka: Uczniowie Spartkakusa, 1996 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | piętno |
piętna |
|
| D. | piętna |
piętn |
|
| C. | piętnu |
piętnom |
|
| B. | piętno |
piętna |
|
| N. | piętnem |
piętnami |
|
| Ms. | piętnie |
piętnach |
|
| W. | piętno |
piętna |
2. na skórze
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka wygląd
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | znamię |
Cytaty
|
Poznała go od razu, pamiętała te paskudne oczy i piętno na gębie. źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Wieża jaskółki, 2001 |
|
|
Ale przecież to kobieta czarna - Murzynka, Cyganka. Obca, z piętnem na policzku. źródło: NKJP: Maria Janion, Piotr Siemion: Obce ciała, Ozon , nr 3, 2005 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | piętno |
piętna |
|
| D. | piętna |
piętn |
|
| C. | piętnu |
piętnom |
|
| B. | piętno |
piętna |
|
| N. | piętnem |
piętnami |
|
| Ms. | piętnie |
piętnach |
|
| W. | piętno |
piętna |
3. choroby
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie słownictwo oceniające
Połączenia
- głębokie, mocne, niezatarte, silne, trwałe, wyraźne; indywidualne, swoiste, własne; polityczne piętno
- piętno zdrajcy; grzechu, hańby; choroby, śmierci; historii, przeszłości, wojny
- piętno w psychice
- piętno ciąży na kimś/czymś
- nadać/nadawać, odcisnąć/odciskać, pozostawić, !?wywrzeć, zostawić; nosić piętno
- naznaczyć/naznaczać, skazić piętnem
- żyć z piętnem
Cytaty
|
Choć wszyscy w Izraelu starają się żyć normalnie, to jednak piętno wojny odbija się na zachowaniach ludzi. źródło: NKJP: Jan Hofman: Futlbol w cieniu wojny, Express Ilustrowany, 2002-03-15 |
|
|
Najsłynniejsze kawiarnie „dorabiały się” stałej klienteli, która dodawała kolorytu i naznaczała swoistym piętnem odwiedzany lokal. źródło: NKJP: Andrzej Chwalba (red.): Obyczaje w Polsce: od średniowiecza do czasów wzspółczesnych, 2005 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | piętno |
piętna |
|
| D. | piętna |
piętn |
|
| C. | piętnu |
piętnom |
|
| B. | piętno |
piętna |
|
| N. | piętnem |
piętnami |
|
| Ms. | piętnie |
piętnach |
|
| W. | piętno |
piętna |
Składnia
|
+ | piętno | + |
(CZEGO)
|
Informacja normatywna
Uznawane za niepoprawne w połączeniu: wywrzeć piętno