UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

przemówić

Chronologizacja

SStp, SPXVI: przemowić, SKN, SJPXVII, STR: przemowić, SL, SWil, SJPWar, SJPDor, SJPSz, SJPDun, ISJP, PSWP, USJP

Pochodzenie

Zob. mówić

1. publicznie

Definicja

wygłosić mowę

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Język mówienie

Połączenia

biskup, papież, proboszcz; minister, premier, prezes, prezydent; rektor... przemówił
przemówić do mieszkańców, do wiernych, do zgromadzonych...; na wiecu, na zebraniu; w parlamencie, w sejmie
przemówić przez radio
przemówić w czyimś imieniu
przemówić publicznie

Cytaty

- Skoro nie wystarczy przekonać pojedynczych ludzi, trzeba przemówić do tłumów - stwierdziła. Jednak próba przemówienia do ludzi znajdujących się na rynku nie skończyła się niczym dobrym.

źródło: NKJP: Elżbieta Hajnicz: Poza nurtem czasu, 1996

Roztrąbili, że przemówię na dużej przerwie. Ludność przybyła gromadnie. Nawet sporo dzieci z klas pierwszych.

źródło: NKJP: Tadeusz Zimecki: Ja, Franek..., 2001

Zani ponownie wlazł na sejmową trybunę i przemówił donośnie: - Proszę o uwagę! Przedstawiciele międzynarodowego korpusu dyplomatycznego opuszczą teraz salę.

źródło: NKJP: Grzegorz Mathea: IV Rzeczpospolita, 2005

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	przemówię	przemówimy
2 os.	przemówisz	przemówicie
3 os.	przemówi	przemówią

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	przemówiłem +(e)m przemówił	przemówiłam +(e)m przemówiła	przemówiłom +(e)m przemówiło	przemówiliśmy +(e)śmy przemówili	przemówiłyśmy +(e)śmy przemówiły
2 os.	przemówiłeś +(e)ś przemówił	przemówiłaś +(e)ś przemówiła	przemówiłoś +(e)ś przemówiło	przemówiliście +(e)ście przemówili	przemówiłyście +(e)ście przemówiły
3 os.	przemówił	przemówiła	przemówiło	przemówili	przemówiły

bezosobnik: przemówiono

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		przemówmy
2 os.	przemów	przemówcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	przemówiłbym bym przemówił	przemówiłabym bym przemówiła	przemówiłobym bym przemówiło	przemówilibyśmy byśmy przemówili	przemówiłybyśmy byśmy przemówiły
2 os.	przemówiłbyś byś przemówił	przemówiłabyś byś przemówiła	przemówiłobyś byś przemówiło	przemówilibyście byście przemówili	przemówiłybyście byście przemówiły
3 os.	przemówiłby by przemówił	przemówiłaby by przemówiła	przemówiłoby by przemówiło	przemówiliby by przemówili	przemówiłyby by przemówiły

bezosobnik: przemówiono by

bezokolicznik: przemówić

imiesłów przysłówkowy uprzedni: przemówiwszy

gerundium: przemówienie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	przemówienie	przemówienia
D.	przemówienia	przemówień
C.	przemówieniu	przemówieniom
B.	przemówienie	przemówienia
N.	przemówieniem	przemówieniami
Ms.	przemówieniu	przemówieniach
W.	przemówienie	przemówienia

odpowiednik aspektowy: przemawiać

Składnia

Rz_osobowy	+	przemówić	+	GDZIE
Rz_osobowy	+	przemówić	+	do KOGO
Rz_osobowy	+	przemówić	+	MOWA WPROST

2. odzyskać mowę

Definicja

książk.

odzyskać zdolność mówienia

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Język mówienie

Cytaty

Nie wiadomo, bo trup nie przemówi. Miejmy nadzieję, że nie przemówi, bo gdyby przemówił, to cała zabawa na nic.

źródło: NKJP: Michał Komar: Wtajemniczenia, 2009

Uciekali wtedy, a ilu chromych odzyskiwało władzę w nogach, ilu ślepych przejrzało, a niemych przemówiło, tego nikt nie zliczy.

źródło: NKJP: Tomasz Kołodziejczak: Krew i kamień, 2003

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	przemówię	przemówimy
2 os.	przemówisz	przemówicie
3 os.	przemówi	przemówią

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	przemówiłem +(e)m przemówił	przemówiłam +(e)m przemówiła	przemówiłom +(e)m przemówiło	przemówiliśmy +(e)śmy przemówili	przemówiłyśmy +(e)śmy przemówiły
2 os.	przemówiłeś +(e)ś przemówił	przemówiłaś +(e)ś przemówiła	przemówiłoś +(e)ś przemówiło	przemówiliście +(e)ście przemówili	przemówiłyście +(e)ście przemówiły
3 os.	przemówił	przemówiła	przemówiło	przemówili	przemówiły

bezosobnik: przemówiono

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		przemówmy
2 os.	przemów	przemówcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	przemówiłbym bym przemówił	przemówiłabym bym przemówiła	przemówiłobym bym przemówiło	przemówilibyśmy byśmy przemówili	przemówiłybyśmy byśmy przemówiły
2 os.	przemówiłbyś byś przemówił	przemówiłabyś byś przemówiła	przemówiłobyś byś przemówiło	przemówilibyście byście przemówili	przemówiłybyście byście przemówiły
3 os.	przemówiłby by przemówił	przemówiłaby by przemówiła	przemówiłoby by przemówiło	przemówiliby by przemówili	przemówiłyby by przemówiły

bezosobnik: przemówiono by

bezokolicznik: przemówić

imiesłów przysłówkowy uprzedni: przemówiwszy

gerundium: przemówienie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	przemówienie	przemówienia
D.	przemówienia	przemówień
C.	przemówieniu	przemówieniom
B.	przemówienie	przemówienia
N.	przemówieniem	przemówieniami
Ms.	przemówieniu	przemówieniach
W.	przemówienie	przemówienia

odpowiednik aspektowy: przemawiać

Składnia

Rz_osobowy

przemówić

3. odezwać się

Definicja

odezwać się

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Język mówienie

Cytaty

Rudzielec nie był w stanie przełknąć poczęstunku czy przemówić. Jeśli zebrał się na odwagę, by spojrzeć na Ilonkę, czerwienił się i znowu wbijał oczy w stół.

źródło: NKJP: Manuela Gretkowska: Namiętnik, 1997

- Proszę pana - przemówił spokojnie, łagodnym głosem - jestem właścicielem agencji „Sejf”. Publikowanie moich zdjęć utrudnia mi pracę i proszę, żeby pan tego nie robił. -

źródło: NKJP: Michał Bielecki: Dziewczyna z Banku Prowincjonalnego S. A., 1997

Wojownik spróbował przemówić, lecz nie zdołał wydobyć ni słowa. Lęk zacisnął mu gardło.

źródło: NKJP: Plewy na wietrze, Esensja, 2006-10

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	przemówię	przemówimy
2 os.	przemówisz	przemówicie
3 os.	przemówi	przemówią

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	przemówiłem +(e)m przemówił	przemówiłam +(e)m przemówiła	przemówiłom +(e)m przemówiło	przemówiliśmy +(e)śmy przemówili	przemówiłyśmy +(e)śmy przemówiły
2 os.	przemówiłeś +(e)ś przemówił	przemówiłaś +(e)ś przemówiła	przemówiłoś +(e)ś przemówiło	przemówiliście +(e)ście przemówili	przemówiłyście +(e)ście przemówiły
3 os.	przemówił	przemówiła	przemówiło	przemówili	przemówiły

bezosobnik: przemówiono

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		przemówmy
2 os.	przemów	przemówcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	przemówiłbym bym przemówił	przemówiłabym bym przemówiła	przemówiłobym bym przemówiło	przemówilibyśmy byśmy przemówili	przemówiłybyśmy byśmy przemówiły
2 os.	przemówiłbyś byś przemówił	przemówiłabyś byś przemówiła	przemówiłobyś byś przemówiło	przemówilibyście byście przemówili	przemówiłybyście byście przemówiły
3 os.	przemówiłby by przemówił	przemówiłaby by przemówiła	przemówiłoby by przemówiło	przemówiliby by przemówili	przemówiłyby by przemówiły

bezosobnik: przemówiono by

bezokolicznik: przemówić

imiesłów przysłówkowy uprzedni: przemówiwszy

gerundium: przemówienie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	przemówienie	przemówienia
D.	przemówienia	przemówień
C.	przemówieniu	przemówieniom
B.	przemówienie	przemówienia
N.	przemówieniem	przemówieniami
Ms.	przemówieniu	przemówieniach
W.	przemówienie	przemówienia

odpowiednik aspektowy: przemawiać

Składnia

Rz_osobowy	+	przemówić	+
Rz_osobowy	+	przemówić	+	MOWA WPROST

4. ująć się za kimś

Definicja

książk.

wstawić się za kimś

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich

Cytaty

Nie mogłem mieć żadnych wątpliwości, że młody ksiądz nie przemówi za mną. Czułem, że mi odmówią.

źródło: NKJP: Tadeusz Breza: Urząd, 1960

Ponieważ w Niepokalanowie zakonnikiem był najmłodszy brat mamusi, wujek Jasiu, poprosiłem, by przemówiła za mną do wujka, bowiem chciałbym wstąpić do Małego Seminarium Misyjnego.

źródło: NKJP: Gazeta Krakowska , 2008-11-07

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	przemówię	przemówimy
2 os.	przemówisz	przemówicie
3 os.	przemówi	przemówią

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	przemówiłem +(e)m przemówił	przemówiłam +(e)m przemówiła	przemówiłom +(e)m przemówiło	przemówiliśmy +(e)śmy przemówili	przemówiłyśmy +(e)śmy przemówiły
2 os.	przemówiłeś +(e)ś przemówił	przemówiłaś +(e)ś przemówiła	przemówiłoś +(e)ś przemówiło	przemówiliście +(e)ście przemówili	przemówiłyście +(e)ście przemówiły
3 os.	przemówił	przemówiła	przemówiło	przemówili	przemówiły

bezosobnik: przemówiono

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		przemówmy
2 os.	przemów	przemówcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	przemówiłbym bym przemówił	przemówiłabym bym przemówiła	przemówiłobym bym przemówiło	przemówilibyśmy byśmy przemówili	przemówiłybyśmy byśmy przemówiły
2 os.	przemówiłbyś byś przemówił	przemówiłabyś byś przemówiła	przemówiłobyś byś przemówiło	przemówilibyście byście przemówili	przemówiłybyście byście przemówiły
3 os.	przemówiłby by przemówił	przemówiłaby by przemówiła	przemówiłoby by przemówiło	przemówiliby by przemówili	przemówiłyby by przemówiły

bezosobnik: przemówiono by

bezokolicznik: przemówić

imiesłów przysłówkowy uprzedni: przemówiwszy

gerundium: przemówienie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	przemówienie	przemówienia
D.	przemówienia	przemówień
C.	przemówieniu	przemówieniom
B.	przemówienie	przemówienia
N.	przemówieniem	przemówieniami
Ms.	przemówieniu	przemówieniach
W.	przemówienie	przemówienia

odpowiednik aspektowy: przemawiać

Składnia

Rz_osobowy

przemówić

za KIM

5. uzewnętrznić się

Definicja

książk.

ujawnić się w czyimś zachowaniu lub postępowaniu

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka zachowania emocjonalne

Połączenia

gniew przemówił, pycha przemówiła przez kogoś

Cytaty

[...] oznajmił, że jemu wszystko wolno, bo nazywa się prezydent. Po raz kolejny przemówiła przez niego pycha. A to jeden z grzechów głównych, o czym jako katolik wiedzieć powinien.

źródło: NKJP: telefoniczna opinia publiczna, Gazeta Wyborcza, 1994-09-30

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	przemówię	przemówimy
2 os.	przemówisz	przemówicie
3 os.	przemówi	przemówią

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	przemówiłem +(e)m przemówił	przemówiłam +(e)m przemówiła	przemówiłom +(e)m przemówiło	przemówiliśmy +(e)śmy przemówili	przemówiłyśmy +(e)śmy przemówiły
2 os.	przemówiłeś +(e)ś przemówił	przemówiłaś +(e)ś przemówiła	przemówiłoś +(e)ś przemówiło	przemówiliście +(e)ście przemówili	przemówiłyście +(e)ście przemówiły
3 os.	przemówił	przemówiła	przemówiło	przemówili	przemówiły

bezosobnik: przemówiono

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		przemówmy
2 os.	przemów	przemówcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	przemówiłbym bym przemówił	przemówiłabym bym przemówiła	przemówiłobym bym przemówiło	przemówilibyśmy byśmy przemówili	przemówiłybyśmy byśmy przemówiły
2 os.	przemówiłbyś byś przemówił	przemówiłabyś byś przemówiła	przemówiłobyś byś przemówiło	przemówilibyście byście przemówili	przemówiłybyście byście przemówiły
3 os.	przemówiłby by przemówił	przemówiłaby by przemówiła	przemówiłoby by przemówiło	przemówiliby by przemówili	przemówiłyby by przemówiły

bezosobnik: przemówiono by

bezokolicznik: przemówić

imiesłów przysłówkowy uprzedni: przemówiwszy

gerundium: przemówienie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	przemówienie	przemówienia
D.	przemówienia	przemówień
C.	przemówieniu	przemówieniom
B.	przemówienie	przemówienia
N.	przemówieniem	przemówieniami
Ms.	przemówieniu	przemówieniach
W.	przemówienie	przemówienia

odpowiednik aspektowy: przemawiać

Składnia

przemówić

przez KOGO

6. do wyobraźni

Definicja

przekonać do przyjęcia określonej myśli lub poglądów

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich

Połączenia

przemówić komuś do rozsądku, do serca, do sumienia, do wyobraźni; do ludzi, do widzów, do młodzieży

Cytaty

	Wczesne chrześcijaństwo, aby przemówić do ludzi, musiało po prostu posłużyć się językiem znanego im mitu. Język mitu ma swoje prawa, nie jest to zapis historyczny. źródło: NKJP: Joanna Podgórska: Inna Maria, Polityka 2006-04-15
	Sęk w tym, że słucham też naszego papieża, potrafi przemówić do sumienia nawet kogoś takiego jak ja. źródło: NKJP: Wojciech Chmielewski: Brzytwa, 2008
	- Na komunistów pan chce wszystko zrzucić? - Nie. Na tych, co potrafią przemówić do wyobraźni, poruszyć serca, myślę o tych, co piszą. źródło: NKJP: Wojciech Żukrowski: Kamienne tablice, 1966
	Zależy nam, by wystawa przemówiła do ludzi młodych, niepamiętających tamtych wydarzeń. Stąd komputery, multimedia, za pośrednictwem których można będzie poznać historię „S” oraz historię walki o demokrację w Polsce. źródło: NKJP: Bogdan Lis: Mniej martyrologii, Polityka, 2000-08-26
	Zawierając, rzecz jasna, odpowiednią ilość podstawowych i ważnych informacji ma dać pewien obraz poetycki, przekazujący nie tylko wiedzę, ale i emocje, po to by silniej przemówić do widza, pozwolić mu przeżyć, a następnie skłonić do refleksji. źródło: NKJP: STANISŁAW JANICKI: Między młotem a kowadłem, Trybuna Śląska, 2001-12-07

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	przemówię	przemówimy
2 os.	przemówisz	przemówicie
3 os.	przemówi	przemówią

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	przemówiłem +(e)m przemówił	przemówiłam +(e)m przemówiła	przemówiłom +(e)m przemówiło	przemówiliśmy +(e)śmy przemówili	przemówiłyśmy +(e)śmy przemówiły
2 os.	przemówiłeś +(e)ś przemówił	przemówiłaś +(e)ś przemówiła	przemówiłoś +(e)ś przemówiło	przemówiliście +(e)ście przemówili	przemówiłyście +(e)ście przemówiły
3 os.	przemówił	przemówiła	przemówiło	przemówili	przemówiły

bezosobnik: przemówiono

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		przemówmy
2 os.	przemów	przemówcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	przemówiłbym bym przemówił	przemówiłabym bym przemówiła	przemówiłobym bym przemówiło	przemówilibyśmy byśmy przemówili	przemówiłybyśmy byśmy przemówiły
2 os.	przemówiłbyś byś przemówił	przemówiłabyś byś przemówiła	przemówiłobyś byś przemówiło	przemówilibyście byście przemówili	przemówiłybyście byście przemówiły
3 os.	przemówiłby by przemówił	przemówiłaby by przemówiła	przemówiłoby by przemówiło	przemówiliby by przemówili	przemówiłyby by przemówiły

bezosobnik: przemówiono by

bezokolicznik: przemówić

imiesłów przysłówkowy uprzedni: przemówiwszy

gerundium: przemówienie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	przemówienie	przemówienia
D.	przemówienia	przemówień
C.	przemówieniu	przemówieniom
B.	przemówienie	przemówienia
N.	przemówieniem	przemówieniami
Ms.	przemówieniu	przemówieniach
W.	przemówienie	przemówienia

odpowiednik aspektowy: przemawiać

Składnia

przemówić

KOMU + do CZEGO

7. za czymś

Definicja

przekonać do czegoś, będąc argumentem za lub przeciw

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Połączenia

argument przemówił, racje przemówiły

Cytaty

Wiem z dokumentów, że po odsłonięciu płyty boiska okazała się potrzebna melioracja terenu i całkowita wymiana murawy. Również zaplecze pozostawiało wiele do życzenia. Te argumenty przemówiły za rozbudową projektu remontu.

źródło: NKJP: Gazeta Miejska nr 3 (46), 2000, Toruń

D udek to pierwszy polski piłkarz w drużynie Królewskich. Przemówiło za nim doświadczenie oraz fakt, że hiszpański zespół nie musiał płacić za transfer ani grosza – kilkanaście dni temu wygasła umowa Dudka z poprzednim klubem i Realowi pozostało jedynie wynegocjować indywidualny kontrakt zawodnika.

źródło: NKJP: Słowo Polskie Gazeta Wrocławska, 2007-07-13

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	przemówię	przemówimy
2 os.	przemówisz	przemówicie
3 os.	przemówi	przemówią

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	przemówiłem +(e)m przemówił	przemówiłam +(e)m przemówiła	przemówiłom +(e)m przemówiło	przemówiliśmy +(e)śmy przemówili	przemówiłyśmy +(e)śmy przemówiły
2 os.	przemówiłeś +(e)ś przemówił	przemówiłaś +(e)ś przemówiła	przemówiłoś +(e)ś przemówiło	przemówiliście +(e)ście przemówili	przemówiłyście +(e)ście przemówiły
3 os.	przemówił	przemówiła	przemówiło	przemówili	przemówiły

bezosobnik: przemówiono

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		przemówmy
2 os.	przemów	przemówcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	przemówiłbym bym przemówił	przemówiłabym bym przemówiła	przemówiłobym bym przemówiło	przemówilibyśmy byśmy przemówili	przemówiłybyśmy byśmy przemówiły
2 os.	przemówiłbyś byś przemówił	przemówiłabyś byś przemówiła	przemówiłobyś byś przemówiło	przemówilibyście byście przemówili	przemówiłybyście byście przemówiły
3 os.	przemówiłby by przemówił	przemówiłaby by przemówiła	przemówiłoby by przemówiło	przemówiliby by przemówili	przemówiłyby by przemówiły

bezosobnik: przemówiono by

bezokolicznik: przemówić

imiesłów przysłówkowy uprzedni: przemówiwszy

gerundium: przemówienie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	przemówienie	przemówienia
D.	przemówienia	przemówień
C.	przemówieniu	przemówieniom
B.	przemówienie	przemówienia
N.	przemówieniem	przemówieniami
Ms.	przemówieniu	przemówieniach
W.	przemówienie	przemówienia

odpowiednik aspektowy: przemawiać

Składnia

	+	przemówić	+	za KIM/CZYM
	+	przemówić	+	przeciw CZEMU/KOMU

Frazeologizmy

coś trafiło do przekonania komuś
coś przemówiło do przekonania komuś
ktoś powiedział coś do słuchu komuś
ktoś przemówił do słuchu komuś
ktoś przemówił do kieszeni komuś
ktoś przemówił do ręki komuś
ktoś przemówił jednym głosem
ktoś przemówił własnym głosem

Data ostatniej modyfikacji: 08.12.2014