UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

zakryć

Chronologizacja

2 połowa XIV w., SStp

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zakryję
 zakryjemy
2 os. zakryjesz
 zakryjecie
3 os. zakryje
 zakryją

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zakryłem
+(e)m zakrył
 zakryłam
+(e)m zakryła
 zakryłom
+(e)m zakryło
 zakryliśmy
+(e)śmy zakryli
 zakryłyśmy
+(e)śmy zakryły
2 os. zakryłeś
+(e)ś zakrył
 zakryłaś
+(e)ś zakryła
 zakryłoś
+(e)ś zakryło
 zakryliście
+(e)ście zakryli
 zakryłyście
+(e)ście zakryły
3 os. zakrył
 zakryła
 zakryło
 zakryli
 zakryły

bezosobnik: zakryto

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zakryjmy
2 os. zakryj
 zakryjcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zakryłbym
bym zakrył
 zakryłabym
bym zakryła
 zakryłobym
bym zakryło
 zakrylibyśmy
byśmy zakryli
 zakryłybyśmy
byśmy zakryły
2 os. zakryłbyś
byś zakrył
 zakryłabyś
byś zakryła
 zakryłobyś
byś zakryło
 zakrylibyście
byście zakryli
 zakryłybyście
byście zakryły
3 os. zakryłby
by zakrył
 zakryłaby
by zakryła
 zakryłoby
by zakryło
 zakryliby
by zakryli
 zakryłyby
by zakryły

bezosobnik: zakryto by

bezokolicznik: zakryć

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zakrywszy

gerundium: zakrycie

imiesłów przymiotnikowy bierny: zakryty

odpowiednik aspektowy: zakrywać

Pochodzenie

Zob. kryć

1. twarz rękami

Definicja

umieścić coś na czymś, aby to, co pod spodem, nie było widoczne

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka czynności związane z codziennym życiem w domu

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie czynności, przedmioty i osoby związane z robieniem i noszeniem ubrań

Połączenia

  • zakryć ciało, głowę, nagość, oczy, plamę, twarz, usta, uszy, włosy
  • zakryć dłonią, gazetami, kapeluszem, kocem, kołdrą, kotarą, maską, papierem, pledem, powiekami, rękami, woalką, zasłonami, ziemią

Cytaty

Siadł na ławie i zakrył twarz rękami.

źródło: KWSJP: Stanisław Milewski: Ciemne sprawy międzywojnia, 2002

Na tej podściółce ułożyły ryby, obok krewetki i małże także odpowiednio przyrządzone, to zaś wszystko zakryły znów grubą warstwą liści, a potem ziemią.

źródło: KWSJP: Kamil Giżycki: Listy z Archipelagu Salomona, 1969

Tekla pokiwała głową, wytarła obrus i zakryła plamę serwetką.

źródło: KWSJP: Jan Brzechwa: Gdy owoc dojrzewa, 1958

Składnia

Rzosobowy + zakryć +
CO + (CZYM)

2. chmura słońce

Definicja

znaleźć się na czymś lub przed czymś i sprawić, że coś przestało być widoczne

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego zmysły

Połączenia

  • dym, kurz, pył, śnieg, szron zakrył; chmura, pokrywa śnieżna zakryła
  • zakryć drogę, niebo, słońce, ścieżkę, widok

Cytaty

Gęste kłęby kurzu zakryły wkrótce uciekających.

źródło: KWSJP: Teodor Jeske-Choiński: Ostatni Rzymianie, 1958

O godz. 12.51, gdy Księżyc zakrył blisko 92 proc. tarczy Słońca, teren obserwatorium astronomicznego zagęścił się od ludzi patrzących przez czarne szybki.

źródło: NKJP: To piękne zjawisko, Dziennik Polski, 1999-08-12

Czarne chmury zakryły niebo.

źródło: KWSJP: Karol Estreicher: Krystianna, 1957

Agnieszka oparła się plecami o regał, ręce opuściła wzdłuż ciała, pochyliła głowę w geście rezygnacji. Włosy zakryły jej twarz.

źródło: NKJP: Zygmunt Miłoszewski: Domofon, 2005

Wymieniliśmy ostatnie, pożegnalne skinienia ręką, pociąg przyspieszył bieg i wagony zakryły sylwetki trzech żegnających mnie przyjaciół.

źródło: NKJP: Kazimierz Osmecki Iranek: Powołanie i przeznaczenie: wspomnienia oficera Komendy Głównej AK, 2004

Składnia

Rznieżywotny + zakryć +
KOGO/CO

3. pokrywką garnek

Definicja

położyć coś na czymś, co ma otwór, zamykając go

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca rodzaje pracy

Połączenia

  • zakryć butelkę, garnek, grób, otwór
  • zakryć korkiem, płytą, pokrywką, wiekiem

Cytaty

Znawczyni wszystkiego, co z lasu, podniosła pokrywkę garnka, w którym ojciec gotował „pyszną kolację”, zakryła garnek.

źródło: KWSJP: Kira Gałczyńska: Nie wrócę tu nigdy, czyli Pożegnanie z Mazurami, 1998

Bezpośrednio po wypadku studnia, do której wpadła kobieta, została zabezpieczona. [...] Nieco dalej jest inne miejsce ogrodzone palikami, na których rozpięto drut kolczasty, zaś otwór zakryto deskami i narzucono na nie gałęzie.

źródło: NKJP: Krystyna Paszkowska: Dziki park pełen niespodzianek, Dziennik Bałtycki, 2011

Oparł się o mur: gotycka cegła, obok grób zakryty olbrzymią płytą z granitu. Cisza.

źródło: KWSJP: Stanisław Pasternak: Zapamiętywanie nagiej córki, 1972

Składnia

bez ograniczeń + zakryć +
CO + (CZYM)

4. sprawę

Definicja

określonym działaniem lub zachowaniem odwrócić uwagę od jakiejś sprawy kłopotliwej

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka zachowania emocjonalne

Relacje znaczeniowe

synonimy:  pokryć, przykryć

Cytaty

Jeżeli rozpoczęto tę sprawę, to po to, żeby małą sprawą zakryć sprawę dużą – odpowiedzialności przed społeczeństwem za nietrafne decyzje [...]

źródło: NKJP: Sprawozdanie z 20. posiedzenia Senatu RP w dniu 28 kwietnia 1994 r.

Łąki, [...] to jest naprawdę świetna sprawa, ale łąki tutaj w żaden sposób nie zlikwidują zjawiska smogu. Jest to jedynie takie dodatek, [...], którym próbuje się zakryć problem smogu w Częstochowie.

źródło: Internet: radiojura.pl/projekt-ekologiczny-jura-bez-smogu.html

Składnia

bez ograniczeń + zakryć +
CO + (CZYM)
Data ostatniej modyfikacji: 02.04.2024
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN