UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

szarża

Chronologizacja

2 połowa XVII w., Kart XVII-XVIII

Pochodzenie

fr. charge

Od: charger 'ładować, obciążać'

1.a kawalerii

Definicja

gwałtowny atak kawalerii (konnej)

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna czynności, przedmioty, miejsca związane z wojskiem i wojną

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

atak

Połączenia

brawurowa szarża; szarża kawaleryjska, ułańska
szarża kawalerzystów, rajtarów, ułanów; husarii, jazdy, kawalerii, konnicy
szarża na czołgi; na Anglików, na Szwedów, na Tatarów...
szarża pod Samosierrą
ruszyć do szarży

Cytaty

	Zwycięstwo Armii Francuskiej przypieczętowała szarża konna polskich szwoleżerów [...] źródło: NKJP: B.Prus: Setki walczących i szarża konnicy wśród starych kamieniczek, Tygodnik Ciechanowski, 2004-01-10
	Nic nie mogło powstrzymać tej husarskiej szarży, nawet szwedzkie działa! źródło: NKJP: Internet
	Turcy, którzy przeżyli szarżę, trafili do niewoli i zostali osiedleni na rdzennych ziemiach Polski [...] źródło: NKJP: Stanisław Sławomir Nicieja: Twierdze kresowe Rzeczypospolitej, 2006
	[...] wieś Borujsko, wsławiona w 1945 ostatnią w minionej wojnie szarżą kawalerii polskiej. źródło: NKJP: Włodzimierz Łęcki: Wielkopolska: przewodnik, 1989
	Wspierał szarże jazdy ogniem muszkietów i dział oraz otaczał się umocnieniami polowymi, wiążąc je ze strukturą terenu. źródło: NKJP: Orzeł walczy z Lwem Północy, Dziennik Polski, 2001-03-30

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	szarża	szarże
D.	szarży	szarż

C.	szarży	szarżom
B.	szarżę	szarże
N.	szarżą	szarżami
Ms.	szarży	szarżach
W.	szarżo	szarże

Składnia

szarża

(KOGO/CZEGO) + (na KOGO/CO)

1.b żołnierze

Definicja

żołnierze dokonujący szarży - ataku

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna armia

Połączenia

szarża idzie, przeszła

Cytaty

	Kawaleryjska szarża z najeżonymi lancami i piekielnym hurraaa! wzbijała w górę grudy darni i bryzgi piachu [...] źródło: NKJP: Wilhelm Mach: Góry nad Czarnym Morzem, 1961
	Kilka dni szły szarże [...] polskie na tabor, a mimo to Chmielnicki zdążył się wycofać. źródło: NKJP: Zagrożenie ze Wschodu, Dziennik Polski, 2001-01-19
	Szarża przeszła przez przedmieście [...] i wdarła się do Kałuszyna, ale tam została zastopowana ogniem [...] źródło: NKJP: Internet
	[...] gdyby szarża wpadła na Anglików z pełnym impetem, rozerwano by centrum, gdzie stała piechota [...] źródło: NKJP: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	szarża	szarże
D.	szarży	szarż

C.	szarży	szarżom
B.	szarżę	szarże
N.	szarżą	szarżami
Ms.	szarży	szarżach
W.	szarżo	szarże

2. w sporcie

Definicja

energiczna próba pokonania przeciwnika podczas rywalizacji sportowej

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Sport czynności związane ze sportem

Relacje znaczeniowe

	synonimy:	akcja, atak, natarcie, ofensywa, szturm
	antonimy:	defensywa

Połączenia

nieudana, skuteczna, udana; brawurowa szarża
szarża gospodarzy, gości; szarże napastników
szarża (lewą, prawą) stroną
szarża na bramkę
szarża w polu karnym
popisać się szarżą
zdecydować się na szarżę

Cytaty

	[...] losy meczu odmieniła indywidualna szarża Dawida Fryta, którego sfaulowano w polu karnym. źródło: NKJP: (ma.w): Jak po grudzie, Nowiny Raciborskie, 2004-11-16
	Wcześniej sędzia nie uznał ciemnoskóremu napastnikowi gola, twierdząc, iż ten w szarży na bramkę Motoru faulował Ryczka. źródło: NKJP: III liga piłkarska, Dziennik Polski, 2003-11-03
	Marion Butts popisał się wspaniałą szarżą. Przebiegł z piłką 54 jardy i zdobył 6 pkt. źródło: NKJP: Futbol amerykański, Gazeta Wyborcza, 1993-01-04
	Jedyne [...] akcje podbramkowe, jakie przeprowadzili w pierwszej połowie zawodnicy z Centrum, to prawostronne szarże, zazwyczaj kończone przestrzałem lub przejęciem piłki przez obronę Spełnionego Elementu. źródło: NKJP: Nieobecny Parlament, Tygodnik Rybnicki, 2008-12-23

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	szarża	szarże
D.	szarży	szarż

C.	szarży	szarżom
B.	szarżę	szarże
N.	szarżą	szarżami
Ms.	szarży	szarżach
W.	szarżo	szarże

Składnia

szarża

(KOGO) + (na KOGO/CO)

3. publicystyczna

Definicja

wypowiedź publiczna lub sformułowana na piśmie, charakteryzująca się przesadą sformułowań lub zastosowanych środków

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Połączenia

aktorska, polityczna, publicystyczna szarża

Cytaty

	[...] tyrady pana Homais przeciw religii i Kościołowi były zaiste niegroźnymi głupstwami w porównaniu z szarżami publicystycznymi Kotta przeciw Turowiczowi, Gołubiewowi i „Tygodnikowi Powszechnemu”. źródło: NKJP: Ukąszenie Gogola albo o straconych złudzeniach, Gazeta Wyborcza, 1995-02-10
	Czytała wyśmienicie. [...] Żadnego zbędnego akcentu i gestu, żadnej oszalałej szarży intonacyjnej, każda puenta jak kropka nad i. źródło: NKJP: Ciemny los języka, Dziennik Polski, 2002-06-20
	[...] czasem dziennikarska szarża - bez refleksji, bez etyki - kończy się „cywilną śmiercią, zaszczuciem, rzuceniem cienia, z którego nie sposób się wydostać”. źródło: NKJP: Służąc prawdzie, Dziennik Polski, 2003-09-22
	[...] miał rację, wytykając młodemu jeszcze pisarzowi szarże stylistyczne, niekonsekwencje psychologiczne lub karykaturalność postaci. źródło: NKJP: Krzysztof Rutkowski: Paryskie pasaże, Gazeta Wyborcza, 1994-10-20

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	szarża	szarże
D.	szarży	szarż

C.	szarży	szarżom
B.	szarżę	szarże
N.	szarżą	szarżami
Ms.	szarży	szarżach
W.	szarżo	szarże

Składnia

szarża

(JAKA)

4. w wojsku

Definicja

pozycja zajmowana w hierarchii wojskowej

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna osoby związane z wojskiem i wojną

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

ranga

Połączenia

wojskowa; niższa, wyższa szarża
szarża generała, majora, porucznika, pułkownika
dosłużyć się szarży
otrzymać jakąś szarżę

Cytaty

W swoim mieście dwukrotnie otrzymywał wyższą szarżę, aż po stopień podpułkownika.

źródło: NKJP: Współpracownik: Bolesław Kuźmiński (1920 – 2004), Tygodnik Ciechanowski, 2004-03-13

Na Zachodzie hierarchia jest prosta: dywizją dowodzi generał dwugwiazdkowy, brygadą - jednogwiazdkowy, a oficerowie rywalizują ze sobą o najwyższe szarże, trzymając się precyzyjnych reguł pragmatyki.

źródło: NKJP: Wysyp lampasów, Gazeta Lubuska, 2005

Byłem wtedy młodym podporucznikiem, dwie gwiazdki to najbardziej romantyczna szarża w wojsku.

źródło: NKJP: Romantyczne początki, Dziennik Polski, 2001-12-14

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	szarża	szarże
D.	szarży	szarż

C.	szarży	szarżom
B.	szarżę	szarże
N.	szarżą	szarżami
Ms.	szarży	szarżach
W.	szarżo	szarże

Składnia

szarża

(KOGO)

5. żołnierz

Definicja

żołnierz mający określoną szarżę - pozycję w hierarchii wojskowej

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna osoby związane z wojskiem i wojną

Połączenia

niższe, wyższe szarże
salutować szarżom

Cytaty

	Regulamin wojskowy z 1918 r. nakazywał wszystkim szarżom, generałów broni nie wyłączając, oddawać honory wojskowe przygarbionym wiekiem starszym panom w granatowych rogatywkach ze srebrną obwódką [...] źródło: NKJP: Po co nam to było?, Dziennik Polski, 2003-01-24
	Twarze przeważnie młode i bardzo opalone. Kilka posiwiałych szarż i całkiem sporo kobiet w wyzywających, jaskrawych kreacjach w kwiaty [...] źródło: NKJP: Mirosław M. Bujko: Czerwony byk, 2007
	Najwyższe szarże ruszyły za kapitanem do jego kabiny. źródło: NKJP: Karol Olgierd Borchardt: Szaman morski, 1985
	- Wiesz pan przynajmniej, co to półkoszek, panie Major? Na pewno nie. W polu pan tylko z szabelką ganiał. Jak każda wyższa szarża... źródło: NKJP: Jarosław Abramow-Newerly: Młyn w piekarni, 2002

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	szarża	szarże
D.	szarży	szarż

C.	szarży	szarżom
B.	szarżę	szarże
N.	szarżą	szarżami
Ms.	szarży	szarżach
W.	szarżo	szarże

6. lodowca

Definicja

geogr.

gwałtowne poruszanie się lodowca lub jego fragmentów

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Ziemia budowa Ziemi

Połączenia

szarża lodowcowa
szarża lądolodu, lodowca

Cytaty

M.F. Meier i A. Post (1969) zwrócili uwagę, że szarża rozpoczyna się zwykle w stromym odcinku lodowca.

źródło: NKJP: Jacek Jania: Glacjologia: nauka o lodowcach, 1993

[...] kolejne szarże lądolodu powodowały spiętrzenia osadów przed jego czołem i wkraczanie na wyżej położone tereny.

źródło: Aleksander Szmidt: Strefa krawędziowa wzniesień łódzkich, Folia Geographica Physica 12, 2013

Niestety w czasie trwania ich pomiarów nastąpiła szybka i niespodziewana szarża lodowca Paierla.

źródło: Internet: nakreche.com/2015/04/01/newsy-ze-spitzbergenu

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	szarża	szarże
D.	szarży	szarż

C.	szarży	szarżom
B.	szarżę	szarże
N.	szarżą	szarżami
Ms.	szarży	szarżach
W.	szarżo	szarże

Składnia

szarża

(CZEGO)

Data ostatniej modyfikacji: 16.01.2024