UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

przerabiać

Chronologizacja

XV w., SStp

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. przerabiam
 przerabiamy
2 os. przerabiasz
 przerabiacie
3 os. przerabia
 przerabiają

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. przerabiałem
+(e)m przerabiał
 przerabiałam
+(e)m przerabiała
 przerabiałom
+(e)m przerabiało
 przerabialiśmy
+(e)śmy przerabiali
 przerabiałyśmy
+(e)śmy przerabiały
2 os. przerabiałeś
+(e)ś przerabiał
 przerabiałaś
+(e)ś przerabiała
 przerabiałoś
+(e)ś przerabiało
 przerabialiście
+(e)ście przerabiali
 przerabiałyście
+(e)ście przerabiały
3 os. przerabiał
 przerabiała
 przerabiało
 przerabiali
 przerabiały

bezosobnik: przerabiano

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. będę przerabiał
będę przerabiać
 będę przerabiała
będę przerabiać
 będę przerabiało
będę przerabiać
 będziemy przerabiali
będziemy przerabiać
 będziemy przerabiały
będziemy przerabiać
2 os. będziesz przerabiał
będziesz przerabiać
 będziesz przerabiała
będziesz przerabiać
 będziesz przerabiało
będziesz przerabiać
 będziecie przerabiali
będziecie przerabiać
 będziecie przerabiały
będziecie przerabiać
3 os. będzie przerabiał
będzie przerabiać
 będzie przerabiała
będzie przerabiać
 będzie przerabiało
będzie przerabiać
 będą przerabiali
będą przerabiać
 będą przerabiały
będą przerabiać

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. przerabiajmy
2 os. przerabiaj
 przerabiajcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. przerabiałbym
bym przerabiał
 przerabiałabym
bym przerabiała
 przerabiałobym
bym przerabiało
 przerabialibyśmy
byśmy przerabiali
 przerabiałybyśmy
byśmy przerabiały
2 os. przerabiałbyś
byś przerabiał
 przerabiałabyś
byś przerabiała
 przerabiałobyś
byś przerabiało
 przerabialibyście
byście przerabiali
 przerabiałybyście
byście przerabiały
3 os. przerabiałby
by przerabiał
 przerabiałaby
by przerabiała
 przerabiałoby
by przerabiało
 przerabialiby
by przerabiali
 przerabiałyby
by przerabiały

bezosobnik: przerabiano by

bezokolicznik: przerabiać

imiesłów przysłówkowy współczesny: przerabiając

gerundium: przerabianie

imiesłów przymiotnikowy czynny: przerabiający

imiesłów przymiotnikowy bierny: przerabiany

odpowiednik aspektowy: przerobić

Pochodzenie

Zob. robić

1. tekst

Definicja

ponownie robić coś z czymś, aby to poprawić lub nadać temu inny kształt, wygląd lub formę

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii kształty i figury

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  poprawiać

Połączenia

  • przerabiać ubrania; utwory
  • przerabiać twórczo

Cytaty

Dzieło traktowano jako utwór otwarty, który można przerabiać, zmieniać, uzupełniać.

źródło: NKJP: Ryszard Kapuścinski: Lapidaria IV-VI, 2008

Tadeusz Słobodzianek w nieskończoność przerabia swoje utwory [...].

źródło: NKJP: Jacek Sieradzki: Subiektywny spis aktorów teatralnych, Polityka nr 2415, 2003-08-23

Krzysztof urządza koło salonu bibliotekę, która dotąd mieściła się w holu na drugim piętrze. Za biblioteką urządza jadalnię, przerabia niektóre pokoje.

źródło: NKJP: Dorota Mycielska: Z Kresów do Wielkopolski, Wańkowicze w Jerce, 2002

Dowcipy są wszędzie: w czasopismach, w książkach (w Polsce też już takie wydają, kiedyś były to raczej broszurki w kioskach), opowiada się je na przyjęciach, spotkaniach towarzyskich. Przerabia się stare dowcipy w taki sposób, by jego bohaterkami stały się blondynki.

źródło: NKJP: Elżbieta Guzowska: Przyszła baba do...blondynki, Gazeta Wrocławska, 2003-03-21

Składnia

bez ograniczeń + przerabiać +
CO + (JAK)

2. datę

Definicja

fałszować coś

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego zachowania i wyrażenia nieakceptowane społecznie

Relacje znaczeniowe

synonimy:  fałszować, podrabiać

Połączenia

  • przerabiać datę

Cytaty

Odpowie przed sądem [...] za przerabianie dowodu osobistego, za co grozi do 5 lat więzienia.

źródło: NKJP: Jacek Bombor: Eurokanciarz oskarżony, Trybuna Śląska, 2004-04-06

Praktyka pokazuje [...], że przerabianie dat — często nieudolne i dość łatwe do wykrycia — to nie jedyny sposób oszukiwania konsumentów.

źródło: NKJP: Agnieszka Nowak: Kisiel z prolongatą?, Dziennik Zachodni, 2006-08-30

Składnia

bez ograniczeń + przerabiać +
CO

3. chlewik na mieszkanie

Definicja

zamieniać jedną rzecz w inną, nadając jej nowy kształt, wygląd lub formę

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii kształty i figury

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  zmieniać

Cytaty

„Igiełka” był u nas na kolacji. Będzie mi przerabiał płaszcz na spodnie do roweru.

źródło: NKJP: Andrzej Bobkowski: Szkice piórkiem: (Francja 1940-1944), 1957

Piec w pokoju od ulicy był przerabiany z węglowego na elektryczny, ale okazało się, że pan Bolesław musiał płacić ponad 600 zł za prąd.

źródło: NKJP: Agnieszka Szpila: Zima bez pieca, Trybuna Śląska, 2001-12-10

Syn hydraulik przepracował 14 lat w Poznaniu w firmie, która się rozwiązała. Dojeżdżał, choć to daleko. Jest bez pracy. Jego żona także. Stary chlewik przerabia teraz na mieszkanie dla siebie i dwóch córek.

źródło: NKJP: Barbara Pietkiewicz: Wisząc na dziadku, Polityka nr 2363, 2002-08-17

Składnia

bez ograniczeń + przerabiać +
CO + na CO
bez ograniczeń + przerabiać +
CO + z CZEGO

4. owoce na soki

Definicja

robić coś nowego z czegoś, co stanowi materiał, surowiec, półprodukt

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii stan skupienia, trwałość materii

Relacje znaczeniowe

synonimy:  przetwarzać

Połączenia

  • zakład przerabia coś
  • przerabiać mleko, warzywa, ziemniaki; odpady, surowce; buraki na cukier, mięso na wędliny, owoce na dżemy, owoce na soki, zboże na kaszę, zboże na mąkę; drewno na deski, ropę na benzynę

Cytaty

Spółka przerabia osiem tys. ton ziemniaków rocznie.

źródło: NKJP: Krystyna Naszkowska: Kartoflany as, Gazeta Wyborcza, 1992-12-12

Lotos przerabia już 6 mln ton ropy i szybko powiększa sieć sprzedaży.

źródło: NKJP: Adam Grzeszak: Karuzela rusza, Polityka nr 2529, 2005-11-12

Mleczarnia i proszkownia w Bielsku Podlaskim przerabia dziennie 200 m 3 mleka na mleko spożywcze, śmietanę, masło i sery oraz 400 m 3 /d na mleko w proszku.

źródło: NKJP: Bronisław Bartkiewicz: Oczyszczanie ścieków przemysłowych, 2002

Istniejące w Katowicach Zakłady Chemiczne składają się z dwóch kompletów zabudowań, odległych o jakieś pięć kilometrów. Jeden komplet przerabia surowiec na półprodukt, drugi na produkt ostateczny.

źródło: NKJP: List do przyjaciół, Kultura nr 7-8, 1964

Od 1996 obok hurtowni działa Zakład Przetwórstwa Dziczyzny. Po czterech latach przerabia się w nim około 250 ton dziczyzny rocznie na wędliny, wędzonki i mrożone dania gotowe, a oprócz tego eksportuje 300 ton zwierzyny w skórze, głównie saren i jeleni.

źródło: NKJP: Elżbieta Andrzejewska: Jeleń dziki czy hodowlany, Gazeta Brodnicka, 2011

Składnia

bez ograniczeń + przerabiać +
CO + (na CO)

5. powieść

Definicja

adaptować jakiś utwór literacki dla teatru lub filmu

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka literatura

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka teatr

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka film

Relacje znaczeniowe

synonimy:  adaptować

Cytaty

Jak przerabiałem „Antygonę” w NY na scenariusz, siedziałem z reżyserem wiele tygodni.

źródło: NKJP: Katarzyna Bielas I Jacek Szczerba: Nic tak dobrze nie robi pisarzowi jak upokorzenia, Gazeta Wyborcza, 1998-10-09

Pisarka nie zapomniała również o wyuczonym zawodzie i co jakiś czas oddaje swoje teksty w ręce filmowców, zdarza się, że sama przerabia powieści na scenariusze.

źródło: NKJP: Sebastian Chosiński: Kopciuszek-morderca wraca na miejsce zbrodni, Esensja nr 07, 2009-09-08

Składnia

bez ograniczeń + przerabiać +
CO + na CO

6. kogoś na swoją modłę

Definicja

wpływać na kogoś lub na coś, zmieniając to według własnego upodobania

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Cytaty

Powodzenie filmu otworzyło im bramy do Hollywood, co oczywiście było ich celem. Chcieli jednak pozostać outsiderami poruszającymi się na marginesie głównego nurtu, z którego obficie czerpali i który przerabiali na swoją modłę.

źródło: NKJP: Janusz Wróblewski: Bracia rządzą w kinie: Joel i Ethan Coenowie, Polityka nr 2686, 2009-01-03

Wypowiadając się w imieniu człowieka „jakiegokolwiek”, everymena, przytłoczonego dniem codziennym, Barańczak niweczy socjalistyczną skłonność przerabiania każdego na obywatela statystycznego, przeciętnego.

źródło: NKJP: Alina Brodzka, Lidia Burska: Sporne sprawy polskiej literatury współczesnej, 1998

Składnia

bez ograniczeń + przerabiać +
KOGO/CO + (na KOGO/CO/ w KOGO/CO)

7. lekturę

Definicja

pot. 
zapoznawać się z określonymi treściami nauczania na lekcjach lub samodzielnie, ale w związku z nauką szkolną

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka nazwy działań intelektualnych człowieka

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Edukacja i oświata szkoła

Relacje znaczeniowe

synonimy:  brać I

Połączenia

  • przerabiać ćwiczenia, zadania; fragmenty epopei, książkę, lekturę, podręcznik, wiersz; materiał, program treningowy; temat; fizykę, matematykę; "Fausta", "Małego Księcia", "Pana Tadeusza"...; Staffa, Tatarkiewicza...

Cytaty

Kiedy przerabialiśmy wiersz o koniku polnym i mrówce, byłam całym sercem po stronie mrówki.

źródło: NKJP: Anna Bojarska, Maria Bojarska: Siostry B., 1996

Dzieci w szkole w Koszalinie przerabiają Staffa i pytane, czy człowiek potrzebuje ładnych widoków, mówią, że owszem, ale na widoki potrzeba pieniędzy.

źródło: NKJP: Marcin Kołodziejczyk: Dzień literata, Polityka nr 2375, 2002-11-09

- Dziecko przerabia właśnie tak rzadki w naszej szkole temat: „Dziadek i babcia” [...].

źródło: NKJP: Bronisław Świderski: Asystent śmierci. Powieść o karykaturach Mahometa, o miłości i nienawiści w Europie, 2007

Teraz nauczyciele w szkołach średnich zabierają młodzież do teatru tylko wtedy, kiedy propozycja repertuarowa pokrywa się ze szkolnym programem, z przerabianymi lekturami.

źródło: NKJP: Magda Huzarska-Szumiec: Puste fotele, Gazeta Krakowska, 2007-01-11

Składnia

bez ograniczeń + przerabiać +
KOGO/CO

8. sytuację

Definicja

pot. 
doświadczać czegoś, co z perspektywy czasu wydaje się negatywne i czego nigdy więcej nie chcemy przeżyć

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka nazwy działań intelektualnych człowieka

Połączenia

  • przerabiać sytuację

Cytaty

Umowa o przyjaźni? Przerabialiśmy już to w historii. Nie brzmiało to wiarygodnie.

źródło: NKJP: Tomasz Konatkowski: Wilcza wyspa, 2006

Scenariusz taki przerabiali już Węgrzy. NBP bronił jednak skutecznie swojej niezależności, dzięki czemu uniknęliśmy poważnego kryzysu na rynkach finansowych.

źródło: NKJP: Marek Nienałtowki, Richard Mbewe, Józef Rąpała: Zaklinacze złotego, Gazeta Ubezpieczeniowa, 2004-04-06

– Już to przerabialiśmy – odparł zmęczonym głosem.
– Tak, zgadza się. I nie chcę znowu do tego wracać, jasne? Masz załagodzić sprawę, nie żartuję.

źródło: NKJP: Matthew Woodring Stover: Bohaterowie umierają, Esensja nr 05, 2009-07-02

Powtarzamy w tym przypadku włoski błąd. Włosi już to przerabiali, bowiem najpierw tanio sprzedali mieszkania biednym rodzinom, a po pewnym czasie odkupili je, żeby móc przeprowadzić remonty.

źródło: NKJP: Biuro Administracyjne Kancelarii Senatu Rzeczypospolitej Polskiej: Sprawozdanie z 63. posiedzenia Senatu RP część 2, wersja robocza, 4. kadencja

Kiedy człowiek zdecyduje, że jest panem dla innych, zaczyna się piekło. Przerabialiśmy to na bardzo szeroką skalę w dwudziestym wieku. System komunistyczny uważał, że komuniści są panami ludzkości.

źródło: NKJP: Józef Augustyn: Aby życie było szczęśliwe Wywiady i czaty, 2007

Składnia

bez ograniczeń + przerabiać +
CO
Data ostatniej modyfikacji: 08.11.2017
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN