UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

utoczyć

Chronologizacja

XVI w., SPXVI
Na podstawie indeksu haseł

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. utoczę
 utoczymy
2 os. utoczysz
 utoczycie
3 os. utoczy
 utoczą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. utoczyłem
+(e)m utoczył
 utoczyłam
+(e)m utoczyła
 utoczyłom
+(e)m utoczyło
 utoczyliśmy
+(e)śmy utoczyli
 utoczyłyśmy
+(e)śmy utoczyły
2 os. utoczyłeś
+(e)ś utoczył
 utoczyłaś
+(e)ś utoczyła
 utoczyłoś
+(e)ś utoczyło
 utoczyliście
+(e)ście utoczyli
 utoczyłyście
+(e)ście utoczyły
3 os. utoczył
 utoczyła
 utoczyło
 utoczyli
 utoczyły

bezosobnik: utoczono

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. utoczmy
2 os. utocz
 utoczcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. utoczyłbym
bym utoczył
 utoczyłabym
bym utoczyła
 utoczyłobym
bym utoczyło
 utoczylibyśmy
byśmy utoczyli
 utoczyłybyśmy
byśmy utoczyły
2 os. utoczyłbyś
byś utoczył
 utoczyłabyś
byś utoczyła
 utoczyłobyś
byś utoczyło
 utoczylibyście
byście utoczyli
 utoczyłybyście
byście utoczyły
3 os. utoczyłby
by utoczył
 utoczyłaby
by utoczyła
 utoczyłoby
by utoczyło
 utoczyliby
by utoczyli
 utoczyłyby
by utoczyły

bezosobnik: utoczono by

bezokolicznik: utoczyć

imiesłów przysłówkowy uprzedni: utoczywszy

gerundium: utoczenie

imiesłów przymiotnikowy bierny: utoczony

odpowiednik aspektowy: toczyć

Pochodzenie

Zob. toczyć

1. kulę

Definicja

uformować coś o kształcie kuli lub walca z lepkiego materiału, tocząc to po podłożu

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca rodzaje pracy

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii kształty i figury

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  uformować

Połączenia

  • utoczyć kulę, wałek
  • utoczyć z ciasta, ze śniegu

Cytaty

Na początku stycznia, z okazji wizyty ministra Krzysztofa Janika w Krakowie, przed Urzędem Wojewódzkim członkowie NZS UJ utoczyli trzynaście bałwanów.

źródło: NKJP: Przegiąłeś B[...], będzie rebelka..., Dziennik Polski, 2002-03-22

Z początku dnia najbardziej cieszyły się dzieci, spragnione widoku śniegu. Spieszyły się, aby skorzystać z tej okazji i utoczyć [...] śnieżne kule.

źródło: NKJP: ST: Pierwszy „poważny” śnieg, Nakielski Czas, 2004-11-24

Na stolnicy utoczyć z ciasta kulę, włożyć ją do miski wysmarowanej masłem, przykryć lnianym ręczniczkiem i odstawić do wyrośnięcia.

źródło: NKJP: Internet

[...] zagnieść ciasto, ochłodzić je w lodówce, a potem utoczyć wałek, który należy pokroić, i formować z niego małe rogaliki.

źródło: NKJP: Maria Grodecka: Wegetariańskie okruchy, 2007

Składnia

Rzosobowy + utoczyć +
CO + (z CZEGO)

2. gwint

Definicja

wytworzyć przedmiot o kształcie okrągłym lub walcowatym przy użyciu odpowiednich urządzeń, narzędzi lub czynności

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca rodzaje pracy

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny funkcjonowanie urządzeń i maszyn

Relacje znaczeniowe

synonimy:  wytoczyć

Połączenia

  • utoczyć tuleję, gwint

Cytaty

Następnie całość wprawia się w ruch i do akcji wkraczają noże tokarskie […], przykrawając co trzeba na właściwą miarę. Produktem finalnym jest elegancko utoczony wałek.

źródło: Internet

Koła do wozów robiło się z drewna akacjowego lub dębowego. Z kloca trzeba było utoczyć tzw. piastę — drewniany walec, a w nim wydrążyć otwory, w które wbijało się szprychy.

źródło: NKJP: VIioletta Gradek: Ostatni z kołodziejów, Dziennik Zachodni, 2001-04-27

W XIX wieku stoły bilardowe stały w wydzielonej na ten cel sali niemal każdej cukierni czy też kawiarni [...]. Ich właściciele inwestowali w kosztowny sprzęt, zwłaszcza drogie bile - kule utoczone z kości słoniowej - oraz komplet kijów, nie mówiąc już o specjalnym stole pokrytym zielonym suknem.

źródło: NKJP: Stanisław Milewski: Intymne życie niegdysiejszej Warszawy, 2008

Składnia

Rzosobowy + utoczyć +
CO

3. wina

Definicja

spowodować wydostanie się pewnej ilości płynu skądś

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca rodzaje pracy

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii stan skupienia, trwałość materii

Relacje znaczeniowe

synonimy:  wytoczyć
hiperonimy:  wylać

Połączenia

  • utoczyć krwi; miodu, piwa, wina, wody

Cytaty

Do miski utoczono kilka „naparstków” krwi, a następnie pomazano nią piersi chorej, która głośno mówiła pacierz.

źródło: NKJP: Stanisław Milewski: Ciemne sprawy międzywojnia, 2002

Jestem tak niecierpliwy, że gdy tylko utoczę filiżankę soku z brzozy od razu sprawdzam, jak działa.

źródło: NKJP: Grzegorz Tabasz: Sok z brzozy, Dziennik Polski, 2008-03-21

- Siadajcie z nami - zakonkludowała pani Jadwiga, choć marsowa twarz baby dziwną jej się wydawała. - I do jadła! Urszulko, każ miodu utoczyć.

źródło: NKJP: Wacław Gąsiorowski, Huragan, 2000

Do majątku, którym zawiadywał, należała gorzelnia. Gdy zatrudnieni w niej mazurscy autochtoni utoczyli partię spirytusu, tankowano nim do czysta umytą autocysternę pułkową.

źródło: NKJP: Henryk Jan Mielcarek: Fordon '45, Akant, 2007, nr 10

Targamy go chyba piąty kilometr i utoczyliśmy już beczkę potu. W ten szczątek zainwestowaliśmy więc masę trudu, nerwów, spokoju.

źródło: NKJP: Ryszard Kapuściński: Busz po polsku, 2007

Składnia

Rzosobowy + utoczyć +
CO | CZEGO

Frazeologizmy

ktoś uronił łzę
ktoś utoczył łzę
Data ostatniej modyfikacji: 16.03.2026
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN