UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

przymierze

Chronologizacja

1 połowa XV w., SStp

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: n2

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	przymierze	przymierza
D.	przymierza	przymierzy
C.	przymierzu	przymierzom
B.	przymierze	przymierza
N.	przymierzem	przymierzami
Ms.	przymierzu	przymierzach
W.	przymierze	przymierza

Pochodzenie

psł. *primirьje 'ugoda, układ, umowa, rozejm'

Forma prasłowiańska pochodzi od przedrostkowego czasownika *primiriti 'uspokoić, pojednać, pogodzić'

1. umowa międzynarodowa

Definicja

umowa międzynarodowa, w której strony zobowiązują się do współpracy politycznej i wojskowej oraz do udzielania sobie wzajemnej pomocy w określonej umową sytuacji

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa stosunki międzynarodowe

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna czynności, przedmioty, miejsca związane z wojskiem i wojną

Relacje znaczeniowe

synonimy:

sojusz, sprzymierze

Połączenia

przymierze między Ameryką a Europą, między królem a Krzyżakami; z Polakami, z Rosjanami...; z Austrią, z Francją, z Prusami...
dotrzymać/dotrzymywać przymierza
odnowić, pogwałcić, ustanowić, zachowywać, zawrzeć/zawierać, zerwać, złamać przymierze

Cytaty

Radził więc Gustawowi III, żeby jak najszybciej zawarł przymierze z Danią i Rosją w celu wspólnego szachowania nieprzyjaznych posunięć ze strony państw trójprzymierza.

źródło: NKJP: Zbigniew Anusik: Dyplomacja szwedzka wobec kryzysu monarchii we Francji w latach 1787-1792, 2000

5.03.1945 arcybiskup apelował do Polaków, by swym brytyjskim sprzymierzeńcom dali ostatnią szansę dotrzymania przymierza. Polacy tę szansę dali, ale W. Churchil z niej nie skorzystał [...].

źródło: NKJP: Roman Winiarek: Bernard Gryffin (1899 - 1956), Gazeta Częstochowska, 2002-10-03

Nie wiadomo, czy Jakub uczestniczył w zjeździe Władysława Jagiełły z Zygmuntem Luksemburczykiem w Lubowli w marcu 1412 r., gdzie zawarto przymierze między Polską i Węgrami.

źródło: NKJP: Alicja Szymczakowa: Szlachta sieradzka w XV w.: magnifici et generosi, 1999

Składnia

	+	przymierze	+	(z KIM)
	+	przymierze	+	(między KIM)

2. harmonia

Definicja

książk.

harmonia z elementami otaczającego świata

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego stosunki, grupy i organizacje społeczne

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

harmonia

Połączenia

przymierze z naturą, z przyrodą; ze światem
działać w przymierzu z czymś

Cytaty

Nie ma wątpliwości, co się dzieje, kiedy zwalcza się przerywanie ciąży zakazami. [...] Jest pewne, że wiara więcej zdziała przeciw aborcji w przymierzu z oświatą i pomocą dla matek, niż w sojuszu ze strażnikiem więziennym.

źródło: NKJP: Stefan Bratkowski: Spiskujmy, Gazeta Wyborcza, 1992-01-02

Samą wolą niedaleko się zajedzie i sekret polega bardziej na uleganiu niż na działaniu. Przede wszystkim uleganiu tym skłonnościom, które ujawniły się po raz pierwszy, kiedy mieliśmy lat szesnaście [...] Tylko tak zawrzemy przymierze ze swoją pasją, poddamy się jej, i długie godziny pracy będą lekkie.

źródło: NKJP: Czesław Miłosz: Ziemia Urlo, 1994

Gdzie w pobliżu szkoły nie ma rezerwatu o znaczeniu przyrodniczo-naukowym ani też terenu nadającego się na taki rezerwat, należałoby pomyśleć o stworzeniu rezerwatu szkolnego [...]. Byłyby to miejsca przymierza z przyrodą, oazy regeneracyjne pierwotnego świata roślin i zwierząt [...].

źródło: NKJP: Andrzej Mirski: Kto założy minirezerwat im. Adama Wodziczki w ramach programu Budujmy minirezerwaty przyrody w każdej miejscowości, Zielone Brygady, 1998-09-16

Składnia

przymierze

(z CZYM)

3. z Bogiem

Definicja

w Biblii: układ Boga z ludźmi zakładający opiekę nad nimi w zamian za wierność jego przykazaniom

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół wyznania: zasady i prawdy wiary

Połączenia

święte, zbawcze przymierze
przymierze z Abrahamem, z Bogiem, z Noem; z człowiekiem, z ludem
posłaniec; znak przymierza
wierność przymierzu
ustanowić przymierze

Cytaty

Gdy zaczynały się uroczystości w Birkenau - padał deszcz; gdy papież modlił się przy tablicach - nad Birkenau pojawiła się tęcza, która według Starego Testamentu jest znakiem przymierza Boga z człowiekiem.

źródło: NKJP: Jestem tu, by prosić o przebaczenie, Głos Szczeciński, 2006

Owoce i cień figowca symbolizują również Boga pozostającego w przymierzu ze swym ludem.

źródło: NKJP: Hubert Lachowicz: Figa pospolita należy do dóbr Ziemi Obiecanej. Symbol grzechu i błogosławieństwa, Las Polski, 2009-09-01

Niezmienność Boga w rozumieniu Pisma sprowadza się przede wszystkim do niezachwianej wierności przymierzu, dzięki której Jahwe staje się niezawodną skałą oparcia dla ludu.

źródło: NKJP: Tadeusz Dionizy Łukaszuk OSPPE: Ty jesteś Chrystus, syn Boga żywego. Dogmat chrystologiczny w ujęciu integralnym, 2000

Składnia

przymierze

(z KIM)

Frazeologizmy

arka przymierza
Arka Przymierza

Data ostatniej modyfikacji: 06.05.2026