Chronologizacja
Pochodzenie
niem. los 'wolny, luźny, słabo przymocowany; oderwany'
1. wolne miejsce
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni miejsce i jego usytuowanie w przestrzeni
Połączenia
- dziesięć centymetrów, pół metra... luzu
Cytaty
|
Na jednym końcu pozostawało jednak tyle wolnego miejsca, by mógł tam bezpiecznie wylądować Wędrowiec, nawet ze sporym marginesem luzu dokoła. źródło: NKJP: Ewa Białołęcka: Naznaczeni błękitem Kamień na szczycie Kroniki Drugiego Kręgu Księga I cz 2, 2005 |
|
|
- Puszczać! Trumna zagłębiała się w mrok powoli, zakołysała się, ale nie zgrzytnęła ani razu, wreszcie przestała nam ciążyć i lekko stuknęła stając na dnie. Gdy przyświeciliśmy rzuconą zapałką, dół miał blisko pół metra luzu. źródło: NKJP: Wojciech Żukrowski: Za kurtyną mroku. Zabawa w chowanego, 1995 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | luz |
luzy |
|
| D. | luzu |
luzów |
|
| C. | luzowi |
luzom |
|
| B. | luz |
luzy |
|
| N. | luzem |
luzami |
|
| Ms. | luzie |
luzach |
|
| W. | luzie |
luzy |
2. czas wolny
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Czas wolny urlop i wypoczynek
Połączenia
- nie mieć luzu
- mieć luz
Cytaty
|
Na szczęście wydaliśmy świeżo numer i było trochę luzu. źródło: NKJP: Jarosław Abramow-Newerly: Młyn w piekarni, 2002 |
|
|
[...] nakładały mu się na nią wszystkie rozmowy, które miał odbyć za minut kilkanaście albo kilkadziesiąt, i już nawet przygotowywał słowa, dlatego rozmawiał z nią niepewnie, bardziej jeszcze niepewnie, niżby rozmawiał w sytuacji innej, na przykład parę godzin wcześniej, kiedy zawsze miał trochę luzu między biurem a domem. źródło: NKJP: Janusz Głowacki: Rose Café i inne opowieści, 1997 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | luz |
luzy |
|
| D. | luzu |
luzów |
|
| C. | luzowi |
luzom |
|
| B. | luz |
luzy |
|
| N. | luzem |
luzami |
|
| Ms. | luzie |
luzach |
|
| W. | luzie |
luzy |
3. swoboda
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | rozluźnienie, swoboda |
Połączenia
- duży; amerykański luz
- dać/dawać luz
Cytaty
|
Przed nimi stoją MATEUSZ [...] - programista, ubrany z totalnym luzem, przystojny i cyniczny z pozoru, a w środku ciepły, HANIA [...], po szkole asystentek, wygląda dziecinnie, a jest nad wiek dojrzała [...]. źródło: NKJP: Radosław Figura: Teraz albo nigdy! Odcinek 09, 2008 |
|
|
Czytałem kiedyś o takim gościu, który ukrył się w seminarium przed mafią. Pogadałem z proboszczem, odpaliłem mu działkę za wsparcie i milczenie... - Uśmiechnął się. - W sumie było to całkiem zabawne. Poza tym w seminarium dawali sporo luzu. źródło: NKJP: Mariusz Czubaj: 21:37, 2010 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | luz |
luzy |
|
| D. | luzu |
luzów |
|
| C. | luzowi |
luzom |
|
| B. | luz |
luzy |
|
| N. | luzem |
luzami |
|
| Ms. | luzie |
luzach |
|
| W. | luzie |
luzy |
4. między elementami urządzenia
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny funkcjonowanie urządzeń i maszyn
Połączenia
- luzy w kierownicy
- regulacja luzów
Cytaty
|
Trawił każdy rodzaj paliwa i było mu wszystko jedno, czy spala wyborowy Cardiff, dobrej jakości brykiety czy też podły, kamienisty i pełen szlamu miał węglowy albo drewniane, wilgotne polana. Wymagał jedynie smarowania, fachowej obsługi i okresowej regulacji luzów. Teraz stał na bocznym torze, cichy, z wygaszonym paleniskiem źródło: NKJP: Mirosław M. Bujko: Złoty pociąg, 2006 |
|
|
Któregoś dnia, gdy furgonetka była już prawie pusta i zająłem się sprawdzaniem oleju, płynów, żarówek, luzów w kierownicy i zawieszeniu, gdy po prostu rozmyślałem, kiedy się w końcu rozleci ten rzęch, on zapytał: - A pamiętasz, że kiedyś nie było nic używanego? źródło: NKJP: Andrzej Stasiuk: Taksim, 2009 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | luz |
luzy |
|
| D. | luzu |
luzów |
|
| C. | luzowi |
luzom |
|
| B. | luz |
luzy |
|
| N. | luzem |
luzami |
|
| Ms. | luzie |
luzach |
|
| W. | luzie |
luzy |
5. bieg
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn
CZŁOWIEK I TECHNIKA Transport transport lądowy
Połączenia
- włączyć, wrzucić luz
- stać na luzie; zostawić samochód na luzie
Cytaty
|
Piekiełko było już pełne; głosy żandarmów, komendy policyjne mieszały się razem w koszmarnym rejwachu; w kącie podwórza obok trupa zastrzelonego szmuglera stał na luzie włączony Zundapp i rozdzierającym warkotem mieląc powietrze zagłuszał wołanie i słowa ludzi. źródło: NKJP: Bogdan Wojdowski: Chleb rzucony umarłym, 1975 |
|
|
Kierowca, wysiadając w pośpiechu z auta, zostawił samochód na luzie, a ten stoczył się do rowu. źródło: NKJP: (mg): Napad na tira, Dziennik Bałtycki, 2011 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | luz |
luzy |
|
| D. | luzu |
luzów |
|
| C. | luzowi |
luzom |
|
| B. | luz |
luzy |
|
| N. | luzem |
luzami |
|
| Ms. | luzie |
luzach |
|
| W. | luzie |
luzy |
6. kierownicy samochodu
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny funkcjonowanie urządzeń i maszyn
Połączenia
- luz zaworowy
- luz kierownicy samochodu
Cytaty
|
Jeżeli jednostka napędowa posiada hydrauliczną kompensację luzu zaworowego (tzw. hydrauliczne popychacze), stuki dochodzące z zimnego układu rozrządu są odgłosem naturalnym. Powinny one jednak zaniknąć po kilku sekundach pracy. źródło: NKJP: Ryszard Polit: Mowa auta, Dziennik Zachodni, 2006-01-04 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | luz |
luzy |
|
| D. | luzu |
luzów |
|
| C. | luzowi |
luzom |
|
| B. | luz |
luzy |
|
| N. | luzem |
luzami |
|
| Ms. | luzie |
luzach |
|
| W. | luzie |
luzy |