UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

czy

Chronologizacja

2 połowa XV w., SStp

Pochodzenie

psł. *či

1. Czy pada?

Definicja

mówiący chciałby uzyskać potwierdzenie lub zaprzeczenie treści odpowiedniego zdania

Noty o użyciu

1) tworzy pytania rozstrzygnięcia (Czy przyjdziesz wieczorem?), dysjunkcyjne (Przyjdziesz wieczorem czy nie?), pytania o potwierdzenie (Przyjdziesz wieczorem, czy tak?), echo-pytania (– Przyjdziesz wieczorem? – Czy przyjdę wieczorem?), używane także w pytaniach złożonych (Czy i z kim przyjdziesz?)
2) może tworzyć pytania retoryczne, np. Czy jest coś ważniejszego niż życie?

Kategoria znaczeniowa

wykładnik niewiedzy

Relacje znaczeniowe

(quasi)synonimy:

albo, alboż, czyżby, li

Cytaty

	Czy kontynuuje Pan sposób nauczania, którego sam doświadczył? źródło: NKJP: Barbara Ziembicka: Najprostszą drogą. Rozmowy z artystami, 1998
	Żyj i pozwól żyć innym... Akurat! A czy ci inni pozwolą żyć mnie? źródło: NKJP: Ryszard Marek Groński: Nauka pływania dla topielców. Wypisy z histerii najnowszej 1989-1998, 1999
	Np. zysk dystrybutora nie zależy od tego, ilu i czy w ogóle wprowadza do organizacji innych dystrybutorów. źródło: NKJP: Mac Jerzy Sławomir: Tajemnica Amwaya, 1998
	Czy ta władza, którą mamy, nie mogłaby trochę odpocząć? źródło: NKJP: Jerzy Urban: Klątwa Urbana, 1996
	EUGENIUSZ: Arturze, wiesz, że ja nie popieram Stomila, ale czy nie posuwasz się za daleko? źródło: NKJP: Sławomir Mrożek: Tango, 1964

Odmiana

część mowy: modyfikator deklaratywności

podklasa: operator wypowiedzeń pytajnych

Składnia

czy _ Zd. _pyt.
szyk: stała pozycja inicjalna w zdaniu

2. zastanawia się, czy

Definicja

wyrażenie wprowadzające zdanie podrzędne wyrażające niewiedzę

Noty o użyciu

1) występuje przy wyrażeniach wskazujących na niewiedzę mówiącego, np. zastanawia się, czy, wątpi, czy, pytanie, czy
2) stanowi wariant funkcjonalny że w kontekstach zaprzeczonych (np. nie wie, czy, nie stwierdzono, czy) oraz wyrażających niewiedzę mówiącego (niezależnie od tego, czy, ważne jest, czy)

Cytaty

	Bill rzeczywiście mógł być niezdecydowany, wahać się, niepewny, czy już nadszedł jego czas. źródło: NKJP: Stanisław Głąbiński: Polityka po amerykańsku, 1996
	Wielu naszych korespondentów wysuwa wątpliwości, czy bylibyśmy w ogóle w możności odbudować armię polską na Zachodzie. źródło: NKJP: Mieroszewski Juliusz: Finał klasycznej Europy, 1997
	Nie pamiętam, czy stało się to przed czy po skandalu z Prawinem. źródło: NKJP: Torańska Teresa: Oni, 1997
	Nikt się nie zastanawia, czy faktycznie jest gdzieś wolny etat. źródło: NKJP: B. Jaga: Okruchy nowotarskie: Tygodnik Podhalański nr 22, 1996
	To, czy zauważyli na pół zakopaną w zaspie dziewczynę, nie było do końca pewne. źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Pogrzeb czarownicy, 2003

Odmiana

część mowy: włącznik

Składnia

_: Zd.Nadrz., czy _: Zd.Podrz. Zd.Nadrz.: Cz., Rz., Przym. - wyrażający niewiedzę
aglutynacja: fakultatywna: czym, czyś, czyśmy, czyście
korelat: fakultatywnie: to
ograniczenia zakresu użycia: nie: Cz. _{t. rozk.}
szyk: zmienny: pozycja centralna lub początkowa względem obu członów stała antepozycja względem wprowadzanego członu

Informacja normatywna

przecinek między zdaniami składowymi

3. to czy tamto

Definicja

nie wiedząc, czy o tym, o czym mowa (o czym pod danym względem można powiedzieć tylko jedno) można powiedzieć to, co zostało powiedziane, mówiący wskazuje, że także coś jeszcze innego mogłoby być o tym powiedziane; dla tego, o czym mowa, nie jest ważne, które się powie

Noty o użyciu

może tworzyć struktury wyliczeniowe: ..., czy ..., czy ...

Kategoria znaczeniowa

wykładnik wyboru

Relacje znaczeniowe

	(quasi)synonimy:	abo, albo, bądź, lub
	(quasi)antonimy:	ani, i, ni, oraz

Cytaty

	Czy istnieje inny powód, żeby Wampir-Jagielski, Tygrys-Michalczewski czy Halski-Kondrat zamieniali się w restauratorów i zachęcali do odwiedzenia swoich knajp? źródło: NKJP: Monika Piątkowska, Leszek Talko: Talki w wielkim mieście, 2002
	Na nauki czy wahania po prostu nie ma czasu. źródło: NKJP: Krystyna Janda, Bożena Janicka: Gwiazdy mają czerwone pazury, 1998
	Taka śniada Brazylijka czy inna Mulatka, dokładnie jak na karnawale w Rio. źródło: NKJP: Mariusz Cieślik: Śmieszni kochankowie, 2004
	Wreszcie na wiosnę 1988 roku zwrócili uwagę Fariana - nie głosami czy muzyką, ale wyglądem. źródło: NKJP: Grzegorz Brzozowicz, Filip Łobodziński: Sto płyt, które wstrząsnęły światem. Kronnika czasów popkultury, 2002
	Nie maluję przecież jabłek czy gruszek wyłącznie dla ich estetycznej urody. źródło: NKJP: Barbara Ziembicka: Najprostszą drogą. Rozmowy z artystami, 1998

Odmiana

część mowy: spójnik

podklasa: właściwy szeregowy hipotetyczny

Składnia

_ czy _ w obu pozycjach człony tego samego rodzaju
szyk: stały: interpozycja

4. w Azji czy gdzieś

Definicja

pot.

mówiący wskazuje, że użyte przez niego właśnie wyrażenie może nie być adekwatne, ale dla sprawy, o którą chodzi, nie jest to istotne

Kategoria znaczeniowa

wykładnik przybliżenia

Relacje znaczeniowe

(quasi)synonimy:

czy _ to tam, czy jakoś tak

Cytaty

Którejś nocy, lekko pijany, omsknął się jakoś czy coś, w każdym razie spadł z dziury w suficie prosto na świeczki.

źródło: NKJP: Piotr Krawczyk: Plamka światła, 1997

A dziewczyna przyszła potem do Hrybków z koszem pełnym warzyw czy czegoś.

źródło: NKJP: Bogdan Wojdowski: Chleb rzucony umarłym, 1971

Zobacz, jakie rzeczy się na świecie wyrabiają, w tym całym Afganistanie czy gdzieś.

źródło: NKJP: Marek Soból: Mojry, 2005

Odmiana

część mowy: komentarz metatekstowy

Składnia

_ czy _ Pozycja II: zaimek nieokreślony jednorodny funkcjonalnie z wyrażeniem z bezpośrednio poprzedzającego kontekstu
ograniczenia zakresu użycia: Nie w Zd. [sub]rozk.[sub]
szyk: zewnętrzny: stały: postpozycja względem komentowanego wyrażenia

Data ostatniej modyfikacji: 31.01.2023