UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

buzia

Chronologizacja

1621, KorBa

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. buzia
buzie
D. buzi
buzi
neut
buź
char
C. buzi
buziom
B. buzię
buzie
N. buzią
buziami
Ms. buzi
buziach
W. buzio
buziu
buzie

Pochodzenie

Wyraz przejęty z języka dzieci, oparty na dźwiękonaśladowczym rdzeniu bu- oddającym odgłos pocałunku.

1. jama ustna

Definicja

usta (osłonięty wargami otwór) w szczególności u dziecka

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego części ciała, elementy i substancje składowe

Połączenia

  • z pełną; z rozdziawioną buzią
  • buzia dziecka
  • zapach z buzi
  • z kciukiem, z palcem, ze smoczkiem w buzi
  • pędzlować, płukać, wypłukać; otworzyć/otwierać, rozdziawić/rozdziawiać; zamknąć/zamykać, zatkać; nadymać buzię
  • oddychać; ruszać buzią
  • brać/wziąć coś, wkładać coś, włożyć coś, wpychać coś do buzi; wyciągnąć coś, wyjąć/wyjmować coś; cieknie, ulało się; pachnie z buzi
  • oddychać przez buzię
  • trzymać (palec/palca) w buzi

Cytaty

Miała wielkie kłopoty ze zgryzem; buzia nie domykała się jej i wciąż wdawały się infekcje.

źródło: NKJP: Barbara Pietkiewicz: Matki spontaniczne, Polityka, 2002-02-02

Ziewnęła szeroko, ale elegancko przesłoniła buzię dłonią.

źródło: NKJP: Mirosław M. Bujko: Wyspy szerszenia, 2008

Kaśka miała dziewiętnaście lat, ja czterdzieści dwa, była raczej głupawą panienką z buzią zawsze zaklejoną gumą [...].

źródło: NKJP: Włodzimierz Kowalewski: Bóg zapłacz!, 2000

Przez kilka lat jeździłam z mamą do ortodonty i nosiłam w buzi specjalny aparacik.

źródło: NKJP: (BD): Alfabet Agaty Bulwy, Dziennik Polski, 2003-02-28

Nikt tak jak dzieci nie potrafi też słuchać barwnych opowieści snutych wierszem. Otwarte buzie i radosne oczy to najlepsza nagroda dla poety.

źródło: NKJP: Patron poszukiwany, Dziennik Polski, 2002-03-22

2. twarz

Definicja

ekspresywnie o twarzy

Noty o użyciu

Wyraz zwykle używany w odniesieniu do twarzy dziecka lub młodej dziewczyny.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego części ciała, elementy i substancje składowe

Relacje znaczeniowe

synonimy:  buziak, facjata, twarz

Połączenia

  • czerwona, rumiana; okrągła; brzydka, ładna, miła, piegowata, piękna, słodka, śliczna; roześmiana, uśmiechnięta; dziecięca, dziecinna buzia
  • buzia dziecka
  • zdjęcie buzi
  • rumieniec, wypieki; krosty, wysypka na buzi; z uśmiechem na buzi
  • myć, posmarować, smarować, umyć, wycierać buzię
  • gładzić, głaskać, pogłaskać; dać po buzi

Cytaty

Oksana rosła jak na drożdżach i była niezwykle pogodnym dzieckiem, stale się uśmiechała. Teraz, kiedy sporo przybrała na wadze i buzia jej się zaokrągliła [...].

źródło: NKJP: Maria Nurowska: Dwie Miłości, 2008

Nie była specjalnie ładna, choć jej bladej, usianej drobniutkimi piegami buzi ani szczupłemu, zręcznemu ciału o chłopięcych biodrach i lekko krzywych, długich nogach nie można było niczego zarzucić.

źródło: NKJP: Mirosław M. Bujko: Złoty pociąg, 2006

Z fotografii uśmiechała się miodowa blondynka z buzią dziecka i spojrzeniem dorosłej kobiety.

źródło: NKJP: Grażyna Plebanek: Przystupa, 2007

Dzieci i młodzież żyją jeszcze wakacjami. Opalone buzie, zadowolone miny, radosne uśmiechy i piosenki na ustach, wszystko to zdominowało wczorajsze spotkanie w Szkole Podstawowej [...].

źródło: NKJP: (kis): Krótko, Dziennik Polski, 2002-09-13

Biegacze docierali do mety zziajani, z wypiekami na buziach, ale szczęśliwi, że udało się pokonać dystans.

źródło: NKJP: Narty, worki, przyodziewek, Dziennik Polski, 2003-03-05

3. osoba

Definicja

ekspresywnie o osobie, zwłaszcza dziecku lub młodej dziewczynie

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia narodziny i dzieciństwo

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka płeć

Cytaty

Chciałbym skupić się na supporcie - otóż poza graniem w sumie typowego gothic (klawisze, dwie stopy, solówka, ładna buzia śpiewa, ładna buzia gra na klawiszach) wokalistka tego zespołu obdarzona jest dość ciekawym, wysokim i obiecującym głosem.

źródło: NKJP: Witt Wilczyński: A review of the koncert pieśni archaicznych w kościele Św. Jacka concert, Internet, 2001-11-18

Daj cukierka, pokręć, przytul - proszą zasmarkane buzie.

źródło: NKJP: Violetta Polak: Podróże, Gazeta Wyborcza - Dodatek, 1994-11-04

Przy spadającym wskaźniku urodzeń coraz trudniej znaleźć nowe buzie do żywienia papkami.

źródło: NKJP: Richard Gibson: Przyjacielskie przejęcie, Gazeta Wyborcza - Dodatek, 1994-05-30

Miałem ochotę zaproponować, żeby mnie pocałowano - ale tylko przez płatek róży, tej z klombu. I kto wie, czy nie znalazłoby się wielu amatorów, gdybym obiecał po 100 franków na buzię.

źródło: NKJP: Andrzej Bobkowski: Szkice piórkiem : (Francja 1940-1944), 1957

Frazeologizmy

buzi dać
buzia w ciup II
buzia w ciup I
buzia w podkówkę
ktoś otworzył usta
ktoś otworzył buzię
ktoś trzyma gębę na kłódkę
ktoś trzyma buzię na kłódkę
ktoś wyciera sobie gębę kimś/czymś
ktoś wyciera sobie buzię kimś/czymś
ktoś wyciera sobie gębę kimś/czymś
ktoś wyciera sobie buzię kimś/czymś
ktoś wyskakuje z mordą
ktoś wyskakuje z buzią
ktoś wyskoczył z mordą
ktoś wyskoczył z buzią
ktoś wziął za mordę kogoś/coś
ktoś wziął za buzię kogoś/coś
ktoś zasznurował usta
ktoś zasznurował buzię
morda w kubeł
buzia w kubeł
buzia na kłódkę
niewyparzony język
niewyparzona buzia
niewyparzony język
niewyparzona buzia
usta się nie zamykają komuś
buzia się nie zamyka komuś
Data ostatniej modyfikacji: 13.03.2025
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json