UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

zastygnąć

Chronologizacja

XVI w., SPXVI
Na podstawie indeksu haseł.

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zastygnę
 zastygniemy
2 os. zastygniesz
 zastygniecie
3 os. zastygnie
 zastygną

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zastygłem
+(e)m zastygł
 zastygłam
+(e)m zastygła
 zastygłom
+(e)m zastygło
 zastygliśmy
+(e)śmy zastygli
 zastygłyśmy
+(e)śmy zastygły
2 os. zastygłeś
+(e)ś zastygł
 zastygłaś
+(e)ś zastygła
 zastygłoś
+(e)ś zastygło
 zastygliście
+(e)ście zastygli
 zastygłyście
+(e)ście zastygły
3 os. zastygł
 zastygła
 zastygło
 zastygli
 zastygły

bezosobnik: zastygnięto

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zastygnijmy
2 os. zastygnij
 zastygnijcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zastygłbym
bym zastygł
 zastygłabym
bym zastygła
 zastygłobym
bym zastygło
 zastyglibyśmy
byśmy zastygli
 zastygłybyśmy
byśmy zastygły
2 os. zastygłbyś
byś zastygł
 zastygłabyś
byś zastygła
 zastygłobyś
byś zastygło
 zastyglibyście
byście zastygli
 zastygłybyście
byście zastygły
3 os. zastygłby
by zastygł
 zastygłaby
by zastygła
 zastygłoby
by zastygło
 zastygliby
by zastygli
 zastygłyby
by zastygły

bezosobnik: zastygnięto by

bezokolicznik: zastygnąć

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zastygłszy

gerundium: zastygnięcie

imiesłów przymiotnikowy bierny: zastygnięty

odpowiednik aspektowy: zastygać

Pochodzenie

Zob. stygnąć

1. o wosku

Definicja

przejść ze stanu płynnego w stan stały

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii stan skupienia, trwałość materii

Relacje znaczeniowe

synonimy:  zestygnąć

Połączenia

  • wosk zastygł; galaretka, krew, żywica zastygła
  • zastygnąć szybko

Cytaty

[...] ogrzewał tabliczkę nad lampą, czekał, aż wosk znów zastygnie i skrobał od nowa.

źródło: NKJP: Ewa Białołęcka: Tkacz iluzji, 2004

Gdy galareta zastygnie, miskę owinąć ścierką zmoczoną gorącą wodą i po chwili wyłożyć galaretę na talerz.

źródło: NKJP: Teresa Miazgowska: Kącik konesera, Kuchnia, 1999, nr 4

Po zastygnięciu wosku z cienia rzucanego na ścianę przez odlaną figurę odczytywano swój los.

źródło: NKJP: G.Czerwińska: Kalendarz polski: Andrzejki, Katarzynki..., Tygodnik Ciechanowski, 2002-12-05

Składnia

Rznieżywotny + zastygnąć + bez ograniczeń

2. w bezruchu

Definicja

pozostać w jakiejś pozycji ciała przez pewien czas

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego czynności i stany fizjologiczne

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii ruch i spoczynek

Relacje znaczeniowe

synonimy:  zamrzeć

Połączenia

  • ludzie zastygli
  • zastygnąć na chwilę, na moment, na sekundę
  • zastygnąć w bezruchu, w jakimś geście, w jakiejś pozie
  • zastygnąć z przerażenia, ze zdziwienia
  • zastygnąć nagle, nieruchomo

Cytaty

Mężczyźni zastygli w oczekiwaniu, gdy wyciągnął z kieszeni kombinerki, przykucnął i otworzył klapę hydrantu przeciwpożarowego.

źródło: NKJP: Marcin Wroński: Officium Secretum: pies pański, 2010

Kola wiedział, co za chwilę nastąpi. Inni zastygli, zasłuchani i oczarowani, nie spodziewając się niebezpieczeństwa.

źródło: NKJP: Witold Jabłoński: Dzieci nocy, 2001

Zlustrował wyprostowanych jak struna żołnierzy i wyraźnie zdenerwowanego kierowcę, który zastygł jak posąg przy otwartych drzwiach pojazdu.

źródło: NKJP: Wojciech Jagielski: Modlitwa o deszcz, 2002

Składnia

Rzosobowy + zastygnąć +
(w CZYM)

3. o twarzy

Definicja

przybrać na pewien czas określony wyraz twarzy

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka zachowania emocjonalne

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka wygląd

Połączenia

  • twarz zastygła; usta zastygły; jakiś wyraz twarzy zastygł
  • zastygnąć na czyjejś twarzy, na czyichś ustach
  • zastygnąć w grymasie, w uśmiechu, w jakimś wyrazie twarzy

Cytaty

Jovanka przetłumaczyła gładko i nawet zaczęła się śmiać razem z nami. Ale zaraz potem jej twarz zastygła w nieokreślonym grymasie.

źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Góra Trzech Szkieletów, 2003

Degajew rzucił się do drzwi, otworzył je szeroko, lecz powitalny uśmiech zastygł mu nagle na twarzy.

źródło: NKJP: Krystyna Kolińska: Orzeszkowa, złote ptaki i terroryści, 1996

Pobladła twarz Selene zastygła w obcą, martwą maskę.

źródło: NKJP: Witold Jabłoński: Dzieci nocy, 2001

Składnia

Rznieżywotny + zastygnąć +
(w CZYM | na CZYM)

4. w samozadowoleniu

Definicja

książk. 
na trwałe pozostać w określonym stanie i przestać się zmieniać

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność

Relacje znaczeniowe

synonimy:  zaskorupiać się, zaskorupić się, zeskorupieć

Połączenia

  • zastygnąć w jakiejś formie

Cytaty

I kiedy tak zapadał się w te mroczne i pulsujące przypomnienia, przychodziło mu do głowy, że to, co się stało wtedy, stało się właśnie po to, by mógł zastygnąć w tym półżyciu, które obejmowało duszę i znieczulało ją na głos świata.

źródło: NKJP: Stefan Chwin: Hanemann, 1998

Budowano świątynie i rzeźbiono posągi jeszcze ciągle w tych czasach, w których naród nie był już zdolny do powtórzenia Salaminy, bo duch przegnił i zastygł w formie.

źródło: NKJP: Andrzej Bobkowski: Szkice piórkiem (Francja 1940-1944), 1957

Demokratyczna Rzeczpospolita zastygła w samozadowoleniu i szlacheckim egoizmie, uważając, że osiągnięto już wszystko, co było do zyskania.

źródło: NKJP: Jerzy Surdykowski: Duch Rzeczypospolitej, 1989

Składnia

Rznieżywotny + zastygnąć +
(w CZYM)

Frazeologizmy

krew zastygła w żyłach komuś
Data ostatniej modyfikacji: 31.07.2018
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN