Chronologizacja
Pochodzenie
psł. *niščiti 'czynić biednym, nędznym, doprowadzać do nędzy, do upadku, do wyniszczenia'
Forma prasłowiańska jest czasownikiem odprzymiotnikowym od psł. *niščь 'biedny, nędzny'
1. miasto
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii stan skupienia, trwałość materii
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego zachowania i wyrażenia nieakceptowane społecznie
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | dewastować, dezelować, psuć, uszkadzać | |
| antonimy: | tworzyć |
Połączenia
- chemioterapia, pożar, rdza niszczy; wandale niszczą
- niszczenie akt, budynku, dokumentów, mienia, umocnień; chwastów, roślinności, środowiska; cywilizacji, narodu, polskości; autorytetu
- niszczyć dobytek, dorobek; komórki, szkliwo, tkankę, włosy, zarodki; plantacje, uprawy, zasiew; ozon, przyrodę, szkodniki, warstwę ozonową; odzież, silnik, ubrania; kraj, kulturę, państwo, społeczeństwo; indywidualność, osobowość, przyjaźń, więź, życie
- niszczyć z premedytacją
- niszczyć bezlitośnie, bezpowrotnie, metodycznie, nieodwracalnie, systematycznie, w zarodku
- bezmyślne, chuligańskie, systematyczne, umyślne niszczenie; niszczący żywioł; siła niszcząca; niszczące działanie, najazdy; proces, żądza niszczenia
Cytaty
|
Ludność niszczyła carskie portrety w urzędach, a podręczniki rosyjskie w szkołach. źródło: KWSJP: Stefan Kieniewicz: Historia Polski 1795-1918, 1968 |
|
|
Niszczyli ubrania przy obróbce drzewa. źródło: KWSJP: Mieczysław Gogacz: On ma wzrastać, 1962 |
|
|
Dramatycznie przedstawia się stan dróg. Te, które zostały zbudowane przed inwazją radziecką, niszczyli partyzanci. źródło: KWSJP: Zofia Stachura, Henryk Suchar: Szmaragdy lwa, prasa, 1997 |
|
|
Bywają wyładowania natury, gdy żywioły sprzysięgają się razem. Woda i ogień, powietrze i ziemia pracują wtedy zgodnie, niszcząc dobytek człowieka. źródło: KWSJP: Karol Estreicher: Krystianna, 1957 |
|
|
Ona nie chce niszczyć mu kariery. źródło: KWSJP: Jacek Rębacz: Zakopane: sezon na samobójców, 2006 |
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: niedokonany
Tryb oznajmujący
Czas teraźniejszy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
niszczę |
niszczymy |
|||
| 2 os. |
niszczysz |
niszczycie |
|||
| 3 os. |
niszczy |
niszczą |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
niszczyłem +(e)m niszczył |
niszczyłam +(e)m niszczyła |
niszczyłom +(e)m niszczyło |
niszczyliśmy +(e)śmy niszczyli |
niszczyłyśmy +(e)śmy niszczyły |
| 2 os. |
niszczyłeś +(e)ś niszczył |
niszczyłaś +(e)ś niszczyła |
niszczyłoś +(e)ś niszczyło |
niszczyliście +(e)ście niszczyli |
niszczyłyście +(e)ście niszczyły |
| 3 os. |
niszczył |
niszczyła |
niszczyło |
niszczyli |
niszczyły |
bezosobnik: niszczono
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
będę niszczył będę niszczyć |
będę niszczyła będę niszczyć |
będę niszczyło będę niszczyć |
będziemy niszczyli będziemy niszczyć |
będziemy niszczyły będziemy niszczyć |
| 2 os. |
będziesz niszczył będziesz niszczyć |
będziesz niszczyła będziesz niszczyć |
będziesz niszczyło będziesz niszczyć |
będziecie niszczyli będziecie niszczyć |
będziecie niszczyły będziecie niszczyć |
| 3 os. |
będzie niszczył będzie niszczyć |
będzie niszczyła będzie niszczyć |
będzie niszczyło będzie niszczyć |
będą niszczyli będą niszczyć |
będą niszczyły będą niszczyć |
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
niszczmy |
|
| 2 os. |
niszcz |
niszczcie |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
niszczyłbym bym niszczył |
niszczyłabym bym niszczyła |
niszczyłobym bym niszczyło |
niszczylibyśmy byśmy niszczyli |
niszczyłybyśmy byśmy niszczyły |
| 2 os. |
niszczyłbyś byś niszczył |
niszczyłabyś byś niszczyła |
niszczyłobyś byś niszczyło |
niszczylibyście byście niszczyli |
niszczyłybyście byście niszczyły |
| 3 os. |
niszczyłby by niszczył |
niszczyłaby by niszczyła |
niszczyłoby by niszczyło |
niszczyliby by niszczyli |
niszczyłyby by niszczyły |
bezosobnik: niszczono by
bezokolicznik: niszczyć
imiesłów przysłówkowy współczesny:
niszcząc
gerundium: niszczenie
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | niszczenie |
niszczenia |
| D. | niszczenia |
niszczeń |
| C. | niszczeniu |
niszczeniom |
| B. | niszczenie |
niszczenia |
| N. | niszczeniem |
niszczeniami |
| Ms. | niszczeniu |
niszczeniach |
| W. | niszczenie |
niszczenia |
imiesłów przymiotnikowy czynny: niszczący
| liczba pojedyncza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| m1 | m2 | m3 | n1, n2 | ż | |
| M. | niszczący |
niszczący |
niszczący |
niszczące |
niszcząca |
| D. | niszczącego |
niszczącego |
niszczącego |
niszczącego |
niszczącej |
| C. | niszczącemu |
niszczącemu |
niszczącemu |
niszczącemu |
niszczącej |
| B. | niszczącego |
niszczącego |
niszczący |
niszczące |
niszczącą |
| N. | niszczącym |
niszczącym |
niszczącym |
niszczącym |
niszczącą |
| Ms. | niszczącym |
niszczącym |
niszczącym |
niszczącym |
niszczącej |
| liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|
| p1 | m1 ndepr | m1 depr | pozostałe | |
| M. | niszczący |
niszczący |
niszczące |
niszczące |
| D. | niszczących |
niszczących |
niszczących |
niszczących |
| C. | niszczącym |
niszczącym |
niszczącym |
niszczącym |
| B. | niszczących |
niszczących |
niszczących |
niszczące |
| N. | niszczącymi |
niszczącymi |
niszczącymi |
niszczącymi |
| Ms. | niszczących |
niszczących |
niszczących |
niszczących |
imiesłów przymiotnikowy bierny: niszczony
| liczba pojedyncza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| m1 | m2 | m3 | n1, n2 | ż | |
| M. | niszczony |
niszczony |
niszczony |
niszczone |
niszczona |
| D. | niszczonego |
niszczonego |
niszczonego |
niszczonego |
niszczonej |
| C. | niszczonemu |
niszczonemu |
niszczonemu |
niszczonemu |
niszczonej |
| B. | niszczonego |
niszczonego |
niszczony |
niszczone |
niszczoną |
| N. | niszczonym |
niszczonym |
niszczonym |
niszczonym |
niszczoną |
| Ms. | niszczonym |
niszczonym |
niszczonym |
niszczonym |
niszczonej |
| liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|
| p1 | m1 ndepr | m1 depr | pozostałe | |
| M. | niszczeni |
niszczeni |
niszczone |
niszczone |
| D. | niszczonych |
niszczonych |
niszczonych |
niszczonych |
| C. | niszczonym |
niszczonym |
niszczonym |
niszczonym |
| B. | niszczonych |
niszczonych |
niszczonych |
niszczone |
| N. | niszczonymi |
niszczonymi |
niszczonymi |
niszczonymi |
| Ms. | niszczonych |
niszczonych |
niszczonych |
niszczonych |
odpowiednik aspektowy: zniszczyć
Składnia
|
+ | niszczyć | + |
CO
|
2. zdrowie
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie przyczyny, objawy i skutki chorób
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | rujnować, wyniszczać | |
| hiperonimy: | osłabiać |
Połączenia
- chemioterapia, głodówka niszczy
- niszczyć mózg, organizm, psychikę, wątrobę, wzrok, żołądek
Cytaty
|
Jeszcze silniej i gwałtowniej niszczy zdrowie i życie heroina, pochodna morfiny. źródło: KWSJP: Tajemnice zdrowia. Mak lekarski, prasa, 1988 |
|
|
Nikotyna, jak każda substancja narkotyczna, modyfikuje działanie mózgu, niszczy krew, powoduje uzależnienie biologiczne. źródło: KWSJP: Helena Noskowicz-Bieroniowa: Chcesz rzucić palenie: różne sposoby wyzwalania z nałogu, rady i informacje, 2001 |
|
|
Złamany niedostatkiem i długą tułaczką, żył w czasie wojny krymskiej nadzieją lepszej przyszłości dla Polski. Gdy ta zawiodła, stracił siły do opierania się niszczącej go chorobie i niezdrowemu klimatowi. źródło: KWSJP: Adam Lewak: Mazzini i emigracja polska, 1923 |
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: niedokonany
Tryb oznajmujący
Czas teraźniejszy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
niszczę |
niszczymy |
|||
| 2 os. |
niszczysz |
niszczycie |
|||
| 3 os. |
niszczy |
niszczą |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
niszczyłem +(e)m niszczył |
niszczyłam +(e)m niszczyła |
niszczyłom +(e)m niszczyło |
niszczyliśmy +(e)śmy niszczyli |
niszczyłyśmy +(e)śmy niszczyły |
| 2 os. |
niszczyłeś +(e)ś niszczył |
niszczyłaś +(e)ś niszczyła |
niszczyłoś +(e)ś niszczyło |
niszczyliście +(e)ście niszczyli |
niszczyłyście +(e)ście niszczyły |
| 3 os. |
niszczył |
niszczyła |
niszczyło |
niszczyli |
niszczyły |
bezosobnik: niszczono
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
będę niszczył będę niszczyć |
będę niszczyła będę niszczyć |
będę niszczyło będę niszczyć |
będziemy niszczyli będziemy niszczyć |
będziemy niszczyły będziemy niszczyć |
| 2 os. |
będziesz niszczył będziesz niszczyć |
będziesz niszczyła będziesz niszczyć |
będziesz niszczyło będziesz niszczyć |
będziecie niszczyli będziecie niszczyć |
będziecie niszczyły będziecie niszczyć |
| 3 os. |
będzie niszczył będzie niszczyć |
będzie niszczyła będzie niszczyć |
będzie niszczyło będzie niszczyć |
będą niszczyli będą niszczyć |
będą niszczyły będą niszczyć |
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
niszczmy |
|
| 2 os. |
niszcz |
niszczcie |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
niszczyłbym bym niszczył |
niszczyłabym bym niszczyła |
niszczyłobym bym niszczyło |
niszczylibyśmy byśmy niszczyli |
niszczyłybyśmy byśmy niszczyły |
| 2 os. |
niszczyłbyś byś niszczył |
niszczyłabyś byś niszczyła |
niszczyłobyś byś niszczyło |
niszczylibyście byście niszczyli |
niszczyłybyście byście niszczyły |
| 3 os. |
niszczyłby by niszczył |
niszczyłaby by niszczyła |
niszczyłoby by niszczyło |
niszczyliby by niszczyli |
niszczyłyby by niszczyły |
bezosobnik: niszczono by
bezokolicznik: niszczyć
imiesłów przysłówkowy współczesny:
niszcząc
gerundium: niszczenie
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | niszczenie |
niszczenia |
| D. | niszczenia |
niszczeń |
| C. | niszczeniu |
niszczeniom |
| B. | niszczenie |
niszczenia |
| N. | niszczeniem |
niszczeniami |
| Ms. | niszczeniu |
niszczeniach |
| W. | niszczenie |
niszczenia |
imiesłów przymiotnikowy czynny: niszczący
| liczba pojedyncza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| m1 | m2 | m3 | n1, n2 | ż | |
| M. | niszczący |
niszczący |
niszczący |
niszczące |
niszcząca |
| D. | niszczącego |
niszczącego |
niszczącego |
niszczącego |
niszczącej |
| C. | niszczącemu |
niszczącemu |
niszczącemu |
niszczącemu |
niszczącej |
| B. | niszczącego |
niszczącego |
niszczący |
niszczące |
niszczącą |
| N. | niszczącym |
niszczącym |
niszczącym |
niszczącym |
niszczącą |
| Ms. | niszczącym |
niszczącym |
niszczącym |
niszczącym |
niszczącej |
| liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|
| p1 | m1 ndepr | m1 depr | pozostałe | |
| M. | niszczący |
niszczący |
niszczące |
niszczące |
| D. | niszczących |
niszczących |
niszczących |
niszczących |
| C. | niszczącym |
niszczącym |
niszczącym |
niszczącym |
| B. | niszczących |
niszczących |
niszczących |
niszczące |
| N. | niszczącymi |
niszczącymi |
niszczącymi |
niszczącymi |
| Ms. | niszczących |
niszczących |
niszczących |
niszczących |
imiesłów przymiotnikowy bierny: niszczony
| liczba pojedyncza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| m1 | m2 | m3 | n1, n2 | ż | |
| M. | niszczony |
niszczony |
niszczony |
niszczone |
niszczona |
| D. | niszczonego |
niszczonego |
niszczonego |
niszczonego |
niszczonej |
| C. | niszczonemu |
niszczonemu |
niszczonemu |
niszczonemu |
niszczonej |
| B. | niszczonego |
niszczonego |
niszczony |
niszczone |
niszczoną |
| N. | niszczonym |
niszczonym |
niszczonym |
niszczonym |
niszczoną |
| Ms. | niszczonym |
niszczonym |
niszczonym |
niszczonym |
niszczonej |
| liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|
| p1 | m1 ndepr | m1 depr | pozostałe | |
| M. | niszczeni |
niszczeni |
niszczone |
niszczone |
| D. | niszczonych |
niszczonych |
niszczonych |
niszczonych |
| C. | niszczonym |
niszczonym |
niszczonym |
niszczonym |
| B. | niszczonych |
niszczonych |
niszczonych |
niszczone |
| N. | niszczonymi |
niszczonymi |
niszczonymi |
niszczonymi |
| Ms. | niszczonych |
niszczonych |
niszczonych |
niszczonych |
odpowiednik aspektowy: zniszczyć
Składnia
|
|
+ | niszczyć | + |
KOGO/CO
|
3. człowieka
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego zachowania i wyrażenia nieakceptowane społecznie
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | prześladować |
Połączenia
- niszczenie przeciwników
- niszczyć człowieka, psychikę
- niszczyć z premedytacją
- bezlitośnie niszczyć
- żądza niszczenia
Cytaty
|
Ona nie pokona mojej matki... nie może pokonać! Wystarczy, że niszczy ojca. źródło: KWSJP: Wiesława Maria Korczyńska: Wróć..., 2001 |
|
|
Nędzę i cierpienie trzeba przezwyciężać jako zło, które niszczy i kaleczy ludzi. źródło: KWSJP: Wacław Hryniewicz: Uniżenie Boga, uniżenie Kościoła, prasa, 1994 |
|
|
Kiedy partnerka chciała wyłamać się z układu, postanowił ją ukarać. Za brak miłości zemścił się, niszcząc jej osobowość. źródło: KWSJP: Andrzej Komorowski, Małgorzata Janczewska: Wypalił jej twarz kwasem, Super Express, 1998 |
|
|
W tej grze odbijały się przedstawiane przez Hłaskę relacje międzyludzkie, pełne bezinteresownego zła, przepojone podskórną walką, chęcią zwyciężania i niszczenia drugiego. źródło: KWSJP: Piotr Bratkowski: Ameryka..., prasa, 1984 |
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: niedokonany
Tryb oznajmujący
Czas teraźniejszy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
niszczę |
niszczymy |
|||
| 2 os. |
niszczysz |
niszczycie |
|||
| 3 os. |
niszczy |
niszczą |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
niszczyłem +(e)m niszczył |
niszczyłam +(e)m niszczyła |
niszczyłom +(e)m niszczyło |
niszczyliśmy +(e)śmy niszczyli |
niszczyłyśmy +(e)śmy niszczyły |
| 2 os. |
niszczyłeś +(e)ś niszczył |
niszczyłaś +(e)ś niszczyła |
niszczyłoś +(e)ś niszczyło |
niszczyliście +(e)ście niszczyli |
niszczyłyście +(e)ście niszczyły |
| 3 os. |
niszczył |
niszczyła |
niszczyło |
niszczyli |
niszczyły |
bezosobnik: niszczono
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
będę niszczył będę niszczyć |
będę niszczyła będę niszczyć |
będę niszczyło będę niszczyć |
będziemy niszczyli będziemy niszczyć |
będziemy niszczyły będziemy niszczyć |
| 2 os. |
będziesz niszczył będziesz niszczyć |
będziesz niszczyła będziesz niszczyć |
będziesz niszczyło będziesz niszczyć |
będziecie niszczyli będziecie niszczyć |
będziecie niszczyły będziecie niszczyć |
| 3 os. |
będzie niszczył będzie niszczyć |
będzie niszczyła będzie niszczyć |
będzie niszczyło będzie niszczyć |
będą niszczyli będą niszczyć |
będą niszczyły będą niszczyć |
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
niszczmy |
|
| 2 os. |
niszcz |
niszczcie |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
niszczyłbym bym niszczył |
niszczyłabym bym niszczyła |
niszczyłobym bym niszczyło |
niszczylibyśmy byśmy niszczyli |
niszczyłybyśmy byśmy niszczyły |
| 2 os. |
niszczyłbyś byś niszczył |
niszczyłabyś byś niszczyła |
niszczyłobyś byś niszczyło |
niszczylibyście byście niszczyli |
niszczyłybyście byście niszczyły |
| 3 os. |
niszczyłby by niszczył |
niszczyłaby by niszczyła |
niszczyłoby by niszczyło |
niszczyliby by niszczyli |
niszczyłyby by niszczyły |
bezosobnik: niszczono by
bezokolicznik: niszczyć
imiesłów przysłówkowy współczesny:
niszcząc
gerundium: niszczenie
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | niszczenie |
niszczenia |
| D. | niszczenia |
niszczeń |
| C. | niszczeniu |
niszczeniom |
| B. | niszczenie |
niszczenia |
| N. | niszczeniem |
niszczeniami |
| Ms. | niszczeniu |
niszczeniach |
| W. | niszczenie |
niszczenia |
imiesłów przymiotnikowy czynny: niszczący
| liczba pojedyncza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| m1 | m2 | m3 | n1, n2 | ż | |
| M. | niszczący |
niszczący |
niszczący |
niszczące |
niszcząca |
| D. | niszczącego |
niszczącego |
niszczącego |
niszczącego |
niszczącej |
| C. | niszczącemu |
niszczącemu |
niszczącemu |
niszczącemu |
niszczącej |
| B. | niszczącego |
niszczącego |
niszczący |
niszczące |
niszczącą |
| N. | niszczącym |
niszczącym |
niszczącym |
niszczącym |
niszczącą |
| Ms. | niszczącym |
niszczącym |
niszczącym |
niszczącym |
niszczącej |
| liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|
| p1 | m1 ndepr | m1 depr | pozostałe | |
| M. | niszczący |
niszczący |
niszczące |
niszczące |
| D. | niszczących |
niszczących |
niszczących |
niszczących |
| C. | niszczącym |
niszczącym |
niszczącym |
niszczącym |
| B. | niszczących |
niszczących |
niszczących |
niszczące |
| N. | niszczącymi |
niszczącymi |
niszczącymi |
niszczącymi |
| Ms. | niszczących |
niszczących |
niszczących |
niszczących |
imiesłów przymiotnikowy bierny: niszczony
| liczba pojedyncza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| m1 | m2 | m3 | n1, n2 | ż | |
| M. | niszczony |
niszczony |
niszczony |
niszczone |
niszczona |
| D. | niszczonego |
niszczonego |
niszczonego |
niszczonego |
niszczonej |
| C. | niszczonemu |
niszczonemu |
niszczonemu |
niszczonemu |
niszczonej |
| B. | niszczonego |
niszczonego |
niszczony |
niszczone |
niszczoną |
| N. | niszczonym |
niszczonym |
niszczonym |
niszczonym |
niszczoną |
| Ms. | niszczonym |
niszczonym |
niszczonym |
niszczonym |
niszczonej |
| liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|
| p1 | m1 ndepr | m1 depr | pozostałe | |
| M. | niszczeni |
niszczeni |
niszczone |
niszczone |
| D. | niszczonych |
niszczonych |
niszczonych |
niszczonych |
| C. | niszczonym |
niszczonym |
niszczonym |
niszczonym |
| B. | niszczonych |
niszczonych |
niszczonych |
niszczone |
| N. | niszczonymi |
niszczonymi |
niszczonymi |
niszczonymi |
| Ms. | niszczonych |
niszczonych |
niszczonych |
niszczonych |
odpowiednik aspektowy: zniszczyć
Składnia
|
|
+ | niszczyć | + |
KOGO
|