UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

modernizm

Chronologizacja

1897, Biblioteka Warszawska: pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi, Tom 3, books.google.pl

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	modernizm	modernizmy
D.	modernizmu	modernizmów
C.	modernizmowi	modernizmom
B.	modernizm	modernizmy
N.	modernizmem	modernizmami
Ms.	modernizmie	modernizmach
W.	modernizmie	modernizmy

Inne uwagi

Zwykle lp

Pochodzenie

internac.

ang. modernism

fr. modernisme

niem. Modernismus

z fr. moderne 'nowoczesny'

1. w sztuce

Definicja

kultur.

nurt artystyczny w sztuce przełomu XIX i XX w., charakteryzujący się poszukiwaniem nowych koncepcji dzieł i form wyrazu, podkreślający rolę indywidualizmu i symbolizmu, głoszący kryzys cywilizacji, a zwłaszcza kultury mieszczańskiej

Noty o użyciu

Zapisywane również wielką literą.

Wymowa

[modernism] lub [modernizm]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka prądy, kierunki i kategorie artystyczne

Relacje znaczeniowe

synonimy:

moderna

Połączenia

dojrzały, późny, wczesny; europejski; niemiecki, polski, włoski... modernizm
duch; epoka, faza, okres; krytyka; literatura, sztuka; tradycje, zabytki; przedstawiciel, zwolennik modernizmu

Cytaty

	– Józef Mehoffer był uczniem Jana Matejki i przyjacielem Stanisława Wyspiańskiego. Jest współtwórcą europejskiego modernizmu. źródło: NKJP: MG: Dokończyć dzieło mistrza, Gazeta Poznańska, 2001-10-03
	„Mniej znaczy więcej” (ang. ”less is more”) to, głoszone przez Miesa Ven der Rohe hasło programowe światowego modernizmu w architekturze. źródło: NKJP: Mniej znaczy więcej, Bęc Zmiana, 2010-06-28
	Rodowska skoncentrowała uwagę na takim doborze fenomenów poetyckich, by ukazać zmianę wart pokoleniowych w poezji francuskiej drugiej połowy XX w. Najliczniej reprezentowani są twórcy debiutujący w latach 50. i 60. XX w., od Philippe’a Jaccotteta po Jacques’a Roubaud, uprawiający poezję późnego modernizmu i / lub jego przesilenia [...]. źródło: NKJP: Dariusz Dziurzyński: W stronę rzeczywistości, Zeszyty Poetyckie, 2010-10-23
	Oni raczej inspirują się modernizmem, awangardą minionego wieku, więc zapewne na temat mojego obrazu z Neronem nie mieli nigdy żadnej pogłębionej opinii, najwidoczniej nie prześladował ich widok martwego zwierzęcia z posoką płynącą z nozdrzy, nagość dziewczyny. źródło: NKJP: Wojciech Chmielewski: Kawa u Doroty, 2010
	I czekał na czytelników, zniecierpliwionych wątpliwymi rozkoszami wszelakich modernizmów, aż zwrócą się do niego, gdzie przynajmniej będą rozumieli, o co chodzi. źródło: NKJP: Agata Tuszyńska, Jan Bokiewicz: Uczeń boskiego beletrysty, Gazeta Wyborcza, 1992-07-29

Odesłania

Zob. też:

	neoromantyzm
	Młoda Polska

2. w katolicyzmie

Definicja

rel.

nurt myślowy w katolicyzmie na przełomie XIX i XX w. propagujący pogodzenie wiary z nauką poprzez dostosowanie dogmatów do odkryć i wniosków współczesnej nauki; potępiony jako herezja przez papieża Piusa X

Wymowa

[modernism] lub [modernizm]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół wyznania: zasady i prawdy wiary

Połączenia

modernizm katolicki
modernizm i agnostycyzm
błąd, herezja modernizmu
potępić modernizm

Cytaty

[...] teoretycy modernizmu katolickiego postulowali konieczność uwzględnienia w teorii uwarunkowań historycznych, co doprowadziło ich do zrelatywizowania dogmatów i do konfliktu z magisterium Kościoła.

źródło: NKJP: Daniel Olszewski: Dzieje chrześcijaństwa w zarysie, 1996

Pius X w sposób niepozostawiający wątpliwości potępił modernizm, który nazwał „trucizną wszelkich herezji”, a dzieła przesiąknięte tą ideologią umieścił w Indeksie Ksiąg Zakazanych.

źródło: Wojciech Świątkiewicz: Oddałbym życie za pokój Europy, Idziemy, nr 34, 2014-08-24 (idziemy.pl)

Jestem przeciwnikiem modernizmu w Kościele, dlatego bardzo bliski jest mi Benedykt XVI dążący do odnowy liturgii.

źródło: Internet: filmweb.pl/film/Pasja

3. w architekturze

Definicja

archit.

styl w architekturze rozwijający się w latach 1910-1980, który zakładał, że o pięknie budynku decyduje jego funkcjonalność

Wymowa

[modernism] lub [modernizm]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka prądy, kierunki i kategorie artystyczne

CZŁOWIEK I TECHNIKA Budownictwo

Relacje znaczeniowe

synonimy:

moderna

Połączenia

modernizm w architekturze, w Polsce

Cytaty

Szkoła jest przykładem końcowego okresu historyzmu i początków modernizmu w mieście.

źródło: NKJP: Lech Szaraniec: Górny Śląsk, 1997

Zestawienie z tak przeprowadzoną systematyką wczesnego modernizmu w Polsce pozwala umiejscowić architekturę Salwatora w nurcie pierwszej generacji polskiego modernizmu [...].

źródło: NKJP: Katarzyna Brückman de Renstrom: Salwator, Kraków, Europa: historia i architektura osiedla (1908-2003) na tle przemian w architekturze krakowskiej i europejskiej początku XX wieku, 2003

Przestrzeń miejska, bardziej niż same budynki, wpływa na to, jak żyje się w mieście. Przez wieki to ona była podstawą tworzenia miast. Budynki były wobec niej wynikowe. Dopiero idee modernizmu w pierwszej połowie XX wieku przyniosły zmianę sytuacji. Podstawą stał się kształt i sposób rozmieszczenia budynków.

źródło: NKJP: Bogna Świątkowska: Siła słabości, Bęc Zmiana, 2008-07-24

Data ostatniej modyfikacji: 15.02.2023