Chronologizacja
Pochodzenie
psł. *sъmŕ̥tь '(dobra, naturalna) śmierć'
Archaiczne złożenie z pierwszym członem *sъ- (< pie. *sŭ- 'dobry'), drugim - pie. *mr̥tĭ- 'śmierć' (od pierwiastka *mer- 'umrzeć').
1. bohaterska
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia śmierć
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie przyczyny, objawy i skutki chorób
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych
Połączenia
- bohaterska, głodowa, męczeńska, samobójcza; bezsensowna, okropna, przedwczesna, tragiczna; gwałtowna, nagła, niechybna, niespodziewana, nieunikniona, powolna, rychła; bezpotomna śmierć
- śmierć Jana Pawła II, Mojżesza, Piłsudskiego, ...; brata, dziecka, matki, męża, ojca; ciała
- choroba i śmierć; miłość i śmierć; narodziny i śmierć; życie i śmierć
- moment, rocznica; kara, wyrok; groźba, przeczucie; sens, znaczenie; pragnienie, świadomość śmierci
- pogarda wobec śmierci
- bliski śmierci
- śmierć nadchodzi
- bać się; życzyć śmierci
- zadać/zadawać; przeżywać czyjąś; pomścić czyjąś śmierć
- grozić, straszyć; umrzeć jakąś śmiercią
Cytaty
|
Jeden z braci składał ofiary krwawe z trzód, drugi pierwociny z owoców dla zobrazowania Syna Bożego, który za grzechy ma być zabity i cały na krzyżu wypalony, aż do przynoszącego śmierć ciała wysuszenia całej krwi. źródło: NKJP: Elżbieta Jung-Palczewska (red.): Prima Verba - Krakowskie mowy uniwersyteckie, 2000 |
|
|
W Komi dzienna różnica temperatur rzędu 20 stopni Celsjusza to rzecz zwyczajna. Mroźny wiatr przewiewał nas ze wszystkich stron, po godzinie byliśmy bliscy śmierci. źródło: NKJP: Gennadij Żaworonkow: Gdzie drwa rąbią, Gazeta Wyborcza, 1992-08-28 |
|
|
[...] przyglądając się dokładniej nie tylko bitwom, ale chorobom, gwałtownym czynom, charakterom czy śmierciom wybitnych skądinąd hetmanów i polityków z narodowego panteonu, mam wrażenie, że wielu z nich piło zbyt dużo. źródło: NKJP: Jerzy Besala: Gardłowa sprawa, Polityka, 2003-02-08 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | śmierć |
śmierci |
|
| D. | śmierci |
śmierci |
|
| C. | śmierci |
śmierciom |
|
| B. | śmierć |
śmierci |
|
| N. | śmiercią |
śmierciami |
|
| Ms. | śmierci |
śmierciach |
|
| W. | śmierci |
śmierci |
Inne uwagi
Zwykle lp
Składnia
|
+ | śmierć | + |
(KOGO/CZEGO)
|
2. mózgu
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia śmierć
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie przyczyny, objawy i skutki chorób
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | zgon |
Połączenia
- śmierć (pnia) mózgu
- chwila, moment; okoliczności, powód, przyczyna śmierci
- śmierć nastąpiła kiedyś
- orzec/orzekać śmierć
Cytaty
|
Śmierć nastąpiła prawdopodobnie wskutek ataku serca lub gwałtownego wylewu do mózgu. Miał wówczas niespełna 58 lat. źródło: NKJP: Longin Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki, 2002 |
|
|
Nie znam przypadku, by któryś akt zgonu z masakry pod Malmedy orzekał śmierć przez postrzał w serce lub inne żywotne organy - tylko w głowę. źródło: Internet |
|
|
[...] precyzyjne ustalenie daty śmierci zależy od warunków, w jakich zwłoki leżały, m.in. od wilgotności czy przepustowości gleby. źródło: NKJP: Włodzimierz Knap: Nie przejmujmy się patriarchą, Dziennik Polski, 1998-07-18 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | śmierć |
śmierci |
|
| D. | śmierci |
śmierci |
|
| C. | śmierci |
śmierciom |
|
| B. | śmierć |
śmierci |
|
| N. | śmiercią |
śmierciami |
|
| Ms. | śmierci |
śmierciach |
|
| W. | śmierci |
śmierci |
Inne uwagi
Zwykle lp
3. z kosą
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia śmierć
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja wierzenia i przesądy
Połączenia
- śmierć z kosą
- kosa; rola śmierci
- grać śmierć
- blady jak śmierć
Cytaty
|
Marina [...] tym wyraźniej była świadoma dotykającej jej szyi zimnej kosy śmierci. źródło: NKJP: Jacek Dukaj: Czarne oceany, 2001 |
|
|
To, co mówił, blady jak śmierć, zlany potem, wydawało mi się coraz bardziej znajome. źródło: NKJP: Stanisław Lem: Pamiętnik znaleziony w wannie, 1983 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | śmierć |
śmierci |
|
| D. | śmierci |
śmierci |
|
| C. | śmierci |
śmierciom |
|
| B. | śmierć |
śmierci |
|
| N. | śmiercią |
śmierciami |
|
| Ms. | śmierci |
śmierciach |
|
| W. | śmierci |
śmierci |
Inne uwagi
Zwykle lp
4. literatury
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
ATEMATYCZNY
Połączenia
- śmierć kina, książki, literatury, teatru; systemu
- ogłaszać śmierć czegoś
Cytaty
|
Czy jednak rozwój nauki i technik kryminalistycznych nie prowadzi do śmierci literatury, w której coraz mniej tajemnicy i miejsca na nierozwiązane zagadki i w której kończy się rola tradycyjnego detektywa? źródło: NKJP: Mariusz Czubaj: Mordowanie kryminału, Polityka, 2007-10-13 |
|
|
Chodzi więc raczej o śmierć książki - czyli papierowego, prostopadłościennego przedmiotu - jako nośnika informacji. Zastępowanego i wypieranego przez nośniki elektroniczne, cyfrowe, czy jak je tam jeszcze nazwać. źródło: NKJP: Włodzimierz Jurasz: Weź mnie do łóżka, Gazeta Krakowska, 2003-10-23 |
|
|
Przesądzona jest natomiast śmierć kaset magnetofonowych – najpierw przegrały jakością i trwałością z CD, obecnie dogorywają za sprawą cyfrowych odtwarzaczy muzyki i dyktafonów źródło: NKJP: Tomasz Rozwadowski: Zwarty krążek, Gazeta Krakowska, 2007-09-15 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | śmierć |
śmierci |
|
| D. | śmierci |
śmierci |
|
| C. | śmierci |
śmierciom |
|
| B. | śmierć |
śmierci |
|
| N. | śmiercią |
śmierciami |
|
| Ms. | śmierci |
śmierciach |
|
| W. | śmierci |
śmierci |
Inne uwagi
Zwykle lp
Składnia
|
|
+ | śmierć | + |
CZEGO
|