UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

biegun

Chronologizacja

2 połowa XV w., SStp
Inne znaczenie: 'goniec'

1. północny

Definicja

jeden z dwóch punktów na ciele niebieskim, przez który przechodzi jego oś obrotu

Pochodzenie

gr. pólos 'biegun, oś'

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Niebo i wszechświat gwiazdy i planety

CZŁOWIEK I PRZYRODA Ziemia budowa Ziemi

Połączenia

geograficzny, ziemski biegun; biegun południowy, północny
biegun Księżyca, Marsa, Ziemi; planety
odkrywca, zdobywca bieguna; okolice, zmiana biegunów
droga, marsz, podróż, wycieczka, wyprawa na biegun
lodowce na biegunach
osiągnąć, zdobyć biegun
dojść, dolecieć, dotrzeć, pójść, wyruszyć na biegun
przelecieć nad biegunem
stać na biegunie

Cytaty

	O swych planach samotnego marszu na biegun południowy Marek powiedział Wojtkowi, kiedy odpoczywali w namiocie, na północnym. źródło: NKJP: Marek Kamiński, Wojciech Moskal, Sławomir Swerpel: Nie tylko biegun, 1996
	W poczet ofiar wpisany został także odkrywca bieguna północnego, Amundsen, który zginął ratując wśród lodowych gór Arktyki ekspedycję swego przyjaciela. źródło: NKJP: Leon Gomolicki: Odwiedziny Galileusza, 1986
	Wiemy, że jest woda na biegunach Marsa, być może jest także pod powierzchnią w strefie wiecznej zmarzliny. źródło: NKJP: Jacek Żakowski: Kolumbowie czerwonej planety, Dodatek do Gazety Wyborczej, 1997-07-25
	[...] niektóre kratery znajdujące się w pobliżu biegunów Księżyca pozostają w wiecznym cieniu i chłodzie. źródło: NKJP: Jarosław Włodarczyk: Wędrówki niebieskie czyli Wszechświat nie tylko dla poetów, 1999

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	biegun	bieguny
D.	bieguna	biegunów
C.	biegunowi	biegunom
B.	biegun	bieguny
N.	biegunem	biegunami
Ms.	biegunie	biegunach
W.	biegunie	bieguny

2. magnetyczny

Definicja

jeden z dwóch punktów na powierzchni jakiegoś ciała, odznaczający się największą mocą magnetyczną

Pochodzenie

gr. pólos 'biegun, oś'

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii

Połączenia

biegun południowy, północny
biegun magnesu

Cytaty

[...] w magnesie nie jesteśmy w stanie oddzielić bieguna północnego od południowego. Jeśli przetniemy magnes na pół, powstaną dwa nowe magnesy.

źródło: NKJP: Sławomir Mizerski: O obrotach elektronów, Polityka, 2006-12-11

[...] Coulomb studiuje siły między umieszczonymi w pewnej odległości od siebie dwoma naładowanymi elektrycznie kulkami lub między biegunami magnesów [...].

źródło: NKJP: Adam Strzałkowski: O siłach rządzących światem: rzecz o podstawowych oddziaływaniach – grawitacyjnych, elektromagnetycznych, silnych i słabych, 1996

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	biegun	bieguny
D.	bieguna	biegunów
C.	biegunowi	biegunom
B.	biegun	bieguny
N.	biegunem	biegunami
Ms.	biegunie	biegunach
W.	biegunie	bieguny

3. elektryczny

Definicja

jeden z dwóch zacisków źródła napięcia elektrycznego, dzięki któremu można przyłączyć go do obwodu elektrycznego

Pochodzenie

gr. pólos 'biegun, oś'

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Energia elektryczność

Połączenia

dodatni, ujemny biegun

Cytaty

Z prowadnicą, a tym samym z elektrodą, połączony jest ujemny biegun źródła napięcia.

źródło: NKJP: Mieczysław Hering: Podstawy elektrotermii, 1992

Czystą, wysuszoną i zważoną elektrodę siatkową należy połączyć z biegunem dodatnim, zaś elektrodę wewnętrzną z ujemnym.

źródło: NKJP: Mirosława Deka, Maria Turowska: Laboratorium analizy ilościowej, 2004

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	biegun	bieguny
D.	bieguna	biegunów
C.	biegunowi	biegunom
B.	biegun	bieguny
N.	biegunem	biegunami
Ms.	biegunie	biegunach
W.	biegunie	bieguny

4. polityczny

Definicja

jeden z dwóch przeciwstawnych wobec siebie stanów rzeczy

Pochodzenie

gr. pólos 'biegun, oś'

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie słownictwo oceniające

Połączenia

przeciwległy, przeciwny, przeciwstawny, skrajny biegun; biegun polityczny, społeczny
oscylować między biegunami
plasować się, znajdować się na biegunie

Cytaty

	Oczywiście partie stojące na przeciwnych biegunach: ateizmu i religijności użyją Kościoła w kampanii wyborczej [...]. źródło: NKJP: Piotr Najsztub: Bez osobistości i osobliwości, Gazeta Wyborcza, 1993-06-11
	To nie jest tak, że jest tylko z jednej strony przestępca, a z drugiej strony ofiara, że są gdzieś na odległych, zupełnie przeciwległych biegunach. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 16.01.2002
	Obaj są zapatrzonymi w siebie egoistami. Tylko to ich łączy. Są na dwóch politycznych biegunach, jest między nimi mur, którego nie da się przeskoczyć - tłumaczy Jan Lityński, ich dawny współpracownik z KOR [...]. źródło: NKJP: Żywoty równoległe, Ozon nr 17, 2005
	Porażki są najczęściej udziałem dzieci z drugiego bieguna społecznego: potomstwa bezrobotnych, zwłaszcza ze wsi, z dawnych terenów pegeerowskich, gdzie dzisiaj prawie wszyscy rodzice nie mają pracy. źródło: NKJP: Ewa Nowakowska: Podział dzielnicowy, Polityka, 2002-11-09

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	biegun	bieguny
D.	bieguna	biegunów
C.	biegunowi	biegunom
B.	biegun	bieguny
N.	biegunem	biegunami
Ms.	biegunie	biegunach
W.	biegunie	bieguny

5. zimna

Definicja

miejsce, w którym jakieś zjawisko występuje w najwyższym natężeniu

Pochodzenie

gr. pólos 'biegun, oś'

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność

Połączenia

biegun biedy, bogactwa, nędzy; ciepła, zimna

Cytaty

Nie jest też winą poprzedniej koalicji to, że zaczęto schładzać gospodarkę, że pogłębiły się różnice w dochodach, że powstały bieguny bogactwa i bieguny nędzy.

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 23.04.1999

[...] biegunem zimna jest Rabka - 65 lat temu, 10 lutego było tam -45 stopni.

źródło: NKJP: Michał Bartoszewicz: Mała Encyklopedia Pogody, Gazeta Wyborcza, 1994-09-06

Według władz gminy ta wieś [...] jest skazana na rozwój. Tu wypada lokalny biegun wzrostu, naturalne centrum, ku któremu ciąży sporo pomniejszych wsi z okolicy.

źródło: NKJP: Ryszarda Socha: Wieś city, Polityka, 2007-02-10

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	biegun	bieguny
D.	bieguna	biegunów
C.	biegunowi	biegunom
B.	biegun	bieguny
N.	biegunem	biegunami
Ms.	biegunie	biegunach
W.	biegunie	bieguny

Składnia

biegun

CZEGO

6. fotela

Definicja

wygięty w łuk dolny element jakiegoś przedmiotu, na którym opiera się on o podłoże i dzięki takiej konstrukcji może się kołysać

Pochodzenie

psł. *běgunъ 'ten / to, co biega, biegnie'

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka meble i wystrój wnętrz

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

płoza

Połączenia

fotel, konik, koń, zabawki na biegunach

Cytaty

Bezmyślnie bujała się w fotelu na biegunach.

źródło: NKJP: Piotr Krawczyk: Plamka światła, 1997

[...] na koniku na biegunach bawił się szabelką nieletni synek właścicieli w ułańskim czako na głowie.

źródło: NKJP: Teodor Krzysztof Toeplitz: Mój wybór: rzeczy mniejsze, 1998

Już przed wojną Polska słynęła z produkcji zabawek na biegunach.

źródło: NKJP: Jacek Pawlicki: Producentowi bujanych koników grozi plajta, Gazeta Wyborcza, 1996-01-05

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	biegun	bieguny
D.	bieguna	biegunów
C.	biegunowi	biegunom
B.	biegun	bieguny
N.	biegunem	biegunami
Ms.	biegunie	biegunach
W.	biegunie	bieguny

Inne uwagi

Zwykle lm

Frazeologizmy

biegun wzrostu

Data ostatniej modyfikacji: 13.03.2024