Chronologizacja
Inne znaczenie: 'różaniec, korale, paciorki'
Pochodzenie
st.czes. páteř 'modlitwa Ojcze nasz, modlitwa w ogóle, różaniec'
z łac. Pater noster 'pierwsze słowa modlitwy Ojcze nasz'
Rozwój znaczeniowy od modlitwy przez różaniec do koralika, pojedynczego kręgu w kręgosłupie i całego kręgosłupa. Podobnie w czeskim, dziś czes. páteř 'kręgosłup, stos pacierzowy'.
1. modlitwa
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół sakramenty i obrzędy religijne
Połączenia
- cichy; codzienny, ranny, wieczorny; długi, krótki; częsty; polski pacierz
- słowa, znajomość pacierza
- słuchać, uczyć kogoś pacierza
- klepać, mówić, odmówić / odmawiać, szeptać, zmówić; umieć, znać pacierz
- (składać, złożyć) ręce jak do pacierza
- umieć coś jak pacierz, znać coś jak pacierz, powtarzać coś jak pacierz; nauczyć się czegoś jak pacierza, pilnować czegoś jak pacierza
Cytaty
|
[...]teraz zmówmy pacierz – spojrzał na nas wyczekująco i uznał, że widocznie wstydzimy się zacząć, bo zaczął sam: – Ojcze nasz, któryś jest w niebie, święć się imię... [...]. źródło: NKJP: Małgorzata Saramonowicz: Sanatorium, 2005 |
|
|
Ale mnie nie trzeba nawracać. Jestem ochrzczona i bierzmowana. Moja matka nauczyła mnie pacierza... źródło: NKJP: Krystyna Boglar: Zobaczysz, że pewnego dnia..., 1996 |
|
|
Matka z pacierzem wpoiła we mnie, że za winę musi być kara, a jeśli jej nie ma, drżyj, bo coś gorszego przyszłość ci gotuje. źródło: NKJP: Wojciech Żukrowski: Kamienne tablice, 1966 |
|
|
[...]wyuczyłem się pacierzy do Matki Boskiej i Pana Jezusa i wymodliłem sobie życie. Myślałem potem, że w ten sposób sprawa została ostatecznie załatwiona. źródło: NKJP: Henryk Grynberg: Życie ideologiczne, osobiste, codzienne i artystyczne, 1998 |
|
|
On znakomicie wyczuwa nieprzystawalność waszej religijności do waszego życia. I w ten sposób protestuje. Bo jak on ma mówić w pacierzu: I odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom, jeżeli wy sobie nie odpuszczacie? źródło: NKJP: Moje dziecko nie chce mówić pacierza, Dziennik Polski - Magazyn, 2003-04-25 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | pacierz |
pacierze |
|
| D. | pacierza |
pacierzy |
|
| C. | pacierzowi |
pacierzom |
|
| B. | pacierz |
pacierze |
|
| N. | pacierzem |
pacierzami |
|
| Ms. | pacierzu |
pacierzach |
|
| W. | pacierzu |
pacierze |
2. czas
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości czasu kalendarz i miary czasu
Cytaty
|
Zastanawiał się prawie pacierz. Długo. Ale też przypadek był niecodzienny. źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Smoczy pazur, 2003 |
|
|
[...] wreszcie usłyszeli plusk wioseł, skrzypienie poszycia i wesołe okrzyki marynarzy. Nie minęły dwa pacierze i zza zakrętu wypłynęła cała flotylla. źródło: NKJP: Marek Ławrynowicz: Korytarz, 2006 |
|
|
Byle pastuch czy świniopas, obdarzony tytułem, wyposażony w służbę, pałac i karetę, w dwa pacierze robi się tak arystokratyczny, że dawni arystokraci, jeśli nawet nie dali głowy na gilotynie, nigdy mu w arystokratyczności nie dorównują. źródło: NKJP: Antenaci, Dziennik Polski, 2000-02-18 |
|
|
Jechał może ze trzy pacierze, gdy usłyszał szczekanie psa i głośne, podniecone gęganie gęsi. źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Narrenturm, 2002 |
|
|
Gdy na zachód z Sandomierza Iść przez dwa i pół pacierza, Widać drogę, która zmierza Wprost do Dwikóz. źródło: NKJP: Jan Brzechwa: Baśnie i poematy, 1945 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | pacierz |
pacierze |
|
| D. | pacierza |
pacierzy |
|
| C. | pacierzowi |
pacierzom |
|
| B. | pacierz |
pacierze |
|
| N. | pacierzem |
pacierzami |
|
| Ms. | pacierzu |
pacierzach |
|
| W. | pacierzu |
pacierze |
3. kręgosłup
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego części ciała, elementy i substancje składowe
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych
Cytaty
|
Tyle lat ja go łaskotał po brzuchu, po szyi delikatnie pieścił, po plecach, wzdłuż pacierza całą ręką chodził [...]. źródło: NKJP: Tadeusz Nowak: A jak królem, a jak katem będziesz, 1968 |
|
|
Dreszcze przechodzą po pacierzu. Chciałoby się wziąć nogi za pas, czmychnąć czem prędzej do «jasnej polany» i pozostawić rozkosze obcowania z Dostojewskim... źródło: Internet |
|
|
Najmniejsze kolebnięcie wozu uwierało aż gdzieś w pacierzach. źródło: NKJP: Wiesław Myśliwski: Nagi sad, 1967 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | pacierz |
pacierze |
|
| D. | pacierza |
pacierzy |
|
| C. | pacierzowi |
pacierzom |
|
| B. | pacierz |
pacierze |
|
| N. | pacierzem |
pacierzami |
|
| Ms. | pacierzu |
pacierzach |
|
| W. | pacierzu |
pacierze |
Inne uwagi
Zwykle lp