UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

aktor

Chronologizacja

1534, SPXVI
Inne znaczenie: 'może autor'

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m1

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. aktor
 aktorzy
 ndepr
aktory
 depr
D. aktora
 aktorów
C. aktorowi
 aktorom
B. aktora
 aktorów
N. aktorem
 aktorami
Ms. aktorze
 aktorach
W. aktorze
 aktorzy
 ndepr
aktory
 depr

Pochodzenie

łac. actōr 'aktor, sprawca, wykonawca'

1. filmowy

Definicja

artysta odgrywający role w teatrze bądź filmie

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka teatr

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka film

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca zawody

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  artysta

Połączenia

  • amerykański, francuski, niemiecki..., hollywoodzki, krakowski, londyński...; początkujący, profesjonalny, zawodowy; drugoplanowy, główny, pierwszoplanowy; śpiewający; popularny, słynny, znany; dobry, doskonały, genialny, świetny, urodzony, wielki, wspaniały, wybitny, znakomity; kiepski, marny aktor; aktor filmowy, teatralny, telewizyjny; dramatyczny, komediowy, porno; doświadczeni, młodzi; nieznani, sławni aktorzy
  • aktor amator
  • aktorzy przedstawienia; jakiegoś teatru; kina (akcji, karate)
  • aktorzy z jakiegoś teatru
  • aktor na scenie; w filmie, w teatrze
  • aktor i pisarz, aktor i poeta, aktor i producent, aktor i reżyser, aktor i śpiewak; aktorzy i aktorki, aktorzy i muzycy, aktorzy i piosenkarze, aktorzy i publiczność, aktorzy i statyści, aktorzy i studenci, aktorzy i twórcy, aktorzy i widzowie
  • głos, twarz; umiejętności; etat, kariera, zawód; rola aktora; gra, popis, występ aktorów
  • spotkanie z aktorami
  • aktor czytał coś; aktorzy grają, odgrywają coś, przedstawili coś, śpiewają, wystąpili/występowali
  • poszukiwać aktora
  • zatrudnić aktorów
  • zostać aktorem

Cytaty

Po generalnych próbach każdy aktor dostawał uwagi spisane przez Lidię na małych karteczkach - wiedziała, że nasza praca wymaga delikatności i intymności.

źródło: NKJP: Elżbieta Baniewicz: Anna Dymna - ona to ja, 1997

Poproszono mnie, bym podłożył głos pod rosyjskiego aktora, który grał Polaka.

źródło: NKJP: Jerzy Karaszkiewicz: Lenin wiecznie żywy, Gazeta Wyborcza, 1992-05-09

Zamierzając przywrócić aktorowi przynależne mu miejsce na scenie, myślał Reinhardt o stworzeniu [...] równowagi pomiędzy elementami przedstawienia, która pozwalałaby mu na wykorzystanie pełni środków aktorskiego wyrazu, a więc nie tylko słowa, ale również gry w przestrzeni sceny, gestu, mimiki [...]

źródło: NKJP: Małgorzata Leyko: Reżyser masowej wyobraźni: Max Reinhardt i jego teatr dla pięciu tysięcy, 2002

Aktorzy w filmach tylko udają, że śpiewają. Naprawdę robią to za nich profesjonalni piosenkarze.

źródło: NKJP: Max Cegielski: Masala, 2002

Wielką trudnością dla twórców spektaklu było znalezienie dzieci do głównych ról. Tym bardziej, że konwencja musicalu piętrzy przed aktorami trudności.

źródło: NKJP: Ogród dla każdego, Dziennik Polski, 1999-11-24

Składnia

bez ograniczeń + aktor +
(JAKI)

2. wydarzeń

Definicja

osoba uczestnicząca w jakichś wydarzeniach

Kwalifikacja tematyczna

ATEMATYCZNY

Połączenia

  • główni aktorzy
  • aktorzy afery, skandalu, wydarzeń, zdarzeń; historii, sceny (politycznej)

Cytaty

Sądzę, że tylko najbardziej wnikliwi obserwatorzy i aktorzy sceny politycznej w pełni pojmowali, że nie ma się z czego cieszyć.

źródło: NKJP: Janusz Rolicki: Edward Gierek: życie i narodziny legendy, 2002

Główny aktor wydarzeń, które ranią pamięć, nie ma innego wyjścia jak prosić o przebaczenie.

źródło: NKJP: Józef Tischner: Pytania na czas wielkiej zmiany, Gazeta Wyborcza, 1994-09-10

Papieżowi - do niedawna głównemu aktorowi historii Europy - pozostała jeszcze na krótko raczej drugoplanowa rola w polityce antytureckiej.

źródło: NKJP: Czy chrześcijaństwo zmieniło świat?, Dziennik Polski, 2003-03-08

Nie jest też prawdą, panie premierze, że [...] główni aktorzy afer, takich jak afera Rywina, afera Orlenu, to są ludzie psychicznie chorzy, to są ludzie nadmiernie gadatliwi.

źródło: NKJP: Stenogram z 25. posiedzenia Komisji Śledczej, 20 listopada 2004 r.

Składnia

bez ograniczeń + aktor +
CZEGO

3. osoba udająca coś

Definicja

osoba udająca coś przed innymi osobami w celu oszukania ich

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia osób wchodzących w relacje międzyludzkie

Połączenia

  • dobry, niezły; kiepski, marny aktor
  • okazać się aktorem

Cytaty

Doktor przyłożył dłoń dziewczyny do czoła, wydymał kosmate policzki, zamknął w skupieniu oczy. Ta poufałość wydała się Istvanowi niestosowna. Tani aktor!

źródło: NKJP: Wojciech Żukrowski: Kamienne tablice, 1966

Im bardziej chcesz oszukać, tym szczerzej patrz w oczy, tak? [...] Rzeczywiście, aktor z ciebie pierwszorzędny! Łżesz wspaniale.

źródło: NKJP: Edward Redliński: Szczurojorczycy, 1997

Ta zbrodnia spłynęła po nich, nie zostawiła śladu, takie przynajmniej sprawiali wrażenie. Są tak dobrymi aktorami czy nie mają żadnych uczuć, sumienia?

źródło: NKJP: Z zimną krwią, Dziennik Polski, 2002-10-04

Okazałem się marnym aktorem. Albo na odwrót: świetnym. Takim, z którego twarzy da się czytać jak z książki.

źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Kisuny, 2008

Frazeologizmy

aktor charakterystyczny
teatr jednego aktora
Data ostatniej modyfikacji: 06.02.2024
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN