UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

starożytny

Chronologizacja

XVI w., SPXVI
Na podstawie indeksu haseł

Pochodzenie

Złożenie: stary (zob.) + -żytny (zob. życie).

1. związany ze starożytnością - epoką

Definicja

związany ze starożytnością - okresem w historii i sztuce najstarszych cywilizacji trwającym od około 4000 r. p.n.e. do 476 r. n.e.

Cytaty

Odmiana

część mowy: przymiotnik

1.a okres

Definicja

związany z czasem, na jaki przypada starożytność

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka prądy, kierunki i kategorie artystyczne

Relacje znaczeniowe

synonimy:

antyczny

Połączenia

okres starożytny; epoka starożytna; czasy starożytne
starożytny i nowożytny

Cytaty

Nie w wesołości ani nie w smutku stajemy przed tymi nielicznymi zabytkami, jakie się w Grecji z epoki starożytnej przechowały, i przed uświęconymi przez epickie wydarzenia krajobrazami. Stajemy przed nimi w milczeniu.

źródło: NKJP: Zygmunt Kubiak: Przestrzeń dzieł wiecznych: eseje o tradycji kultury śródziemnomorskiej, 1993

Z kupionego w hotelu przewodnika dowiedziałem się, że w czasach starożytnych wszystkie te trzy miejscowości: Luksor, Karnak i Dolina Królów, leżały w obrębie jednego miasta.

źródło: NKJP: Marian Brandys: Śladami Stasia i Nel, 1993

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	starożytny	starożytny	starożytny	starożytne	starożytna
D.	starożytnego	starożytnego	starożytnego	starożytnego	starożytnej
C.	starożytnemu	starożytnemu	starożytnemu	starożytnemu	starożytnej
B.	starożytnego	starożytnego	starożytny	starożytne	starożytną
N.	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytną
Ms.	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytnej
W.	starożytny	starożytny	starożytny	starożytne	starożytna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	starożytni	starożytni	starożytne	starożytne
D.	starożytnych	starożytnych	starożytnych	starożytnych
C.	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytnym
B.	starożytnych	starożytnych	starożytnych	starożytne
N.	starożytnymi	starożytnymi	starożytnymi	starożytnymi
Ms.	starożytnych	starożytnych	starożytnych	starożytnych
W.	starożytni	starożytni	starożytne	starożytne

Skróty

staroż.

1.b posąg

Definicja

powstały w starożytności lub pochodzący z tego okresu

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka prądy, kierunki i kategorie artystyczne

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Relacje znaczeniowe

synonimy:

antyczny

Połączenia

starożytny epos, manuskrypt, posąg, tekst, utwór; zabytek; starożytna budowla, księga, świątynia; historia, kultura, literatura, mądrość, mitologia, religia, sztuka, tradycja; starożytne pismo, źródło; ruiny

Cytaty

Niewielka rozmiarami Księga Habakuka [...] należy do najbardziej interesujących i zarazem zagadkowych utworów starożytnej literatury hebrajskiej zachowanych w Starym Testamencie.

źródło: NKJP: Witold Tyloch: Dzieje ksiąg Starego Testamentu: szkice z krytyki biblijnej, 1994

Dziadek znał dzieła filozofów, starożytne eposy hinduskie, współczesne rozprawy polityczne. Książki, jakich ja w życiu nie przeczytałam.

źródło: NKJP: Tomasz Tosza, Mały Dratwa gra dla Marii Dąbrowskiej, Gazeta Wyborcza - Dodatek, 1997-01-24

Starożytnym posągom w Qufu zniszczyli twarze. W Chinach „stracić twarz” znaczy stracić honor. Nowe władze przykleiły oblicza zniszczonym rzeźbom.

źródło: NKJP: Manuela Gretkowska: Światowidz, 2001

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	starożytny	starożytny	starożytny	starożytne	starożytna
D.	starożytnego	starożytnego	starożytnego	starożytnego	starożytnej
C.	starożytnemu	starożytnemu	starożytnemu	starożytnemu	starożytnej
B.	starożytnego	starożytnego	starożytny	starożytne	starożytną
N.	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytną
Ms.	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytnej
W.	starożytny	starożytny	starożytny	starożytne	starożytna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	starożytni	starożytni	starożytne	starożytne
D.	starożytnych	starożytnych	starożytnych	starożytnych
C.	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytnym
B.	starożytnych	starożytnych	starożytnych	starożytne
N.	starożytnymi	starożytnymi	starożytnymi	starożytnymi
Ms.	starożytnych	starożytnych	starożytnych	starożytnych
W.	starożytni	starożytni	starożytne	starożytne

Skróty

staroż.

1.c lud

Definicja

żyjący lub istniejący w starożytności

Noty o użyciu

W formie liczby mnogiej używane też w znaczeniu 'ludzie żyjący w starożytności'.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka prądy, kierunki i kategorie artystyczne

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Relacje znaczeniowe

synonimy:

antyczny

Połączenia

starożytny człowiek, władca; Egipcjanin, Rzymianin, Żyd; autor, epik, filozof, logik, mędrzec, pisarz, poeta, twórca, uczony; lud; Babilon, Egipt, Izrael, Rzym, Wschód; kościół; starożytna Mezopotamia, Persja, Sparta; starożytne miasto, państwo; Ateny, Chiny, Indie; świat starożytny
starożytny i nowożytny

Cytaty

	Jedzono [...] czosnek powszechnie w Azji Mniejszej, skąd ta roślina pochodzi, w starożytnej Grecji i wreszcie w całym rzymskim imperium. źródło: NKJP: Kącik konesera, Kuchnia, 1999
	Dla ludów starożytnych drzewo było symbolem życia, odzwierciedlało kosmiczny porządek świata. źródło: NKJP: Izabella Młynarczyk, Zbigniew Herbert, Pięć miliardów za dęby, Gazeta Wyborcza, 1994-05-27
	Już starożytni filozofowie uważali, że jajko to symbol świata: skorupka to ziemia, białko to woda, żółtko to ogień, w zaokrąglonym końcu pod skorupką - powietrze. źródło: NKJP: Jajko nie tylko od święta, Głos Pomorza, 2006
	W chrześcijaństwie słoń ma bogate i pozytywne znaczenie. Starożytni autorzy uważali, że zwierzę to żyje ponad 100 lat [...]. źródło: NKJP: Dariusz Piwowarczyk: Słynni rycerze Europy. Rycerze Chrystusa, 2007
	Już na przełomie VIII i VII stulecia przed Chrystusem grecki poeta Hezjod opisał w prosty sposób historię świata [...] „Przenigdy nie powinienem był znaleźć się w obecnym, piątym pokoleniu ludzi, ale umrzeć wcześniej lub urodzić się później” - żałował starożytny poeta. źródło: NKJP: Jacek Bocheński, Gawęda biesiadna na drugi dzień świąt, Gazeta Wyborcza, 1997-12-24

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	starożytny	starożytny	starożytny	starożytne	starożytna
D.	starożytnego	starożytnego	starożytnego	starożytnego	starożytnej
C.	starożytnemu	starożytnemu	starożytnemu	starożytnemu	starożytnej
B.	starożytnego	starożytnego	starożytny	starożytne	starożytną
N.	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytną
Ms.	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytnej
W.	starożytny	starożytny	starożytny	starożytne	starożytna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	starożytni	starożytni	starożytne	starożytne
D.	starożytnych	starożytnych	starożytnych	starożytnych
C.	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytnym
B.	starożytnych	starożytnych	starożytnych	starożytne
N.	starożytnymi	starożytnymi	starożytnymi	starożytnymi
Ms.	starożytnych	starożytnych	starożytnych	starożytnych
W.	starożytni	starożytni	starożytne	starożytne

Skróty

staroż.

2. dawny

Definicja

książk.

dawny

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Relacje znaczeniowe

synonimy:

dawny

Połączenia

starożytny Polak; starożytna tradycja

Cytaty

Bo też bez Szkotów [...] kultura europejska nijak obyć się nie może. Pojmie to każdy, kto kiedyś był w Edynburgu, mieście jak mało które przesyconym starożytną tradycją uniwersytecką [...].

źródło: NKJP: Jarosław Krawczyk: Koszulka w szkocką kratkę, Gazeta Wyborcza - Dodatek, 1996-11-29

Obok „Damy z gronostajem” - malowany przez jakiegoś poczciwca portret Jana Franciszka Kulczyckiego, który w takim stroju i tak uzbrojony wyszedł z Wiednia 13 sierpnia 1683 r. i przeszedł przez obóz turecki [...]. Bohaterski czyn starożytnego Polaka stawiał go jednak na równi z mistrzostwem da Vinci.

źródło: NKJP: Z Sybilli do Krakowa, Dziennik Polski, 2001-08-03

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	starożytny	starożytny	starożytny	starożytne	starożytna
D.	starożytnego	starożytnego	starożytnego	starożytnego	starożytnej
C.	starożytnemu	starożytnemu	starożytnemu	starożytnemu	starożytnej
B.	starożytnego	starożytnego	starożytny	starożytne	starożytną
N.	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytną
Ms.	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytnej
W.	starożytny	starożytny	starożytny	starożytne	starożytna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	starożytni	starożytni	starożytne	starożytne
D.	starożytnych	starożytnych	starożytnych	starożytnych
C.	starożytnym	starożytnym	starożytnym	starożytnym
B.	starożytnych	starożytnych	starożytnych	starożytne
N.	starożytnymi	starożytnymi	starożytnymi	starożytnymi
Ms.	starożytnych	starożytnych	starożytnych	starożytnych
W.	starożytni	starożytni	starożytne	starożytne

Data ostatniej modyfikacji: 31.10.2025